Tarih ve Filolojinin Kesişiminde “Osmanistik” İdeali: Yalova Mutabakatı (Çalıştay Raporu)
Öz
Günümüz Osmanlı tarihçiliği “bolluk paradoksu” ile karşı karşıyadır: Bir yanda temel kaynakların neşri katlanarak artarken, diğer yanda alan metodolojik tutarlılıktan yoksundur ve tarihsel ile filolojik neşir pratikleri arasındaki derinleşen uçurumla bölünmüş durumdadır. Halil İnalcık’ın “Osmanistik” kavramı çerçevesinde dile getirdiği; ortak bilimsel standartlara dayalı, müstakil ve kurumsallaşmış bir araştırma alanı ideali, neşir pratiklerine henüz tam manasıyla yansıtılamamıştır. Bu arka plan ışığında; 26-28 Temmuz 2025 tarihlerinde Yalova’da düzenlenen “Osmanlı Kaynaklarının Neşrinde Yöntem Birliği: Uluslararası Çalıştay I (15. Yüzyıl)”, erken Osmanlı tarihinin kurucu metinleri olan 15. yüzyıl kaynakları üzerinde çalışan tarihçi, filolog ve arşivcileri bir araya getirmiştir. Bu rapor; köklü filolojik ve tarihsel zorluklar, farklılaşan transkripsiyon uygulamaları ve dijital teknolojilerin kaynak neşri üzerindeki etkileri de dahil olmak üzere, çalıştay tartışmalarını şekillendiren temel meseleleri ana hatlarıyla ortaya koymaktadır. Sunulan tebliğler ve yürütülen müzakerelere dayanan bu çalışma, Osmanlı/Türk metin neşrinin mevcut durumunu konumlandırmakta ve çalıştay görüşmeleri sonucunda ortaya çıkan “Yalova Mutabakatı”nın ortak ilkelerini ve uzlaşı noktalarını özetlemektedir.
Anahtar Kelimeler
Osmanistik, Tenkitli Neşir, Metin Tenkidi, Dijital Beşerî Bilimler, Yalova Mutabakatı
Teşekkür
Bu çalıştayın gerçekleştirilmesine sağladıkları kurumsal destek için Türk Tarih Kurumuna; katılım ve katkıları için Türk Dil Kurumu ile Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığına; organizasyon sürecindeki destekleri için ise Yalova Valiliği ve Yalova Belediyesine teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Atâyi’nin Hilyetü’l-efkâr’ı. haz. Agâh Sırrı Levend. Ankara: Milli Eğitim Basımevi, 1948.
- Ateş, Ahmet. “Metin Tenkidi Hakkında”. Türkiyat Mecmuası 7 (1942), 253-267.
- Bābur-nāma (Vaqāyıʿ): Critical Edition Based on Four Chaghatay Texts with Introduction and Notes. haz. Eiji Mano. Kyoto: Syokado, 1995.
- Buluç, Sâdettin. “Eski Anadolu Türkçesiyle Bir Kabus-nâme Çevirisi”. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı – Belleten 17 (1969), 195-200.
- Çeşmîzâde Tarihi. haz. Bekir Kütükoğlu. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları, 1959.
- Demirtaş, Ahmet. Yazıcıoğlu Ahmed Bîcan’ın Dürr-i Meknûn’u: İnceleme-Metin-Dizin. Samsun: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2003.
- Emecen, Feridun M. Fetih ve Kıyamet: 1453 İstanbul'un Fethi ve Kıyamet Senaryoları. İstanbul: Timaş Yayınları, 2012.
- Gilliéron, Jules - Edmond Edmont. Atlas linguistique de la France. Paris: Honoré Champion, 1902-1910.
- Grenier, Carlos. The Spiritual Vernacular of the Early Ottoman Frontier: The Yazıcıoğlu Family. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2021.
- İnalcık, Halil. Osmanistik Bilimi’ne Katkılar. haz. Tayfun Ulaş. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021.
