YAPAY ZEKÂ (ÜYZ) KULLANIM POLİTİKASI

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi (NEVÜ) Bilimsel Dergileri Koordinatörlüğü, Üretken Yapay Zekâ (Generative AI) (ÜYZ) ve Büyük Dil Modellerinin (LLM) akademik yayıncılık süreçlerindeki dönüştürücü etkisinin farkındadır. Bu politika, bilimsel bütünlüğü, şeffaflığı ve telif haklarını korumak amacıyla YÖK, TÜBİTAK, COPE ve uluslararası yayınevlerinin (Elsevier, Wiley, Taylor & Francis, SagePub, Emerald, Springer vd.) güncel etik kuralları çerçevesinde hazırlanmıştır.

1. YAZARLAR İÇİN ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ KULLANIM POLİTİKASI

1.1. Yazarlık Statüsü ve Sorumluluk

• Yazarlık Reddi: ChatGPT, Claude, Gemini vb. hiçbir Üretken Yapay Zekâ aracı veya Büyük Dil Modeli (LLM), yazar veya eş yazar olarak listelenemez. Yazarlık, hukuki bir statü olup veri bütünlüğünün ve fikri mülkiyetin sorumluluğunu almayı gerektirir. Yapay zeka sistemleri hukuki bağlayıcılığa sahip bir sözleşme imzalayamaz ve telif hakkı devri yapamaz.
• Tam Sorumluluk: Makalede yapay zeka araçları kullanılmış olsa dahi, sunulan içeriğin doğruluğundan, verilerin bütünlüğünden ve intihal içermemesinden makalenin insan yazarları tek başına ve tamamen sorumludur.

1.2. İzin Verilen ÜYZ Kullanımları

• Dil ve Anlatım Desteği: Yazarlar, metnin okunabilirliğini artırmak, dilbilgisi (gramer) ve yazım (imla) hatalarını düzeltmek, çeviri yapmak veya cümleleri daha akıcı hale getirmek amacıyla AI araçlarını (örneğin PaperPal, Grammarly, ChatGPT vb. araçların dil düzenleme fonksiyonu) kullanabilirler.
• Literatür ve Fikir Taraması: Literatür taraması yapmak, araştırma soruları üzerinde beyin fırtınası yapmak veya verileri özetlemek için AI kullanılabilir. Ancak AI tarafından sağlanan tüm referansların gerçekliği ve doğruluğu yazar tarafından bizzat teyit edilmelidir (Yapay zekâ halüsinasyonlarına karşı dikkat etmek yazarın sorumluluğundadır).

1.3. İzin Verilmeyen ÜYZ Kullanımları

• İçerik ve Veri Uydurma: Yapay zekâ kullanılarak veri seti üretilmesi, mevcut verilerin manipüle edilmesi, istatistiksel sonuçların değiştirilmesi (data fabrication/falsification) veya sahte atıf (fake citation) oluşturulması kesinlikle yasaktır ve ağır etik ihlal sayılır.
• Makalenin Temel Bölümlerinin Yazdırılması: Araştırmanın “Bulgular”, “Tartışma” ve “Sonuç” gibi akademik çıkarım, eleştirel analiz ve uzmanlık gerektiren bölümlerinin doğrudan yapay zekâya yazdırılması kabul edilemez.

1.4. Görsel, Şekil ve Grafik Üretimi

• Araştırma metodolojisinin doğrudan bir parçası olmadığı sürece (örneğin AI'ın tıbbi görüntülemedeki rolünü inceleyen bir çalışma hariç), DALL-E, Midjourney gibi AI araçlarıyla üretilmiş sentetik veri, fotoğraf, grafik veya görsellerin kullanımı yasaktır. Makalede kullanılan görseller orijinal insan/araştırmacı üretimi olmalıdır.

1.5. Şeffaflık ve Beyan Zorunluluğu

• Beyan Yeri: Yazarlar, makalenin hazırlık sürecinde (dil kontrolü dışında) Generative AI kullandıysa, bunu makalenin “Yazarın Beyanı” bölümünde “Üretken Yapay Zekâ Kullanım Beyanı” satırında belirtmelidir.
• Beyan İçeriği: Aşağıda belirtildiği gibi açık bir beyan yapılmalıdır.

Bu çalışmanın hazırlanması sırasında yazar(lar), [NEDEN] amacıyla [ARAÇ/HİZMET ADI] kullanmıştır. Bu araç/hizmeti kullandıktan sonra, yazar(lar) içeriği gerektiği şekilde gözden geçirip düzenlemiş ve yayınlanan makalenin içeriği konusunda tüm sorumluluğu üstlenmiştir. Sadece standart yazım denetimi yapan asistan araçların (Assistive AI) beyan edilmesine gerek yoktur.

2. HAKEMLER İÇİN ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ KULLANIM POLİTİKASI

2.1. Gizlilik ve Veri Güvenliği İhlali

• Hakemlik süreci tamamen gizlilik esasına dayanır. Hakemlerin, değerlendirmek üzere kendilerine gönderilen yayımlanmamış makaleleri, makale özetlerini, yazar fikirlerini veya verilerini ChatGPT, Claude vb. genel kullanıma açık yapay zekâ araçlarına yüklemeleri kesinlikle yasaktır.
• Üçüncü şahıs ÜYZ (AI) platformlarına yüklenen veriler veri tabanlarına kaydedilip model eğitiminde kullanılabileceği için bu durum yazarın Fikri ve Sınai Mülkiyet (FSM) haklarının ve KVKK hükümlerinin ihlali sayılır. 

2.2. Değerlendirme Sürecinde ÜYZ Kullanımı

• Hakemler, bir makalenin kabul veya ret kararına temel oluşturacak akademik eleştirileri, metodolojik değerlendirmeleri veya hakem raporunu doğrudan yapay zekaya yazdıramazlar. Uzmanlık, eleştirel muhakeme ve insan yargısı, hakemlik sürecinin yerini tutulamaz temel unsurudur.
• İstisna: Hakem, kendi yazdığı orijinal hakem raporunun dilini veya üslubunu düzeltmek için (makaleden alıntı yapmadan ve gizliliği ihlal etmeden) AI dil araçlarından destek alabilir.

2.3. Sorumluluk ve Yaptırım

• Hakemlik sürecinde gizliliği ihlal ederek yayımlanmamış çalışmaları yapay zekâ araçlarına yükleyen hakemler hakkında “görevi kötüye kullanma” kapsamında işlem yapılır ve NEVÜ dergilerindeki hakemlik görevlerine son verilir.

   

3. EDİTÖRLER İÇİN ÜRETKEN YAPAY ZEKÂ KULLANIM POLİTİKASI

3.1. Karar Alma ve Editoryal Bağımsızlık

• Dergi editörleri ve alan editörleri, makalelerin kabulü, reddi veya revizyonu ile ilgili nihai kararları alırken yapay zeka araçlarının (LLM) yönlendirmesine dayalı karar veremezler. Editoryal kararlar insan inisiyatifinde ve akademik bağımsızlık çerçevesinde alınmalıdır.

3.2. Gizliliğin Korunması

• Editörler, hakemlik sürecinin güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Henüz yayımlanmamış yazarların makale dosyaları, verileri, şekilleri veya hakem raporları, analiz veya özetleme amacıyla editörler tarafından hiçbir halka açık yapay zekâ sistemine yüklenemez.

3.3. AI Kullanımını Denetleme ve Şeffaflık

• AI Tespit Araçlarına (AI Detectors) Yaklaşım: Editörler, makalelerde beyan edilmemiş AI kullanımını veya AI aracılığıyla üretilmiş intihal (sahte makale/paper mills) vakalarını incelemek için iThenticate/Crossref Similarity Check veya benzeri AI tespit araçlarını kullanabilir. Ancak bu araçların “Yanlış Pozitif” (False Positive) sonuç verebileceği unutulmamalı, ret kararları sadece yazılım sonucuna değil, editöryal incelemeye dayandırılmalıdır.
• İnceleme Süreci: Editör, bir yazarın beyan etmeden yoğun şekilde yapay zekâ (özellikle veri ve içerik üretiminde) kullandığından şüphelenirse, COPE akış şemalarına (flowcharts) uygun olarak yazardan açıklama, orijinal ham veri veya araştırma notlarını talep etme hakkına sahiptir.

 Bu Yapay Zekâ Politikası, bilimsel yayıncılık alanındaki etik standartlar ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda güncellenebilir. Mevcut politika metni, derginin resmî web sitesinde yayınlanmaktadır ve tüm paydaşlar için bağlayıcı niteliktedir.