Yemeğin Sosyal ve Kültürel Temsil Gücünün Sinemadaki Yansıması: Yusuf Üçlemesi Filmlerindeki Yemek Sahneleri Üzerine Semiyotik Bir İnceleme

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2 , 240 - 267 , 30.12.2025

Ozan Güler , Sude Aleyna Pazar

https://doi.org/10.51525/johti.1723120

https://izlik.org/JA23DW98GS

Öz

Günümüzde yeme-içme eylemi bireylerin fizyolojik ve psikolojik doygunluk arayışına ek olarak toplumun sosyal ve kültürel olgularını da yansıtan çok boyutlu bir eylem haline gelmiştir. Bu olguların geniş kitlelere ulaşmasını sağlayan araçlar içerisinde sinema filmleri önemli bir yere sahiptir. Filmlerin içerisinde geçen sofra ve yemek sahneleri, bir bütün olarak gastronominin sosyal ve kültürel olayları temsil etme gücünü gözler önüne sermektedir. Bazen bir yeme-içme sahnesi filmin ana konusunun bir özeti olabilmektedir. Buradan hareketle, bu çalışmada sinema filmlerinin seyirciye iletmek istediği mesajların anlaşılmasında yemek ve sofra sahnelerinin rolü, Semih Kaplanoğlu imzalı Yusuf Üçlemesi filmleri (Yumurta, Süt ve Bal) örnekleminde araştırılmıştır. Bu üçlemedeki sofra ve yeme-içme sahneleri Barthes’in semiyotik yaklaşımının temeli olan düz ve yan anlamlar şeklinde çözümlenmiştir. Üç film içerisinden toplam yirmi sekiz sahne seçilmiştir. Gerçekleştirilen semiyotik çözümlemeler neticesinde, filmlerin ana karakteri olan Yusuf’un ruh hali, mutlulukları, hüzünleri, içsel çatışmaları, bağ kurma çabaları, bağ koparışları, hayalleri ve büyüklükten küçüklüğüne doğru yolculuğunun, basit gibi görünen ama derin yan anlamlar içeren sofra ve yemek sahneleri aracılığıyla anlatıldığı anlaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Gastronomi , Sinema , Gastro-Sinema , Yusuf Üçlemesi Filmleri , Semiyotik Analiz

Etik Beyan

Araştırmanın yürütülebilmesi için gerekli etik kurul belgesi Mersin Üniversitesi/Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu Kurumu’nun 26.05.2025 tarihli ve 184 sayılı kararı ile onaylanmıştır.

The Reflection of Food's Social and Cultural Representational Power in Cinema: A Semiotic Analysis of Food Scenes in the Yusuf Trilogy Films

https://izlik.org/JA23DW98GS

Öz

Today, the act of eating and drinking has become a multifaceted action that reflects not only individuals’ search for physiological and psychological satisfaction but also the social and cultural values of society. Among the tools that enable this widespread impact to reach a large audience, cinema films hold a significant place. The eating and drinking scenes in films showcase the power of gastronomy as a whole to represent social and cultural situations. Sometimes a single eating and drinking scene can be a summary of the film's main message. Based on this, this study aims to examine the role of food and table scenes in discovering the messages that films want to convey to the audience, using the Yusuf Trilogy films (Egg, Milk, and Honey) by Semih Kaplanoğlu as an example. The eating and drinking scenes in this trilogy have been analyzed in terms of denotation and connotation, drawing on Barthes’ semiotic approach. A total of twenty-eight scenes were selected from the three films. As a result of the semiotic analyzes, it has been understood that the main character of the films, Yusuf’s state of mind, his joys, sorrows, internal conflicts, efforts to connect, disconnections, dreams, and his journey from greatness to smallness are conveyed thru seemingly simple but deeply meaningful table and food scenes.

Anahtar Kelimeler

Gastronomy , Cinema , Gastro-Cinema , The Yusuf Trilogy , Semiotic Analysis

Kaynakça

• Alptekin, E. E. (2023, 25 Ocak). Yusuf Üçlemesi: Bal-Süt-Yumurta. Söylenti Dergi. https://www.soylentidergi.com/yusuf-uclemesi-bal-sut-yumurta/ adresinden 9 Şubat 2025 tarihinde alınmıştır.
• Baş, T. & Akturan, U. (2017). Sosyal bilimlerde bilgisayar destekli nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Batu, B. (2012). An overview of the field of semiotics. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 51, 464–469.
• Bircan, U. (2015). Roland Barthes ve göstergebilim. Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 13(26), 17-41.
• Bower, A.L., (2004). Watching food: The production of food, film and values. İçinde A. L. Bower (Eds.), Reel Food Essays on Food and Film (ss: 1-13). Routledge.
• Buran, A. (2021). Nitel araştırma yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları, İçinde F. Nevra Seggie & Y. Bayburt (Edit.), Nitel Araştırmada Veri Toplama (ss: 46-61). Anı Yayıncılık.
• Candan, G., & Şen, Ö. (2023). Panoptikon ve gastronominin sinemaya yansıması: The Platform film analizi. Anemon, 11(3), 839–856.
• Coşar, B. E. (2020). Semih Kaplanoğlu’nun Yusuf Üçlemesi adlı filmlerinin rüya bağlamında eleştirel psikanaliz bağlamında incelenmesi. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 8(18), 26-63.
• Çakar, N., & Çankaya, E. (2024). Sinema ve gastronomi bağlamında Platform ve Menü filmlerinin görsel temsillerinin analizi. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 656 - 681. https://doi.org/10.54282/inijoss.1514106
• Çakı, C. (2018). Birinci Dünya Savaşı’ndaki Alman propaganda kartpostallarında kullanılan karikatürlerde Türklerin sunumunun göstergebilimsel açıdan incelenmesi. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 29, 73-94. https://doi.org/10.31123/akil.514452
• Çakır, M., Şengül, S., & Parmaksızoğlu, E. (2020). Sinema perdesinde gastronomi görüntüsü: Yemeğin sosyolojik yansımaları. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(4), 3173-3191. 10.21325/jotags.2020.757.
• Çevik, S. (2018). Kurgusal mekânlarda edebiyat turizmi deneyimi: Masumiyet Müzesi örneği. Art-e Sanat Dergisi, 11(22), 302-337.
• Çırak, K., & Akbulut, E. (2024). Gastronomide şef imajı: Göstergebilimsel bir inceleme. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 12(1), 83-110. 10.21325/jotags.2024.1370
• Çinay, H. H., & Sezerel, H. (2020). Ferzan Özpetek filmlerinde gösterge olarak yemek: Mine Vaganti/Serseri Mayınlar üzerine bir inceleme. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(1), 111-136.
• Çinay, H. H., & Sezerel, H. (2021). Fatih Akın filmlerinde yemek ve sofranın temsili. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 9(4), 2670-2690.
• Daş, S. Ö., & Çetin, S. (2019). Semih Kaplanoğlu’nun Yusuf Üçlemesi’nde zaman ve mekân algısı. Anadolu Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 167–181.
• Doğan Topçu, A., Kurtçu, C. & Erdönmez, S. (2021). Gastronomi ve iletişim. İçinde, O. Güler, G. Akdağ ve A. Kale (Edit.), Disiplinlerarası Gastronomi (ss: 36-58). Detay Yayıncılık.
• Drzał-Sierocka, A. (2015). Celluloid flavours. A brief history of food in film. Łódzkie Studia Etnograficzne, 54, 52-70.
• Dunbar, R. (2017). Breaking bread: The functions of social eating. Adaptive Human Behavior and Physiology, 3, 198–211. https://doi.org/10.1007/s40750-017-0061-4
• Ekinci, E., & Özkul, E. (2024). Semiotic analysis of table and food representation in Turkish cinema in the context of migration phenomenon: The Migration Trilogy example. Journal of Travel and Tourism Research, 25, 261-280.
• Ergün, B., & Yıldırım, H. M. (2021). Edebiyat turizmi: Kazdağları üzerine bir inceleme. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 18(2), 293-316.
• Gerhardt, C. (2013). Food and language. İçinde C. Gerhardt, M. Frobenius ve S. Ley (Eds.). Culinary Linguistics (ss: 3-50). John Benjamins Publishing Company.
• Gön, A. (2011). Yusuf’un kadınları. Sinecine, Sinema Araştırmaları Dergisi, 2(1), 43-63.
• Griffin, E. (2012). Semiotics of Roland Barthes. İçinde M. Ryan ve S. Gouijnstook (Ed.), A First Look At Communication Theory (ss: 332-343), David Patterson.
• Güler, O., & Şimşek, N. (2022). Yeni bir dönüştürücü turizm trendi olarak Ye-Dua Et-Sev Turizmi: Kuramsal bir model önerisi. Journal of Academic Tourism Studies, 3(2), 50-65.
• Hamburg, M., Finkenauer, C., & Schuengel, C. (2014). Food for love: The role of food offering in empathic emotion regulation. Frontiers in Psychology, 5(32), 1-9.
• Holešová, A. (2013). Food as a metaphor for love, sex and life in Woody Allen’s movies. Ostrava Journal of English Philology, 5(2), 31-44.
• Ishar, R., & Irawan, A. (2022). Semiotic analysis of the denotative and connotative meaning on the beatles’ songs lyrics. E-Journal of English Language & Literature, 12(1), 152-167.
• Kanık, İ. (2018). Gastro sinema. Alfa Yayınları.
• Kellner, D., (2015). Cinema and film. İçinde G. Ritzer (Eds.). The Blackwell Encyclopedia of Sociology (ss: 1-6). John Wiley & Sons, Ltd.
• Korthals, M. (2008). Food as a source and target of metaphors: Inclusion and exclusion of foodstuffs and persons through metaphors. Configurations, 16(1), 77-92.
• Lindenfeld, L., & Parasecoli, F. (2018). Food and cinema: An evolving relationship. İçinde K. Lebesco ve P. Naccarato (Eds.), the Bloomsbury Handbook of Food and Popular Culture (ss: 27-39). Bloomsbury Academic.
• Lindenfeld, L., & Parasecoli, F. (2023). Food and the senses in film. İçinde C. Bartz, J. Ruchatz & E. Wattolik (Eds.). Food-Media-Senses (ss: 195-208). Media Studies.
• Marsanti, E. (2021). The teacher’s struggle in increasing student’s academic and sports achievement in “coachcarter” movie script Master’s Thesis, Universitas Islam Negeri Sayyid Ali Rahmatullah Tulungagung]. http://repo.uinsatu.ac.id/23986/.
• Mayopu, R., Chen, L.S.., & Nalluri, V. (2023). Classification crisis communication: Semiotic approach with latent semantic analysis. Engineering Proceedings, 38(9), 1-7.
• Morsünbül, Ü. (2015). Analyzing Honey (Bal), Milk (Süt) and Egg (Yumurta) movies in terms of Erikson’s Theory of psychosocial development. Elementary Education Online, 14(1), 181-187.
• Namaz, Y. (2019, Eylül 26-28). Yumurta, Bal ve Süt filmlerinde minimalist yaklaşım ve modernizmin stilleri, I. Uluslararası İletişim ve Yönetim Bilimleri Kongresi, Konferans Sunumu, Malatya, İnönü Üniversitesi.
• Özdemir, M. & Tuti, G. (2023). Nitel araştırma desenleri: Metodolojik bir temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 217-235.
• Özer, E., & Şalkamoğlu, B. (2024). Sinema filmlerinde gastronomi semiyolojisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 12(2), 1329-1346.
• Pekyaman, A., & Kocabaş, A. (2023). Yiyecek içecek işletmelerinde mobbing kapsamında The Menu film analizi. Route Educational & Social Science Journal, 10(5), 182-192.
• Retzinger, J. (2008). Speculative visions and imaginary meals: Food and the environment in (Post-apocalyptic) science fiction films. Routledge, 3(4), 369-390.
• Sofra. (2024, 30 Aralık). Perdede yemek sanatı: Gastrosinema nedir?. https://www.sofra.com.tr/kultur/gastrosinema/2024/12/30/perdede-yemek-sanati-gastrosinema-nedir#:
• Söylemez, Y. (2014). Türk sinemasında rüya gerçeği: Semih Kaplanoğlu ve Yusuf Üçlemesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(25), 143-157.
• Spinelli, D. (2025, 20 Ocak). The connection between food and cinema. Academia. https://www.academia.edu/44358709/the_connectionbetween_food_and_cinema
• Şen, Ö. (2021). Türk sinemasında gastronomi: Sofra Sırları film analizi. İçinde N. Çetin (Edit.), Kültürel Medya Okumaları Türk Sineması (ss: 31-49). Paradigma Akademi Yayınları.
• Tarvainen, J., Westman, S., & Oittinen, P. (2015). The way films feel: Aesthetic features and mood in film. American Psychological Association, 9(3), 254-265.
• Taylan, Y. (2020). İletişim Araştırmaları ve Göstergebilim. Atatürk Üniversitesi, Açıköğretim Yayınları. https://adm.ataaof.edu.tr/pdf.aspx?du=m3zu9tQZZEtDPG8wIepgng=
• Tutar, H. (2023). Nitel araştırma deseni belirleme ölçütleri ve gerekçelendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), 334-355.
• Ugwu, C., & Eze, V. (2023). Qualitative research. Idosr Journal of Computer and Applied Sciences, 8(1), 20-35.
• Uygun, E., Şahin, B., & Sipahi, N. (2021). Netflix platformu Aşk 101 dizisinde yer verilen gastronomik ögelerin incelenmesi. Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, 4(2), 235-257.
• Yalçın, A. (2019). Semih Kaplanoğlu’nun Yumurta (2007), Süt (2008) ve Bal (2010) üçlemesinde minimalizm. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 48, 442-477.
• Yıldırım, A. & Şimsek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Youngblood, G. (1970). Expanded cinema. E. P. Dutton & Co.
• Yurdigül, A. (2014). Eğitim olgusunun sinematografik anlatıdaki yeri üzerine bir yaklaşım denemesi (Bal filmi örneği). EKEV Akademi Dergisi, 60, 487-502.