Akademik (ATA) Dergisi, bilimsel yayıncılıkta kaliteyi, tarafsızlığı, şeffaflığı ve araştırma etiğini esas alan uluslararası hakemli ve açık erişimli bir akademik dergidir. Hakem değerlendirme süreci, yayımlanacak çalışmaların bilimsel niteliğini güvence altına alan en önemli editoryal mekanizmadır.

Bu rehber; hakemlerin değerlendirme sürecindeki görev, sorumluluk ve etik yükümlülüklerini açıklamak, değerlendirmelerde ortak bir standart oluşturmak ve yapıcı bilimsel geri bildirimi teşvik etmek amacıyla hazırlanmıştır.

1. Hakemin Temel Sorumlulukları

Hakemler;

• bilimsel tarafsızlık ilkesiyle hareket etmeli,
• yalnızca akademik ölçütleri esas almalı,
• gizliliğe uymalı,
• değerlendirmelerini zamanında tamamlamalı,
• yapıcı ve geliştirici öneriler sunmalıdır.

Hakem değerlendirmeleri, yalnızca makalenin kabul veya reddine yönelik değil; aynı zamanda çalışmanın bilimsel niteliğini geliştirmeye katkı sağlayacak şekilde hazırlanmalıdır.

2. Hakem Davetinin Kabulü

Hakemlerin aşağıdaki durumlarda değerlendirme davetini kabul etmeleri beklenmektedir:

• Çalışma uzmanlık alanlarıyla uyumluysa,
• Değerlendirmeyi belirtilen süre içerisinde tamamlayabileceklerse.

Hakemlerin aşağıdaki durumlarda değerlendirme davetini reddetmeleri beklenmektedir:

• Konu uzmanlık alanlarının dışındaysa,
• Tarafsız değerlendirme yapamayacaklarını düşünüyorlarsa,
• Değerlendirme süresine uyamayacaklarsa.

3. Gizlilik

Hakemlere gönderilen tüm çalışmalar gizli belgelerdir.

Hakemler;

• makaleleri üçüncü kişilerle paylaşamaz,
• içeriklerini kullanamaz,
• değerlendirme sürecini açıklayamaz.

Hakemlik sürecinde edinilen bilgiler yalnızca editoryal değerlendirme amacıyla kullanılabilir.

4. Hakem Değerlendirme Ölçütleri

Hakemlerin değerlendirmelerini aşağıdaki ölçütler doğrultusunda yapmaları beklenmektedir.

Bilimsel Özgünlük

Çalışma yeni bilgi üretmekte midir?

Kuramsal Katkı

Literatüre anlamlı katkı sunmakta mıdır?

Literatür İncelemesi

Güncel, yeterli ve eleştirel midir?

Araştırma Yöntemi

Araştırma tasarımı bilimsel açıdan uygun mudur?

Veri Analizi

Analiz yöntemi doğru uygulanmış mıdır?

Bulgular

Bulgular araştırma sorularını yanıtlamakta mıdır?

Tartışma

Bulgular literatürle bütünleştirilmiş midir?

Sonuç

Kuramsal ve uygulamaya yönelik katkılar açıkça ortaya konmuş mudur?

Etik

Araştırma etik ilkelere uygun mudur?

Yazım Kalitesi

Dil açık, akademik ve anlaşılır mıdır?

5. Hakem Raporu Nasıl Yazılmalıdır?

Hakem raporları;

• bilimsel,
• nesnel,
• saygılı,
• yapıcı,
• gerekçeli

olmalıdır.

Yalnızca sonuç belirtilmesi yeterli değildir.

Her eleştiri mümkün olduğunca bilimsel gerekçelerle desteklenmelidir.

6. Yapıcı Geri Bildirim

Hakem değerlendirmelerinde;

“Kötü çalışma.” yerine, “Kuramsal çerçevenin güncel literatürle desteklenmesi çalışmanın bilimsel katkısını artıracaktır.” gibi geliştirici ifadeler kullanılması beklenmektedir.

7. Hakem Kararları

Hakem, aşağıdaki önerilerden birini sunabilir.

• Kabul
• Küçük (Minör) Düzeltme
• Büyük (Majör) Düzeltme
• Yeniden Değerlendirme
• Ret

Hakem önerileri editör için bağlayıcı değildir.

Nihai karar editör tarafından verilir.

8. Değerlendirme Süresi

Hakemlerden değerlendirmelerini mümkün olduğunca belirtilen süre içerisinde tamamlamaları beklenmektedir.

Süre uzatımı gerektiğinde editör bilgilendirilmelidir.

9. Etik İhlaller

Hakem aşağıdaki durumları tespit ederse editörü bilgilendirmelidir:

• İntihal
• Veri uydurma
• Veri tahrifi
• Çift yayın
• Etik kurul eksikliği
• Kaynak manipülasyonu
• Yapay zekânın etik dışı kullanımı

10. Yayın Sonrası Gizlilik

Hakemlik süreci tamamlandıktan sonra da değerlendirme süreci gizliliğini korur.

Hakemler değerlendirdikleri çalışmalar hakkında üçüncü kişilerle bilgi paylaşamaz.