19. Yüzyıl Akdeniz’inde Bir Osmanlı Kapudanı: Cezayirli Hamidu (Hamid) Reis

Öz

19. yüzyılın başları, Osmanlı Devleti’nin Garp Ocaklarından biri olan Cezayir’in Akdeniz’deki deniz gücünün zayıflamaya başladığı bir dönem olarak dikkat çekmektedir. Bu dönemde Dayılar tarafından idare edilen ve büyük oranda özerk yapıya sahip olan Cezayir’de askeri faaliyetleriyle dikkat çekenlerden biri de Hamidu Reis’tir. Hamidu Reis, Batı Akdeniz’de Avrupalı ve Amerikan gemilerine karşı düzenlediği çok sayıda harekatla ve bu harekatlarda ele geçirdiği ganimetlerle döneminde büyük şöhret kazanmıştır. Hamidu hakkında yapılmış çalışmalar bulunmakla beraber Türkçe literatürde hakkında müstakil bir çalışma yoktur. Türkçe literatürde Cezayir’in ilgili dönemine dair mevcut çalışmalar ise genellikle Amerika-Cezayir münasebetleri bağlamında Hamidu’nun adını zikretmekle yetinmektedir. Dolayısıyla bu çalışma, 1815 yılında Amerikan donanmasıyla girdiği mücadelede hayatını kaybeden Hamidu Reis’in askeri biyografisini ve Akdeniz’deki faaliyetlerini merkeze almaktadır. Makalede Hamidu Reis’in kökeni, yetişmesi, Cezayir Dayıları ile olan ilişkileri ve Batı Akdeniz’deki askeri faaliyetleri tarihsel bir perspektifle ele alınacaktır. 1830’da Fransa’nın Cezayir’i işgali neticesinde şekillenen birinci el kaynaklardan ve dönem hakkındaki ikincil literatürden istifade edilerek Hamidu Reis’in Cezayir Ocağı’nın son dönem askeri ve idari yapısına da ışık tutmak hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hamidu Reis
• Garp Ocakları
• Cezayir
• Osmanlı Denizcilik Tarihi
• Akdeniz
• Korsanlık.

An Ottoman Captain in the 19th-Century Mediterranean: Raïs Hamidou of Algeria

Öz

The early 19th century stands out as a period in which the naval prowess of Algeria, one of the Ottoman Empire’s Western Odjaks, began to wane in the Mediterranean. Within this era, in a largely autonomous Algeria governed by the Deys, Rais Hamidou emerged as a prominent figure through his remarkable military activities. Hamidou gained immense fame in his time through numerous operations against European and American vessels in the Western Mediterranean and the bountiful prizes captured during these sorties. While various studies on Hamidou exist in international historiography, an independent, monographic study concerning him is absent in Turkish literature. Existing Turkish scholarship regarding this period of Algiers generally restricts its mention of Hamidou to the context of American-Algerian relations. Consequently, this study focuses on the military biography and Mediterranean activities of Rais Hamidou, who lost his life in 1815 during a battle against the United States Navy. The article examines Hamidou's origins, his upbringing, his relations with the Deys of Algiers, and his military operations in the Western Mediterranean from a historical perspective. By utilizing primary sources that emerged following the French invasion of Algiers in 1830, alongside the secondary literature of the period, this research aims to shed light on the military and administrative structure of the Regency of Algiers during its final era through the lens of Rais Hamidou’s career.

Anahtar Kelimeler

• Rais Hamidou
• Western Odjaks
• Algeria
• Ottoman Naval History
• Mediterranean
• Privateering.

Kaynakça

1. Ali Rıza Paşa (1293/1877). Mir’atü’l Cezayir.
2. Aslan, S. (2023). Akdeniz’de Cezayir korsanlığı (1770-1830) (Tez No. 314721) [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yök Tez Merkezi.
3. Boumekah, M. (2025). Akdeniz ve Avrupa güç dengeleri bağlamında Osmanlı hükümeti ile Cezayir eyaleti arasında diplomatik ilişkiler (1798-1830) (Tez No. 971000) [Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. Yök Tez Merkezi.
4. Bostan, İ. (1996). Gemi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 14, s. 11-15). Türkiye Diyanet Vakfı. Chergui, S. (2023). Rais Hamidou Knight of the Seas. Ortadoğu Yayınları.
5. Davis, P. M. (1836). An authentic history of the late war between the United States and Great Britain, with a full account of every battle, by sea and land. Ebenezer F. Baker.
6. Devoulx, A. (1859). Le rais Hamidou: Notice biographique sur le plus célèbre corsaire algérien du XIIIe siècle de l’Hégire, d’après des documents authentiques et pour la plupart inédits. A. Jourdan.
7. Devoulx, A. (1852). Tachrifat: Recueil de notes historiques sur l’administration de l’ancienne Régence d’Alger. Imprimerie du Gouvernement.
8. Devoulx, A. (1872). Le registre des prises maritimes. Typographie A. Jourdan.

9. De Courcy, J. (1974). Rais Hamidou: The last of the great Algerian corsairs. The Mariner’s Mirror, 60(2), 187–196.
10. De Grammont, H. D. (1887). Histoire d’Alger sous la domination turque (1515-1830). Ernest Leroux.
11. Duymuş, K. (2024). Tadbir as marine diplomacy: Ottoman foreign jurisdiction in practice and the debate of piracy in case of Tripoli between 1790s–1835. Sebha University Journal of Human Sciences, 23(2), 84–90.
12. El-Medeni, A. T. (1976). Harbü’s-selâsamâ’e ti sene beyne’l-Cezâir ve İsbânyâ 1492–1792. El-Şirketü’l-Vataniyye li’n-Neşr ve’t-Tevzi.
13. Erhan, Ç. (1998). Amerika Birleşik Devletleri’nin Mağrip ülkeleri ile ilişkileri (1776–1815). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 53(1), 127–146.
14. Erol, M. (1979). Amerika’nın Cezayir İle Olan İlişkileri (1785-1816). Tarih Dergisi, 32, 689-730.
15. Gedik, A. (2013). XIX. yüzyılın başlarında Cezayir Şehri’nde sosyal ve ticari hayat (1800–1830) (Tez No. 337460) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
16. Gürkan, E. S. (2012). Batı Akdeniz’de Osmanlı korsanlığı ve gaza meselesi. Kebikeç, 33, 173–204.
17. İlter, A. S. (1936). Şimali Afrika’da Türkler I–II. Vakit Yayınları.
18. Kavas, A. (2001). Kuzey Afrika’da bir Osmanlı nesli: Kuloğulları. Osmanlı Araştırmaları, 21, 31–68.
19. Kurat, A. N. (1964). Berberi Ocakları ile Amerika Birleşik Devletleri münasebetleri (1774–1816). Tarih Araştırmaları Dergisi, II(2–3), 175–214.
20. Önal, M. (2023). 18. yüzyılın sonunda Amerika Birleşik Devletleri ile Kuzey Afrika’daki Berberî toplulukları arasında barış ve dostluk anlaşmaları. Erciyes Akademi, 37(3), 1251–1276.
21. Panzac, D. (2005). Barbary corsairs: The end of a legend 1800–1820. Brill.
22. Sander, O. (1999). Siyasi tarih (İlkçağlardan 1918’e). İmge Kitabevi Yayınları.
23. Sebbak, R. (2022). Rais Hamidou (1770–1815) and his military accomplishments. Journal of Military Historical Studies, 4(1), 54–63.
24. Spencer, W. (2006). El-Cezâirü fî ahdi riyâsi’l-bahri (A. Zebâdiye, Çev.). Dârü’l-Kasbe.
25. Tablit, A. (2006). El-Reis Hâmidu: Amirâl el-Bahriyyeti’l-Cezâiriyyeti 1770–1815. Sâletü.
26. Taş, A. E. (2020). Garp ocaklarında birliğin bozulması: 18. yüzyılda Cezayir-Tunus-Trablusgarp ilişkileri. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(2), 1065–1091.
27. Taş, A. E. (2020). Cezâyir-i Garb Vilâyeti’nin kuruluş meselesi ve ilk Cezayir beylerbeyileri. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 5(2), 250–284.
28. Turna, İ., & Pirim, A. E. (2015). Çektirme gemisinin tarihi ve dönemin ticari faaliyetlerindeki rolü üzerine bir inceleme. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 5(12), 119–135.
29. Uzunçarşılı, İ. H. (1959). Osmanlı tarihi (Cilt IV/2). Türk Tarih Kurumu.
30. Silahdar Mehmet Ağa. (1928). Silahdar tarihi (Cilt I). Devlet Matbaası.