Ziya Mısırlı’nın Öykü ve Romanlarında Engellilik

Öz

Ziya Mısırlı, 17 yaşındayken yaşadığı boğulma tehlikesi neticesinde görme yetisini tamamen kaybeder. Beklenmedik bir kaza sonucu hayatı değişen Mısırlı, başlangıçta derin bir mutsuzluk yaşasa da içine düştüğü bu karanlığı edebiyat ve müzikle aydınlatmaya yönelir. Mısırlı’nın ilk kitabı şiir türündedir ve 1956 yılında Kalbe Çevrilen Gözler ismiyle yayımlanır. Yazar hikâye, roman ve gezi yazısı gibi farklı edebî türlerde de eserler verir. Kitaplarını günlük yaşantısından esinlenerek kaleme alan Mısırlı, olayları nesnel bir tutumla yansıtmaya özen gösterir. Eserlerinde engelli bireylerin yaşadığı zorluklara yer vererek bu yaşamları derinlemesine irdeler; söz konusu durumları yer yer mizahi bir dille anlatır. Engelli bireylerin hayat mücadelelerini anlatarak toplumda bir farkındalık oluşturmayı hedefleyen Mısırlı, yayımlanan yüz on üç öyküsünün kırk üçünde ve yazdığı iki romanında engellilik olgusunu ele alır. Mısırlı’nın eserleri, edebî yönden zayıf olmasına rağmen, hem kendisinin hem de yaşamlarına tanık olduğu engelli bireylerin psikolojik dünyalarına ışık tutması bakımından önemlidir. Çalışmanın amacı, birçok eseri bulunmasına rağmen bugüne kadar hakkında kapsamlı bir çalışmanın yapılmadığı Ziya Mısırlı’nın öykü ve romanlarında engellilik olgusunu ele alarak hem yazarı yeni nesle tanıtmak hem de görme engelli bir yazarın engelliliğe yaklaşımını, bakış açısını ve eleştirilerini eserleri bağlamında ortaya koymaktır. Çalışmada engellilik; toplumun engelli kahramanlara bakışı, engelli bireyin kendine bakışı, aile ve toplumdaki yeri, engellilik-mekân ve engellilik-eğitim başlıkları altında doküman analiz yöntemiyle değerlendirilecektir. Çalışmada Mısırlı’nın öykü ve romanlarında en çok acıyan bakışa yer verdiği, dilenciliğe karşı çıkarak eğitimin ve çalışmanın önemi üzerinde durduğu tespit edilmiştir. Eserlerde engelli bireylerin kimseye bağımlı olmadan nasıl yaşayabileceklerine dair bilgiler verildiği ve sorunlara çözüm önerileri getirildiği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Mısırlı
• Engellilik
• Görme Engelli Bireyler
• Dilenci

Disability in Ziya Mısırlı’s Stories and Novels

Öz

Ziya Mısırlı loses his eyesight at the age of seventeen as a result of the danger of drowning. Mısırlı, whose life has completely changed as a result of an unexpected accident, tends to illuminate this darkness with literature and music, although he experiences a deep unhappiness at first. Mısırlı’s first book is in the poetry genre and was published in 1956 under the name Eyes Turned to the Heart, also gives works in different genres such as stories, novels and travel writings. Mısırlı, who wrote his books inspired by his daily life, takes care to reflect the events with an objective attitude. In his works, he examines these lives in depth by including the difficulties experienced by disabled individuals. He describes the situations in question in a humorous language from place to place. It aims to raise awareness in the society by describing the life struggles of disabled individuals. Mısırlı deals with the phenomenon of disability in forty three of his one hundred and thirteen published stories and in his two novels. Although the literary aspect of Mısırlı’s works in weak, his works are important in terms of shedding light on the psychological worlds of both himself and the disabled people whose lives he witnessed. The aim of the study is to introduce the writer to the new generation and to reveal the approach, perspective and criticisms of a visually impaired writer to disability by discussing the phenomenon of disability in Ziya Mısırlı’s stories and novels, no extensive work has been done about him so far, although many of his works have been conducted. In the study, disability will be evaluated by document analysis method under the headings of society’s view of disabled heroes, self-view of the disabled individual, place in family and society, disability-space and disability-education. In the study, it was determined that the Egyptian included the most painful look in his stories and novels, opposed begging and emphasized the importance of education and work, it was seen that information was given on how disabled individuals can live without being dependent on anyone in the works, and suggestions for solutions to problems were made.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Mısırlı
• Disability
• Visually impaired individuals
• Beggar

Kaynakça

1. Altındağ Kumaş, Ö. (2020). Engellilik kavramı. M. Tekindal ve S. Attepe Özden (Ed.), Engellilik alanında sosyal hizmet kuram ve uygulamaları içinde (ss. 19-32). Nobel Akademik Yayıncılık.
2. Aykara, A. (2023). Engellilik sosyolojisi bakış açısıyla engellilik ve aile. E. Burcu (Ed.), Engellilik sosyolojisi araştırma yazıları içinde (ss. 201-237). Siyasal Kitabevi.
3. Bal, Ö. (2022). Eğitimde fırsat eşitliği bağlamında engellilik. G. E. Çiftçi ve G. Boduroğlu (Ed.), Engellilik ve yaşam içinde (ss. 75-90). Orion Kitabevi.
4. Burcu, E. (2020). Engellilik sosyolojisi. Anı Yayıncılık.
5. Burcu, E. (2023). Engellilik sosyolojisi ne söyler? Neyi tartışır? Engellilik sosyolojisinin gelişimsel süreci üzerine bir değerlendirme. E. Burcu (Ed.), Engellilik sosyolojisi araştırma yazıları içinde (ss. 21-62). Siyasal Kitabevi.
6. Diderot, D. (1984). Körler hakkında mektup. A. Cemgil (Çev.). Sosyal Yayınlar.
7. Enç, M. (1947). Körler (ruhbilim, eğitim ve öğrenimler). M.E.B.
8. Ergülen, H. (2026). Görenkalp mağazası. Temrin, 147, 13-14.

9. Frampton Merle, E. (1963). Körlerin eğitim–öğretimi. E. Sağlamer ve G. Yazgan (Çev.). M.E.B.
10. Goffman, E. (2014). Damga: Örselenmiş kimliğin idare edilişi üzerine notlar (Ş. Geniş, L. Ünsaldı ve S. N. Ağırnaslı, Çev.). Heretik Yayıncılık. (Orijinal çalışma basım tarihi 1963)
11. Gürbüz, S. ve Çiçek, A. (2023). Engelli de yaşanır engeller de aşılır: Görme engelliler. Sosyal ve Beşerî Bilimler Dergisi, 7(2), 504-515.
12. Gürdal Ünal, A. (2011). Türk çocuk edebiyatında engellilik 1969-2009. Evrensel Basım Yayın.
13. İçağasıoğlu Çoban, A. (2020). Engellilik durumunda yaşam boyunca gelişim. M. Tekindal ve S. Attepe Özden (Ed.), içinde Engellilik alanında sosyal hizmet kuram ve uygulamaları (s. 3-18). Nobel Yayıncılık.
14. İş Kanunu, 4857 Sayılı. (2003). T.C. Resmî Gazete (Sayı: 25134). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
15. Kaldık, B. (2021). Engellilik sosyal dışlanma ve başa çıkma stratejileri. Nobel Bilimsel Eserler Yayıncılık.
16. Mısırlı, Z. (1967). Bahçemden bir demet içinde. Hüsnütabiat Matbaası.
17. Mısırlı, Z. (1968). Gezilerimden anılarım. Hüsnütabiat Matbaası.
18. Mısırlı, Z. (1972). Öğretmenim. Hüsnütabiat Matbaası.
19. Mısırlı, Z. (1973). Karanlığın güneşi. Hüsnütabiat Matbaası.
20. Mısırlı, Z. (1976). Çaba. Hüsnütabiat Matbaası.
21. Mısırlı, Z. (1977a). Ben ve öykülerim. Hüsnütabiat Matbaası.
22. Mısırlı, Z. (1977b). Dilenci. Hüsnütabiat Matbaası.
23. Mısırlı, Z. (1977c). Dost eli. Hüsnütabiat Matbaası.
24. Mısırlı, Z. (1977d). Kara çanta. Hüsnütabiat Matbaası.
25. Mısırlı, Z. (1979). Işıksız yaşantılar, Hüsnütabiat Matbaası.
26. Mısırlı, Z. (1985a). Anne. Hüsnütabiat Matbaası.
27. Mısırlı, Z. (1985b). Yaşantımdan birkaç yaprak. Hüsnütabiat Matbaası.
28. Mısırlı, Z. (2001). Yürekteki kor. Yıldız Basımevi.
29. Özçelik, İ. (1995). Görme özürlü çocukların anne ve baba tutumları. Yaşadıkça Eğitim, 41, 14-20.
30. Reis, Ö. (2020). Kemal Tahir’in Köyün Kamburu romanına engelliliğin sosyal modelinden bakmak. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 3(2), 160-173.
31. Tanzimat’tan bugüne edebiyatçılar ansiklopedisi (3. bs., Cilt 1-2). (2010). M. Yalçın (Ed.). Yapı Kredi Yayınları.
32. Taş, L. (2023). Kentsel yaşamda engelliliğin inşası: Bedensel engelli bireylerin bakış açısından kentsel yaşamda engellilik. E. Burcu (Ed.), Engellilik sosyolojisi araştırma yazıları içinde (ss. 439-486). Siyasal Kitabevi. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023, Nisan). Engelli ve yaşlı istatistik bülteni. https://aile.gov.tr/media/135432/eyhgm_istatistik_bulteni_nisan23.pdf
33. T.C. Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığı. (2008). Toplum özürlülüğü nasıl anlıyor. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. https://www.aile.gov.tr/media/42389/how-society-perceives-persons-with-disabilities.pdf
34. Utku, M. B. (2020). Engellilik sorunları ve çözümler. M. Tekindal ve S. Attepe Özden (Ed.), Engellilik alanında sosyal hizmet kuram ve uygulamaları içinde (ss. 71-84). Nobel Bilimsel Eserler.
35. Üstün, K. (2020). Engelleri edebiyatla aşmak: Engelli yazarların Türk edebiyatı tarihine katkıları. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 8(21), 93-104.