Özel Gereksinimli Çocuklarla Çalışan Öğretmenlere Çevrimiçi Olarak Verilen Erken Okuryazarlık Eğitiminin Etkisi

Öz

Bu çalışmanın temel amacı, özel gereksinimli ya da risk grubundaki çocuklarla çalışan öğretmenlere verilen erken okuryazarlık eğitiminin etkililiğinin değerlendirilmesidir. Çalışmaya katılan 322 öğretmenin 200’ü deney grubunda, 122’si ise kontrol grubunda yer almıştır. Tüm öğretmenlerden erken okuryazarlık bilgi düzeylerini belirlemeye yönelik ön test puanları alındıktan sonra deney grubundaki öğretmenlere çevrimiçi olarak “Erken Okuryazarlık Eğiticilerin Eğitimi” sunulmuştur. Eğitim sonunda gruplara son test uygulanarak deney grubuna verilen eğitimin etkililiğinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Veriler normal dağılmadığından nonparametrik yöntemlerin kullanılması kararlaştırılmıştır. Deney ve kontrol grubundaki öğretmenlerin erken okuryazarlığa ilişkin bilgi düzeyleri Mann Whitney-U Testi kullanılarak karşılaştırılmıştır. Analiz sonucunda, her iki grup arasında ön test puanlarında fark bulunmazken, son test puanlarında ise deney grubu lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Sonrasında deney ve kontrol grubunun ön ve son test puanları Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi ile erken okuryazarlık bilgi düzeyleri karşılaştırılmıştır. Analiz sonuçları, kontrol grubunun ön test ve son test sıra ortalamalarında anlamlı fark olmadığını, deney grubunda ise son test puanları lehine anlamlı fark olduğunu göstermiştir. Analiz sonuçları birlikte değerlendirildiğinde, deney grubundaki öğretmenlere sunulan eğitimin öğretmenlerin erken okuryazarlığa ilişkin bilgi seviyelerini istatistiksel olarak artırdığı görülmüştür. Öğretmenlerin erken okuryazarlık bilgi seviyelerine ilişkin çalışma bulguları alan yazına dayalı olarak yorumlanarak sonuçlarla birlikte sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Erken okuryazarlık
• Özel gereksinimli çocuklar
• Risk grubu
• Öğretmen Eğitimi

The Effectiveness of Online Early Literacy Training for Teachers of Children with Special Needs

Abstract

The primary aim of this study was to assess the effectiveness of early literacy training for teachers working with children with special needs or at-risk groups. The study involved 322 teachers, with 200 in the experimental group and 122 in the control group. Initially, all teachers underwent pre-tests to assess their early literacy proficiency. The "Early Literacy Training for Educators" was then delivered online to the experimental group, followed by post-tests to gauge training impact. Non-parametric methods were used due to data non-normality. Comparison of early literacy knowledge levels between groups via Mann-Whitney U test showed no significant pre-test score differences but significant post-test improvement favoring the experimental group. Further analysis using Wilcoxon Signed-Rank Test revealed no significant mean rank differences in pre- to post-tests for the control group, while the experimental group exhibited significant post-test score improvement. When all analyses were considered together, the study found that the training provided to teachers in the experimental group statistically increased their early literacy knowledge levels. The findings regarding teachers' early literacy knowledge levels were interpreted and presented in relation to the existing literature, and conclusions were drawn accordingly.

Keywords

• Early literacy
• Children with special needs
• Risk group
• Teacher training

Kaynakça

1. Aarnoutse, C., van Leeuwe, J., & Verhoeven, L. (2005). Early literacy from a longitudinal perspective. Educational Research and Evaluation, 11(3), 253–275. https://doi.org/10.1080/08993400500101054
2. Akbey, G. Ö. (2016). Down sendromlu bireylerin akıcı okuma ve okuduğunu anlama ile fonolojik farkındalık düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi] Ulusal Tez Merkezi.
3. Akdal, D. (2020). Okul öncesi öğretmenlerinin “sesbilgisel farkındalık” kavramına yönelik bilgi düzeyleri ve sınıf içi etkinlikler. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 496-515. https://doi.org/10.31592/aeusbed.653877
4. Akdal, D. (2018). Sesbilgisel farkındalık becerilerini desteklemeye yönelik SESFAR müdahale programının etkililiğinin incelenmesi [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
5. Akdal, D. ve Kargın, T. (2019). Sesbilgisel farkındalık becerilerini desteklemeye yönelik SESFAR müdahale programının etkililiğinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(6), 2609-2620. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3459
6. Akoğlu G. ve Turan F. (2012). Eğitsel müdahale yaklaşımı olarak sesbilgisel farkındalık: zihinsel engelli çocuklarda okuma becerilerine etkileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi,42,11-22. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/87261
7. Alhwaiti, M. (2024). Phonological awareness and rapid automatized naming as predictors of early literacy skills among children with mild to borderline intellectual functioning. Applied Neuropsychology: Child, 13(1), 8-16. https://doi.org/10.1080/21622965.2022.2106863
8. Altınkaynak, Ş. Ö. (2019). Okul öncesi dönemde erken okuryazarlık becerilerinin gelişimi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37-49. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/662974

9. Altun, D. ve Tantekin-Erden, F. T. (2016). Okul öncesi öğretmen adaylarının erken okuryazarlık ile ilgili görüşleri ve staj uygulamaları. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 17(1), 241-261. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1489163
10. Armbruster, B. B., Lehr, F., & Osborn, J. (2003). Put reading first: The research building blocks for teaching children to read: Kindergarten through grade 3. National Institute for Literacy.
11. Aypak Caba, H. (2022). Okul öncesi eğitim öğretmenlerinin erken okuryazarlık becerileri hakkında görüşleri ile öğretme ve öğrenme yaklaşımları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Tezsiz Yüksek Lisans Projesi, Pamukkale Üniversitesi]. https://hdl.handle.net/11499/39003
12. Baş, H. ve Nural, E. (2023). Türkiye’de öğretmen yetiştirme uygulamalarında yaşanan sorunların belirlenmesi ve çözüm önerilerine ilişkin öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Eğitim Bilim ve Araştırma Dergisi, 4(1), 16-46. https://doi.org/10.54637/ebad.1222046
13. Bautista, G. F., Ghesquière, P., & Torbeyns, J. (2023). Stimulating preschoolers’ early literacy development using educational technology: A systematic literature review. International Journal of Child-Computer Interaction, 39(100620), 1-22. https://doi.org/10.1016/j.ijcci.2023.100620
14. Bigozzi, L., Vettori, G., & Incognito, O. (2023). The role of preschoolers’ home literacy environment and emergent literacy skills on later reading and writing skills in primary school: A mediational model. Frontiers in psychology, 14, 1113822. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1113822
15. Birgisdottir, F., Gestsdottir, S., & Geldhof, G. J. (2020). Early predictors of first and fourth grade reading and math: The role of self-regulation and early literacy skills. Early Childhood Research Quarterly, 53, 507-519. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2020.05.001
16. Blachman, B. A. (1991). Phonological awareness: Implications for prereading and early reading instruction. In Phonological processes in literacy: A tribute to Isabelle Y. Liberman, (1st ed., pp. 29-36). Routledge Press. https://doi.org/10.4324/9781315044439
17. Blaiklock, K. (2004). A critique of running records of children's oral reading. New Zealand Journal of Educational Studies, 39, 241-253. https://citeseerx.ist.psu.edu/document?repid=rep1&type=pdf&doi=8cf3c1f03edcc788c14fdd91473b6ff4d8eceb6c
18. Block, C. C., & Mangieri, J. N. (2003). Exemplary literacy teachers: promoting success for all children in grades K-5. Solving problems in the teaching of literacy. (1st ed., pp. 47-68). Guilford Publications. https://eric.ed.gov/?id=ED479084
19. Burger, A., & Chong, I. (2011). Receptive vocabulary. In S. Goldstein & J. A. Naglieri (Eds.), Encyclopedia of child behavior and development. Springer US. https://dx.doi.org/10.1007/978-0-387-79061-9
20. Bursuck, W., & Damer, M. (2007). Reading instruction for students who are at risk or have disabilities. Pearson Education Press. https://ptgmedia.pearsoncmg.com/imprint_downloads/merrill_professional/pdf/FM.pdf
21. Butterfuss, R., Kim, J., & Kendeou, P. (2020). Reading comprehension. Oxford Research Encyclopedia of Education 4(1), 1-24. https://eric.ed.gov/?redir=https%3a%2f%2fdoi.org%2f10.1093%2facrefore%2f9780190264093.013.865
22. Cabell, S. Q. Justice, L. M., Konold, T. R., & McGinty, A. S. (2011). Profiles of emergent literacy skills among preschool children who are at risk for academic difficulties. Early Childhood Research Quarterly, 26(1), 1-14. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2010.05.003
23. Castles, A., Rastle, K., & Nation, K. (2018). Ending the reading wars: Reading acquisition from novice to expert. Psychological Science in the Public Interest, 19(1), 5-51. https://doi.org/10.1177/1529100618772271
24. Catts, H., Adlof, S. M., & Weismer, S. E. (2006). Language deficits in poor comprehenders: A case for the simple view of reading. Journal of Speech, Language and Hearing Resource, 49, 278-293. Children,14(3), 29 – 40. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2006/023)
25. Cunningham, A. E., & Stanovich, K. E. (1997). Early reading acquisition and its relation to reading experience and ability 10 years later. Developmental Psychology, 33(6), 934–945. https://www.researchgate.net/profile/Anne-Cunningham-9/publication/13845653_Early_Reading_Acquisition_and_Its_Relation_to_Reading_Experience_and_Ability_10_Years_Later/links/02bfe510ff38d02c58000000/Early-Reading-Acquisition-and-Its-Relation-to-Reading-Experience-and-Ability-10-Years-Later.pdf
26. Çabuk, B. (2014). Anasınıfı ve sınıf öğretmenlerinin okuma yazmaya hazırlık etkinlikleriyle ilgili algı ve bilgi düzeyleriyle mesleki yeterliklerine ilişkin algı düzeylerinin karşılaştırılması. [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
27. Çakar, T. Y. (2022). Okul öncesi erken okuryazarlık ortamı değerlendirme aracı geliştirme çalışması [Yüksek Lisans Tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
28. Çalış, E. S. & Feyman Gök, N. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık becerileri ile ilgili görüşleri. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (64), 175-202. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1067062
29. Davoudi, M., & Moghadam, H. R. H. (2015). Critical review of the models of reading comprehension with a focus on situation models. International Journal of Linguistics, 7(5), 172-187. http://dx.doi.org/10.5296/ijl.v7i5.8357
30. DeJournett, R. R. (2017). Investigating the exitence of word callers. [Doctoral dissertation, University of Tennessee]. https://trace.tennessee.edu/utk_graddiss/4686
31. Delican, B. ve Ateş, S. (2021). Erken okuryazarlık gelişimini belirleme aracının geliştirilmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(1), 159-180. http://dx.doi.org/10.30703/cije.704440
32. Dennis, L. R., & Horn, E. (2011). Strategies for supporting early literacy development. Young Exceptional Children, 14(3), 29-40. https://doi.org/10.1177/1096250611420553
33. Diaconu, D. (2004). The effects of early literacy activities upon reading achievement in grade four in Eastern European countries. In 1st IEA International Research Conference, Lefkosia, Cyprus. https://www.iea.nl/sites/default/files/2019-03/IRC2004_Diaconu.pdf
34. Dickinson, D. K. (2002). Shifting images of developmentally appropriate practice as seen through different lenses. Educational Researcher, 31, 26–32. https://doi.org/10.3102/0013189X031001026
35. Doğanay Bilgi, A., Aslan, D. ve Açıkgöz, G. (2020). Okul öncesi dönemdeki çocukların Yazı Farkındalığı Becerilerini Değerlendirme Aracı’nın geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(1), 24-43. https://doi.org/10.16916/aded.613196
36. Doğrul, H., Gülle, A. & Akay, C. (2022). Türkiye’de öğretmenlerin hizmet içi eğitimine yönelik ihtiyaçlarının belirlenmesi: Bir meta-sentez çalışması (2011-2020). Kesit Akademi Dergisi, 8 (30), 157-180. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.54915
37. Duff, D., Tomblin, J. B., & Catts, H. (2015). The influence of reading on vocabulary growth: a case for a matthew effect. Journal of Speech Language and Hearing Research, 58(3), 853. https://doi.org/10.1044/2015_JSLHR-L-13-0310
38. Duff, F. J., & Hulme, C. (2012). The role of children's phonological and semantic knowledge in learning to read words. Scientific Studies of Reading, 16(6), 504–525. https://doi.org/10.1080/10888438.2011.598199
39. Ekici, K ve İmir, H. & Temel, F. (2020). İlkokul algısı yazı farkındalığı becerilerine göre değişmekte midir? Ana Dili Eğitimi Dergisi, 8(3), 753-776. http://www.anadiliegitimi.com/
40. Elçiçek, Z. & Yaşar, M. (2016). Türkiye'de ve dünyada öğretmenlerim mesleki gelişimi. Electronic Journal of Education Sciences, 5(9), 12-19. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/338484
41. Erdem, A. R. ve Şimşek, S. (2013). Öğretmenlere ve okul yöneticilerine verilen hizmet içi eğitimlerin irdelenmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6(4), 94-108. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/202240
42. Erdoğan, Ö. (2011). İlk okuma-yazma süreci için önemli bir beceri: Fonolojik farkındalık. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 161-180. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/153435
43. Ergül, C., Sarıca, A. ve Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17, (02), 193-206. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.246307
44. Ergül, C., Karaman, G., Akoğlu, G., Tufan, M., Kesiktaş, D. ve Bahap-Kudret, Z. (2014). Okul öncesi öğretmenlerinin “erken okuryazarlık” kavramına ilişkin bilgi düzeyleri ve sınıf uygulamaları. İlköğretim Online, 13(4), 1449-1472. https://eds.p.ebscohost.com/eds/pdfviewer/pdfviewer?vid=0&sid=ce14f60a-7abc-4cee-832e-84eb7ba199a8%40redis
45. Ezell, H. K., & Justice, L. M. (2005). Shared story book building young children’s language and emergent literacy skill. Paul H. Publishing.
46. Farver, J. M., Nakamoto, J., & Lonigan, C. J. (2007). Assessing preschoolers' emergent literacy skills in English and Spanish with the get ready to read! screening tool. Annals of Dyslexia, 57(2), 161-178. https://link.springer.com/article/10.1007/s11881-007-0007-9
47. Foster, W. A., & Miller, M. (2007). Development of the literacy achievement gap: A longitudinal study of kindergarten through third grade. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 38, 173 181. https://doi.org/10.1044/0161-1461(2007/018)
48. Foy, J. G., & Mann, V. (2003). Home literacy environment and phonological awareness in preschool children: Differential effects for rhyme and phoneme awareness. Applied Psycholinguistics, 24(1), 59-88. https://doi.org/10.1017/S0142716403000043
49. Foy, J. G., & Mann, V. (2006). Changes in letter sound knowledge are associated with development of phonological awareness in pre-school children. Journal of Research in Reading, 29(2), 143–161. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2006.00279.x
50. Gengeç, H. (2021). Risk grubunda olan ve olmayan 60-72 aylık çocukların erken okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
51. Gengeç, H., Güldenoğlu, B. ve Kargın, T. (2023). Erken okuryazarlık becerileri üzerinde etkili olan değişkenler: SED ve ev okuryazarlığı. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 252-280. https://doi.org/10.9779/pauefd.1064101
52. Gough, P. B., & Tunmer, W. E. (1986). Decoding, reading and reading disability. Remedial and Special Education, 7, 6-10. https://doi.org/10.1177/074193258600700104
53. Gönen, S. ve Kocakaya, S. 2006. Fizik öğretmenlerinin hizmet içi eğitimler üzerine görüşlerinin değerlendirilmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(19), 37-44. http://pauegitimdergi.pau.edu.tr/Makaleler/1813934474
54. Grabe, W. P., & Stoller, F. L. (2013). Teaching and researching: Reading. Routledge.
55. Greene, B. E., & Lynch-Brown, C. (2002). Effects of teachers' reading aloud styles on vocabulary acquisition and comprehension of students in the early elementary grades. Journal of Educational Psychology, 94, 465- 474. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.94.3.465
56. Gunn, B., Feil, E., Seeley, J., Severson, H., & Walker, H. M. (2006). Promoting school success: Developing social skills and early literacy in Head Start classrooms. NHSA Dialog: A Research-to-Practice Journal for the Early Intervention Field, 9(1), 1-11. https://doi.org/10.1207/s19309325nhsa0901_2
57. Güldenoğlu, B., Kargın, T. ve Ergül, C. (2016). Sesbilgisel farkındalık becerilerinin okuma ve okuduğunu anlama üzerindeki etkisi: Boylamsal bir çalışma. İlköğretim Online,15(1), 251-272. https://doi.org/10.17051/io.2016.25973
58. Güldenoğlu, B., Kargın, T., Gengeç, H. ve Gürbüz, M. (2019). Okuma sürecinde dil temelli becerilerin önemi: dil–okuma ilişkisine yönelik bulgular. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 1(1), 1-27. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/910994
59. Güldenoğlu, B., Kargın, T. ve Miller, P. (2015). Okuma güçlüğü olan ve olmayan öğrencilerin cümle anlama becerilerinin incelenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 30(76), 82-96. https://www.researchgate.net/profile/Tevhide-Kargin/publication/290441566_Okuma_Guclugu_Olan_ve_Olmayan_Ogrencilerin_Cumle_Anlama_Becerilerinin_Incelenmesi/links/5698e5a808ae1c4279067e7b/Okuma-Guecluegue-Olan-ve-Olmayan-Oegrencilerin-Cuemle-Anlama-Becerilerinin-Incelenmesi.pdf
60. Hammill, D. D. (2004). What we know about correlates of reading. Exceptional Children, 70(4), 453–468. https://doi.org/10.1177/001440290407000405
61. Hamre, B. K., Pianta, R. C., Burchinal, M., Field, S., LoCasale-Crouch, J., Downer, J. T., & Scott-Little, C. (2012). A course on effective teacher-child interactions: Effects on teacher beliefs, knowledge, and observed practice. American Educational Research Journal, 49(1), 88-123. https://doi.org/10.3102/0002831211434596
62. Hand, E. D., Lonigan, C. J., & Puranik, C. S. (2024). Prediction of kindergarten and first-grade reading skills: Unique contributions of preschool writing and early-literacy skills. Reading and Writing, 37(1), 25-48. https://doi.org/10.1007/s11145-022-10330-1
63. Hindman, A. H., & Wasik, B. A. (2008). Head start teachers' beliefs about language and literacy instruction. Early Childhood Research Quarterly, 23(4), 479–492. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2008.06.002
64. Hirsch, E. D. (2003). Reading comprehension requires knowledge of words and the world. American Educator, 27(1), 10-13. https://atlantaclassical.org/wp-content/uploads/2014/08/Reading-Comprehension-E.D.-Hirsch-article.pdf
65. Hogan, T. P., Adlof, S. M., & Alonzo, C. (2014). On the importance of listening comprehension. International Journal of Speech-Language Pathology, 16, 199- 207. https://doi.org/10.3109/17549507.2014.904441
66. Hoover, W. A., & Gough, P. B. (1990). The simple view of reading. Reading and Writing: An Interdisciplinary Journal, 2(2), 127–160. https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/BF00401799.pdf
67. Hougen, M. (2015). Evidence-based reading instruction for adolescents, grades 6-12. https://static1.squarespace.com/static/56b90cb101dbae64ff707585/t/5be5eda688251bb05cc3f05b/1541795240801/CEEDAR+Adolescent+Reading+%281%29.pdf
68. Işıtan-Kılıç, D. ve Aykut, Ç. (2024). Görme yetersizliği ve erken okuryazarlık becerileri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 22(1), 412-443. https://doi.org/10.37217/tebd.1232040
69. İşlek, S. ve Turan, F. (2023). Erken okuryazarlık müdahalesinde yazıyı referans gösterme stratejisinin kullanımı, Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 128-140. https://doi.org/10.24315/tred.1012196
70. Juel, C. (1988). Learning to read and write: A longitudinal study of fifty-four children from first through fourth grade. Journal of Educational Psychology, 80, 437-447. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0022-0663.80.4.437
71. Karakelle, S. (2004). Fonolojik farkındalık ve harf bilgisinin ilk okuma becerisi üzerindeki etkisi. İstanbul Üniversitesi Psikoloji Çalışmaları Dergisi, 24, 45-56. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/99942
72. Karaman, G. ve Güngör-Aytar, A. (2016). Erken okuryazarlık becerilerini değerlendirme aracının (EOBDA) geliştirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 516-541. https://doi.org/10.17860/efd.02080
73. Karasar, N. (1994). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. 3A Araştırma Eğitim Danışmanlık.
74. Kargın, T., Altun, D. ve Güldenoğlu, B. (2021). Değerlendirmeden uygulamaya tüm yönleriyle erken okuryazarlık. Pegem Akademi.
75. Kargın, T., Güldenoğlu, B. ve Ergül, C. (2017). Anasınıfı çocuklarının erken okuryazarlık beceri profili: Ankara örneklemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(01), 61-87. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/285986
76. Kelman, M. E. (2007). An investigation of preschool children's primary literacy skills. Dissertation Abstracts International: Section B: The Sciences and Engineering, 68(5-B), 3004. https://psycnet.apa.org/record/2007-99220-368
77. Kendeou, P., Muis, K. R., & Fulton, S. (2011). Reader and text factors in reading comprehension processes. Journal of Research in Reading, 34(4), 365-383. https://doi.org/10.1111/j.1467-9817.2010.01436.x
78. Kim, Y.-S. G., & Pilcher, H. (2016). What is listening comprehension and what does it take to improve listening comprehension? In R. Schiff & M. Joshi (Eds.), Handbook of interventions in learning disabilities (pp. 159-174). Springer.
79. Kintsch, W., & Kintsch, E. (2005). Roles of motivation and engagement in reading comprehension assessment. In S. G. Paris & S. A. Stahl (Eds.), Children’s reading comprehension and assessment (pp. 187-214). Lawrence Erlbaum Associates.
80. Korukluoğlu, P. ve Gürol, M. (2023). Estonya, İsveç, Hollanda, Kanada, Japonya ve Türkiye’de öğretmenlere yönelik hizmet içi mesleki gelişim uygulamalarının karşılaştırılmalı incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 2553-2586. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1182711
81. Laçin, E. (2020). Sınıflarında özel gereksinimli çocuk olan okulöncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık bilgi düzeylerinin incelenmesi. [Yayımlanmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
82. Laçin, E. ve Güldenoğlu, B. (2022). Sınıflarında özel gereksinimli çocuk olan okulöncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık bilgi düzeylerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 55, 1-29. https://doi.org/10.9779/pauefd.975676
83. Lehto, J. E., & Anttila, M. (2003). Listening comprehension in primary level grades two, four and six. Scandinavian Journal of Educational research, 47(2), 133-143. https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/00313830308615?needAccess=true
84. Lonigan, C. J., & Phillips, B. M. (2012). Understanding the contributions of early academic skills to children's success in school. In Contemporary debates in childhood education and development (pp. 145-158). Routledge.
85. McGinty, A. S., & Justice, L. M. (2009). Predictors of print knowledge in children with specific language impairment: Experiential and developmental factors. Journal of Speech, Language and Hearing Research, 52(1), 81–97. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2008/07-0279)
86. Mclean, S., & Rouault, G. (2017). The effectiveness and efficiency of extensive reading at developing reading rates. System(70), 92-106. https://doi.org/10.1016/j.system.2017.09.003
87. Missal, K., Reschly, A., Betts, J., McConnell, S., Heistad, D., Pickart, M., & Marston, D. (2007). Examination of the predictive validity of preschool early literacy skills. School Psychology Review, 36, 433–452. https://doi.org/10.1080/02796015.2007.12087932
88. Morrison, G. S. (2015). Early childhood education today. (13. ed.). Pearson Education, Inc.
89. Naslund, J. C., & Schneider, W. (1991). Longitudinal effects of verbal ability, memory capacity, and phonological awareness on reading performance. European Journal of Psychology of Education, 6(4), 375–392. https://doi.org/10.1007/BF03172772
90. National Early Literacy Panel. (2008). Developing early literacy: Report of the National Early Literacy Panel. National Institute for Literacy. https://familieslearning.org/wp-content/uploads/2023/12/nelp_qa.pdf
91. Nelson, P. A. (2005). Could you and your students use a poetry getaway? The Reading Teacher, 58, 771-773. https://doi.org/10.1598/RT.58.8.7
92. Oakhill, J., Cain, K., & Elbro, C. (2015). Understanding and teaching reading comprehension: A handbook. Routledge.
93. Öksüz, H. İ. ve Akyol, H. (2023). Ön bilgi, okuma hataları ve kelime tanıma becerilerinin okuduğunu anlamaya etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(2), 269-282. http://doi.org/10.16916/aded.1210693
94. Parpucu, N. ve Dinç, B. (2017). Seslerin renkli dünyası programının okul öncesi çocukların fonolojik farkındalık becerileri üzerindeki etkisi. Eğitim ve Bilim, 42(192). http://dx.doi.org/10.15390/EB.2017.6864
95. Pence, K. L., Bowles, R. P., Skibbe, L. E., Justice, L. M., & Wiggins, A. (2010). Theoretical explanations for preschoolers’ lowercase alphabet knowledge. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 53, 1757-1768. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2010/09-0093)
96. Perfetti, C. (2010). Decoding, vocabulary, and comprehension. The golden triangle of reading skill. In M. G.
97. McKeown ve L. Kucan (Eds.), Bringing reading research to life (pp. 291-302). Guilford.
98. Rasinski, T. V., & Padak, N. D. (1998). How elementary students referred for compensatory reading instruction perform on school‐based measures of word recognition, fluency, and comprehension. Reading Psychology: An International Quarterly, 19(2), 185-216. https://doi.org/10.1080/0270271980190202
99. Reutzel, D. R. (2015). Early literacy research: Findings primary‐grade teachers will want to know. The Reading Teacher, 69(1), 14-24. https://doi.org/10.1002/trtr.1387
100. Robbins, C., & Ehri, L. C. (1994). Reading storybooks to kindergartners helps them learn new vocabulary words. Journal of Educational Psychology, 86, 54-64. https://ltl.appstate.edu/reading_resources/robbins_ehri_94.pdf
101. Samuelsson, J., Åsberg Johnels, J., Thunberg, G., Palmqvist, L., Heimann, M., Reichenberg, M., & Holmer, E. (2023). The relationship between early literacy skills and speech-sound production in students with intellectual disability and communication difficulties: a cross-sectional study. International Journal of Developmental Disabilities, 1-11. https://doi.org/10.1080/20473869.2023.2212958
102. Saydam, E. N. (2022). Okul öncesi öğretmeni adaylarının “erken okuryazarlık” kavramına yönelik algılarının belirlenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (27), 69-84. https://doi.org/10.29000/rumelide.1104129
103. Scarborough, H. S., & Parker, J. D. (2003). Matthew effects in children with learning disabilities: Development of reading, IQ, and psychosocial problems from grade 2 to grade 8. Annals of Dyslexia, 53(1), 47-71. https://doi.org/10.1007/s11881-003-0004-6
104. Schiff, R., Schwartz-Nahshon, S., & Nagar, R. (2011). Effect of phonological and morphological awareness on reading comprehension in Hebrew-speaking adolescents with reading disabilities. Annals of Dyslexia, 61, 44–63. https://doi.org/10.1007/s11881-010-0046-5
105. Snow, C. E. (2017). Early literacy development and instruction: An overview. The Routledge international handbook of early literacy education, 5-13.
106. Snowling, M. J., & Hulme, C. (2011). Evidence‐based interventions for reading and language difficulties: Creating a virtuous circle. British Journal of Educational Psychology, 81(1), 1-23. https://doi.org/10.1111/j.2044-8279.2010.02014.x
107. Storch, S. A., & Whitehurst, G. J. (2002) Oral language and code-related precursors to reading: Evidence from a longitudinal structural model. Developmental Psychology, 38, 934-937. https://doi.org/10.1037/0012-1649.38.6.934
108. Suggate, S., Schaughency, E., McAnally, H., & Reese, E. (2018). From infancy to adolescence: The longitudinal links between vocabulary, early literacy skills, oral narrative, and reading comprehension. Cognitive Development, 47, 82-95. https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2018.04.005
109. Swank, L. K., & Catts, H. W. (1994). Phonological awareness and written word decoding. Language, speech, and hearing services in schools, 25(1), 9-14. https://doi.org/10.1044/0161-1461.2501.09
110. Tabachnick, B.G., & Fidell, L.S. (2013) Using multivariate statistics. (4th. Ed.), Allyn and Bacon.
111. Teale, W. H., Whittingham, C. E., & Hoffman, E. B. (2020). Early literacy research, 2006–2015: A decade of measured progress. Journal of Early Childhood Literacy, 20(2), 169-222. https://doi.org/10.1177/1468798418754939
112. Tekin-İftar, E. (2012). Çoklu başlama düzeyi modelleri. E. Tekin-İftar (Eds.), Eğitim ve davranış bilimlerinde tek-denekli araştırmalar (s. 181-216) içinde. Türk Psikologlar Derneği.
113. Tibi, S., & Kirby, J. R. (2018). Investigating phonological awareness and naming speed as predictors of reading in Arabic. Scientific Studies of Reading, 22(1), 1019-1043. https://doi.org/10.1080/10888438.2017.1340948
114. Türköz, H. K. (2022). Okul öncesi öğretmenlerin erken okuryazarlık becerilerine yönelik yeterliklerinin belirlenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
115. Türköz, H. K, Burak, Y. ve Ahmetoğlu, E. (2024). Okul öncesi öğretmenlerin erken okuryazarlık bilgileri ile okuma yazmaya hazırlık çalışmalarına ilişkin yeterlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 12(1), 27-45. https://doi.org/10.35233/oyea.1252180
116. Van Kleeck, A., & Schuele, C. M. (2010). Historical perspectives on literacy in early childhood. American Journal of Speech-Language Pathology, 19(4), 341–355. http://static.crowdwisdomhq.com/asha/8456%20Article.pdf
117. Vender, M., & Melloni, C. (2021). Phonological awareness across child populations: How bilingualism and dyslexia interact. Languages, 6(1), 39. https://doi.org/10.3390/languages6010039
118. Verhoeven, L., & Van Leeuwe, J. (2008). Prediction of the development of reading comprehension: A longitudinal study. Applied Cognitive Psychology, 22(3), 407–423. https://doi.org/10.1002/acp.1414
119. Whitehurst, G. J., & Lonigan, C. J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69(3),848-872. https://doi.org/10.1111/j.1467-8624.1998.tb06247.x
120. Wohlwend, K. (2023). Serious play for serious times: Recentering play in early literacy classrooms. The Reading Teacher, 76(4), 478-486. https://doi.org/10.1002/trtr.2157
121. Yükseköğretim Kurulu. (2018). Yeni Öğretmen Yetiştirme Lisans Programları. 16.11.2024 tarihinde https://www.yok.gov.tr/Documents/Kurumsal/egitim_ogretim_dairesi/Yeni-Ogretmen-Yetistirme-Lisans-Programlari/Ozel_Egitim_Ogretmenligi_Lisans_Programi.pdf adresinden erişilmiştir.
122. Zimmerman, S. S., Rodriguez, M. C., Rewey, K. L., & Heidemann, S. L. (2008). The impact of an early literacy initiative on the long term academic success of diverse students. Journal of Education for Students Placed at Risk, 13(4), 452-481. https://doi.org/10.1080/10824660802427744