Öğretmenlerin Fen Öğretiminde Sanal Gerçeklik Kullanma Niyetlerine İlişkin Kavramsal Bir Modelin Geliştirilmesi

Öz

Günümüzde, teknoloji ve eğitim entegrasyonu ile ilgili olarak yapılan araştırmalar oldukça değerlidir. Sanal gerçeklik programları ise bilim ve teknoloji gelişiminin de etkisiyle günümüzde son derece önemli bir noktaya gelmiştir. Bu bağlamda çalışmada fen bilimleri öğretmenlerinin sanal gerçeklik kullanma niyetleri üzerindeki faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Söz konusu faktörleri belirlerken üç farklı model göz önüne alınmıştır. Bu modeller; i) Teknoloji Kabul Modeli, ii) Planlanmış Davranış Teorisi ve iii) Öz Belirleme Teorisidir. Bu araştırma, fen bilimleri öğretmenlerinin sanal gerçeklik kullanımı ile fen öğretim ortamını çeşitlendirecek eylemlerde bulunmalarına rehberlik edecek teorik ve pratik çıkarımları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışma, nicel araştırma yöntemleri arasında yer alan kesitsel tarama araştırma deseni kullanılarak yürütülmüştür. Araştırmanın örnekleminde 298 fen bilimleri öğretmeni yer almaktadır. Hazırlanan ölçekler beşli Likert tipi olup 30 maddeden oluşmaktadır. Verilerin analizi sırasında; i) betimsel analizler, ii) doğrulayıcı faktör analizi ve iii) yol analizi kullanılmıştır. Araştırmanın güvenirliğinin hesaplanması için kullanılan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı ve yapı geçerliğinin sağlanması için elde edilen değerlerin uygun olduğu tespit edilmiştir. Yol analiz sonuçlarına göre ilişki katsayıları (β) .22 - .37 aralığında yer almaktadır. Böylelikle çalışmada yer alan 13 hipotezin tamamının kabul edildiği sonucuna ulaşılmaktadır (p<.001). Araştırmadan elde edilen sonuçların öğretmenlere, program geliştiricilere ve araştırmacılara yol göstermesi beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Fen öğretimi
• öz belirleme teorisi
• planlanmış davranış teorisi
• sanal gerçeklik
• teknoloji kabul modeli.

Development of a Conceptual Model related to Teachers' Intentions to Use Virtual Reality in Science Education

Öz

The research aims to identify the factors influencing the intentions of science teachers to use virtual reality in educational settings. The study adopts a cross-sectional research design, with a sample consisting of 298 science teachers. The study takes into consideration three theoretical frameworks: i) Technology Acceptance Model, ii) Theory of Planned Behavior, and iii) Self-Determination Theory. A 30-item, 5-point Likert scale questionnaire was administered for data collection. During data analysis, various statistical methods were employed, including i) descriptive analysis, ii) confirmatory factor analysis, and iii) path analysis. The reliability of the research is substantiated by a satisfactory Cronbach Alpha coefficient, and the construct validity is confirmed through the obtained values. Path analysis results reveal that relationship coefficients (β) range from .22 to .37, thereby confirming all 13 hypotheses posited in the study (p<.001). The research aims to provide theoretical and practical insights that may guide science teachers, curriculum developers, and researchers in leveraging virtual reality for diversified instructional approaches in science education.

Anahtar Kelimeler

• Science teaching
• self-determination theory
• theory of planned behavior
• virtual reality
• technology acceptance model

Kaynakça

1. Aktamış, H., & Arıcı, V. (2013). Sanal gerçeklik programlarının astronomi konularının öğretiminde kullanılmasının akademik başarı ve kalıcılığa etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 58-70.
2. Akyüz, H. E. (2018). Yapı geçerliliği için doğrulayıcı faktör analizi: Uygulamalı bir çalışma. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 7(2), 186-198.
3. Ateş, H., & Garzon, J. (2022). Drivers of teachers’ intentions to use mobile applications to teach science. Education and Information Technologies, 27, 2521–2542.
4. Ateş, H., & Garzon, J. (2023). An integrated model for examining teachers’ intentions to use augmented reality in science courses. Education and Information Technologies, 28, 1299–1321.
5. Ateş, H., & Yılmaz, R. M. (2023). A comprehensive model explaining teachers’ intentions to use mobile-based assessment. Interactive Learning Environments, 1-25.
6. Ateş, H. (2024). Designing a self-regulated flipped learning approach to promote students’ science learning performance. Educational Technology & Society, 27(1), 65-83. https://doi.org/10.30191/ETS.202401_27(1).RP05
7. Bademci, V. (2019). Geçerlik: Nedir? Ne değildir? Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 6(2), 373-385.
8. Bagozzi, R. P., & Yi, Y. (2012). Specification, evaluation, and interpretation of structural equation models. Journal of the Academy of Marketing Science, 40, 8-34.

9. Bahar, M. (2010). Fen ve Teknoloji Öğretimi. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
10. Bakırcı, H., & Yıldırım, İ. (2017). Ortak bilgi yapilandirma modelinin sera etkisi konusunda öğrencilerin kavramsal anlamalarina ve bilginin kaliciliğina etkisi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 45-63.
11. Bentler, P. M., & Kano, Y. (1990). On the equivalence of factors and components. Multivariate Behavioral Research, 25(1), 67-74.
12. Büyüköztürk, Ş. (2019). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
13. Davis, F. D. (1989). Perceived Usefulness, Perceived Ease of Use, and User Acceptance of Information Technology. MIS Quarterly, 13(3), 319-340.
14. Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000). The “What” and “Why” of goal pursuits: Human needs and the self determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
15. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2002). Overview of self-determination theory: An organismic dialectical perspective. Handbook of Self-determination Research, 2, 3-33.
16. Deci, E. L., Olafsen, A. H., & Ryan, R. M. (2017). Self-determination theory in work organizations: The state of a science. Annual review of organizational psychology and organizational behavior, 4, 19-43.
17. Dikmenli, O. (2007). Öğrenen organizasyon anlayışını benimseyen firmalarda örgütsel bütünleşmeyi sağlayan unsurların etkisini belirlemeye yönelik görgül bir çalışma. Yönetim Bilimleri Dergisi, 5(1), 73-94.
18. Dykstra, D. I. (1992). Studying conceptual change in learning physics. Science Education, 76(6), 615-652.
19. Farjon, D., Smits, A., and Voogt, J. (2019). Technology integration of pre-service teachers explained by attitudes and beliefs, competency, access, and experience. Computers & Education, 130, 81-93.
20. Fernandes, G. W. R., Rodrigues, A. M. and Ferreira, C. A. R. (2019). Using ICT in Inquiry-Based Science Education. Springer International Publishing.
21. Hair Jr, J. F., Sarstedt, M., Ringle, C. M., & Gudergan, S. P. (2017). Advanced issues in partial least squares structural equation modeling. SAGE Publications.
22. Kındap, Y. (2011). Kendini belirleme kuramı temelinde ergenlikte destekleyici ebeveynlik, akademik ve sosyal uyum ve kendini belirleme düzeyi arasındaki ilişkilerin boylamsal olarak incelenmesi. Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
23. Konur, K. B., Sezen, G. ve Tekbıyık, A. (2008, Mayıs). Fen ve Teknoloji Derslerinde Yapılandırmacı Yaklaşıma Dayalı Etkinliklerde Öğretim Teknolojilerinin Kullanılabilirliğine Yönelik Öğretmen Görüşleri. The 8th International Educational Technology Conference, Eskişehir.
24. Kowal, J., & Fortier, M. S. (1999). Motivational determinants of flow: Contributions from self-determination theory. The Journal of Social Psychology, 139(3), 355-368.
25. Lai, J. W., and Bower, M. (2019). How is the use of technology in education evaluated? A systematic review. Computers & Education, 133, 27-42.
26. Trowbridge, D. E., & McDermott, L. C. (1981). Investigation of student understanding of the concept of acceleration in one dimension. American journal of Physics, 49(3), 242-253.MEB. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı. Ankara: MEB.
27. Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68-78.Saettler. (1968).
28. Ryan, R. M. & Deci, E. L. (2017). Self-determination: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. New York, NY: Guilford Press
29. Sarıoğlu, S., & Girgin, S. (2018). Sanal Gerçeklik Gözlüğü İçin VR Videolarının Türkçeleştirilmesi: The Body VR: Journey Inside a Cell Örneği. 2. Uluslararası Eğitim Ve Değerler Sempozyumu, (s. 190-198). Antalya.
30. Simon, Y. R. (1983). Pursuit of happiness and lust for power in technological society. In C. Mitcham & R. Mackey (Eds.), Philosophy and technology (pp.171-186). New York: Free Press.
31. Ural, D., Bildirici, U., Şahin, T., & Yılmaz, İ. (2011). Diabetic cardiomyopathy. Anatolian Journal of Cardiology/Anadolu Kardiyoloji Dergisi, 11(8).
32. Winn, W. (1997). The impact of three-dimensional immersive virtual environments on modern pedagogy. Retrieved from ftp://128.208.63.17/pub/publications/r-97-32/r-97-32.rtf.
33. Yair, Y. (2001). 3D-virtual reality in science education: an implication for astronomy teaching. Journal of Computers in Mathematics and Science Teaching, 20, 293-305.
34. Yazıcı, S. Ç., & Nakıboğlu, C. (2023). Examining experienced chemistry teachers’ perception and usage of virtual labs in chemistry classes: a qualitative study using the technology acceptance model 3. Education and Information Technologies.
35. Yildirir, S. C., & Kaplan, B. (2019). Mobil uygulama kullanımının benimsenmesi: teknoloji kabul modeli ile bir çalışma. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(19), 22-51.