The Effectiveness of Religious Education Trainer Training Programme in Germany

Yıl 2026, Cilt: 27 Sayı: 1, 73 - 94, 31.01.2026

Abdulhalim İnam

https://doi.org/10.29299/kefad.1660284

Öz

In the rapidly changing world of education, educators need to possess learning and teaching skills beyond their own subject knowledge, such as learning renewal skills (communication, collaboration, thinking skills), information and technology skills (information, technology, media literacy, etc.), and life and career skills (adaptability and entrepreneurship). One of the supportive training programs organized for educators is training for educators, which is designed for educators who are already involved in the process or for candidates who are new to the process. The aim of the study is to examine the effectiveness of a training of trainer’s programme for educators providing religious education for Muslim communities living in Germany. Within the scope of the research, the experiences and opinions of the educators who participated in the training programme organised by the Islamic Society National Vision (IGMG) were analysed. The training process consists of theoretical and practical courses and aims to contribute to the professional and personal development of the participants. The data were obtained by using descriptive analysis method through a semi-structured interview form and a programme evaluation form prepared by the researchers. The results of the study revealed that the programme provided high satisfaction in general, but there are areas for improvement such as extending the duration of the training, increasing the visual materials and using more interactive teaching methods. The findings provide suggestions for making future training programmes more effective.

Anahtar Kelimeler

religious education , Trainer Training , Evaluation of Programme

Teşekkür

I would like to thank Ondokuz Mayıs University Continuing Education Center for their support in trainer training.

Almanya’da Din Eğitimi Eğitici Eğitimi Programının Etkililiği

Öz

Hızla değişen eğitim dünyasında, eğitimcilerin kendi alan bilgileri dışında, öğrenme yenilenme becerileri (iletişim iş birliği, düşünme becerileri), bilgi ve teknoloji becerileri (bilgi, teknoloji, medya okuryazarlığı vb.), yaşam ve meslek becerileri (uyum ve girişimcilik) gibi öğrenen ve öğreten becerilere sahip olmaları gerekmektedir. Eğiticiler için düzenlenen bu destekleyici eğitimlerden biri de süreçteki eğiticilere veya sürece yeni başlayacak olan adaylara yönelik olarak düzenlenen eğitici eğitimleridir. Bu araştırmada, Almanya'da yaşayan Müslüman topluluklar için din eğitimi veren eğitimcilere yönelik düzenlenen eğitici eğitimi programının etkililiği incelenmiştir. Araştırma kapsamında İslam Toplumu Millî Görüş (IGMG) Teşkilatı tarafından düzenlenen eğitim programına katılan eğitimcilerin deneyim ve görüşleri analiz edilmiştir. Eğitim süreci, teorik ve uygulamalı derslerden oluşmakta ve katılımcıların mesleki ve kişisel gelişimlerine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Veriler araştırmacılar tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu ve program değerlendirme formu aracılığıyla betimsel analiz yöntemi kullanılarak elde edilmiştir. Araştırma sonuçları programın genel olarak yüksek memnuniyet sağladığını, ancak eğitim süresinin uzatılması, görsel materyallerin artırılması ve etkileşimli öğretim yöntemlerinin daha fazla kullanılması gibi iyileştirme alanları olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, gelecekteki eğitim programlarının daha etkili hâle getirilmesine yönelik öneriler sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eğitici eğitimi , din eğitimi , program değerlendirme

Teşekkür

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Sürekli Eğitim Merkezine eğitici eğitimi desteği için teşekkür ederim.

Kaynakça

• Adıgüzel, A. (2017). Program geliştirme teorisi ve tasarım modelleri. B. Oral ve T. Yazar (Eds.). Eğitimde program geliştirme ve değerlendirme içinde. Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9786052410509.06
• Algur, H. (2023). Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından geliştirilen öğretim programlarının program geliştirme süreçleri açısından incelenmesi. ATEBE, (10), 1-37. https://doi.org/10.51575/atebe.1355346
• Alhashmi, M., & Moussa-Inaty, J. (2021). Professional learning for Islamic education teachers in the UAE. British Journal of Religious Education, 43(3), 278–287. https://doi.org/10.1080/01416200.2020.1853046
• Akın, A. (2020). Avrupa’da yetişkin din eğitimi örneği olarak Viyana İslam Araştırmaları Enstitüsü. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(6), 186-203.
• Bahçekapılı, M. (2011). Avrupa’da İslam din eğitimi modelleri. Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 21, 21-64.
• Bahçekapılı, M. (2018). Fransa’da laiklik, İslam, Müslümanlar ve din eğitimi politikaları. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, (6), 11-50.
• Bauer, J. (2024). “Religious education for all 2.0”: The Hamburg approach of shared religious education. Religions, 15: 916. https://doi.org/10.3390/rel15080916.
• Baumfield, V. (2016). Making a difference in the religious education classroom: Integrating theory and practice in teachers’ professional learning. British Journal of Religious Education, 38(2), 141-151. https://doi.org/10.1080/01416200.2016.1139889
• Bayir, A. E. ve Uyanık, N. (2020). Milli Görüş Teşkilatı’nın Almanya’da din eğitimi çalışmaları. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 7(1), 781-798.
• Berglund, J. (2015). Publicly funded Islamic education in Europe and the United States. The Brookings Project on U.S. Relations with the Islamic World Analysis Paper No. 21. Erişim adresi: https://www.brookings.edu/research/islamic-religious-education-in-europe-and-the-united-states/
• Brink, H. W., Krijnen, W. P., Loomans, M. G. L. C., Mobach, M. P., & Kort, H. S. M. (2023). Positive effects of indoor environmental conditions on students and their performance in higher education classrooms: A between-groups experiment. Science of The Total Environment, 869, 161813. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.161813
• Choi, H. H., Van Merriënboer, J. J., & Paas, F. (2014). Effects of the physical environment on cognitive load and learning: Towards a new model of cognitive load. Educational Psychology Review, 26, 225-244. https://doi.org/10.1007/s10648-014-9262-6
• Conroy, J. C., Lundie, D., & Baumfield, V. (2016). Failures of meaning in religious education. In Religion, education and society (ss. 61-75). Routledge. https://doi.org/10.1080/13617672.2012.732812
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage Publications.
• Çinemre, S. (2019). Almanya’da geçmişten günümüze uygulanan İslam din öğretimi modelleri. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi, 3(1), 113-131. http://dx.doi.org/10.30830/tobider.sayi.5.9
• Daun, H. (2021). Islamic education in four European countries: England, The Netherlands, Russia, and Sweden. In E. Aslan & M. Hermansen (Eds.) Religious diversity at school (ss. 213–233). Springer VS. https://doi.org/10.1007/978-3-658-31696-9_14
• Demirel, Ö. (2019). Eğitimde program geliştirme: Kuramdan uygulamaya. (26. Baskı). Pegem Akademi.
• Doğan, R. (2008). Avrupa Birliği sürecinde dinî kurumlar ve din eğitimi: Almanya Modeli. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(2), 1-43. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000967
• Evendi, E. (2022). Teacher professional education program in Islamic religious education: Bibliometric analysis and review. Prisma Sains: Jurnal Pengkajian Ilmu Dan Pembelajaran Matematika Dan IPA IKIP Mataram, 10(3), 591-597. https://doi.org/10.33394/j-ps.v10i3.5322
• Grimes, D. A., & Schulz, K. F. (2002). Descriptive studies: what they can and cannot do. The Lancet, 359(9301), 145-149.
• Hackett, C., Stonawski, M., Potančoková, M., Connor, P., Shi, A. F., Kramer, S., & Marshall, J. (2019). Projections of Europe’s growing Muslim population under three migration scenarios. Journal of Religion and Demography, 6(1), 87-122. https://doi.org/10.1163/2589742X-00601002
• İder, S. (2023). Milli kimlik inşasında din eğitiminin gerekliliği üzerine bir değerlendirme. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 23(2), 617-634. https://doi.org/10.33420/marife.1329440
• İnal, K. (2023). Bir göç toplumu olarak Almanya’da İslam din eğitimi Habermas’ın postsekülerist entegrasyon çözümü. İnsan Hareketliliği Uluslararası Dergisi, 3(1), 14-49.
• Jackson, R., & Everington, J. (2017). Teaching inclusive religious education impartially: An English perspective. British Journal of Religious Education, 39(1), 7-24. https://doi.org/10.1080/01416200.2016.1165184
• Khasawneh, O. M., & Altakhaineh, A. R. M. (2020). Teacher education from an Islamic perspective. International Journal of Religion and Spirituality in Society, 10(3), 1–16. Scopus. https://doi.org/10.18848/2154-8633/CGP/V10I03/1-16
• Kozikoğlu, İ., & Dilek, G. (2023). Öğretmenlerin çokkültürlü eğitime ilişkin görüş, deneyim ve uygulamaları. Asya Studies, 7(24), 27-42. https://doi.org/10.31455/asya.1266444
• Lagutina, M. (2018). Islamic education in Russia. H. Daun & R. Arjmand (Eds.), Handbook of Islamic education içinde (pp. 895–913). Springer. https://doi.org/10.1007/978-94-024-1269-1_43
• Lawless, H. T., & Heymann, H. (2010). Descriptive analysis. In Sensory evaluation of food: Principles and practices (pp. 227–257). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6488-5_10
• McCreery, E. (2005). Preparing primary school teachers to teach religious education. British Journal of Religious Education, 27, 265-277. https://doi.org/10.1080/01416200500141421.
• Meyer, C. B. (2001). A case in case study methodology. Field methods, 13(4), 329-352. https://doi.org/10.1177/1525822X010130040
• Ornstein, A. C. & Hunkins, F. P. (2016). Eğitim programı: Temeller, ilkeler ve sorunlar. A. Arı (Çev. Ed.) Eğitim Yayınevi.
• Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage Publications.
• PEW Foundation. (2017). Europe’s growing Muslim population. Pew Research Center.
• Purwanto, Y., Saepudin, A., & Sofaussamawati, S. (2023). The development of reflective practices for Islamic religious education teachers. Jurnal Pendidikan Islam, 9(1), 107-122. https://doi.org/10.15575/jpi.v0i0.24155
• Tekin, O. (2020). Uzaktan eğitim kullanılan hizmet içi eğitim programlarına yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(1), 20-35. https://doi.org/10.17244/eku.643224
• Tosun, C. (2020). Avrupa’da İslam ilahiyatı: Almanya odaklı bir inceleme. Dini Araştırmalar, 23(59), 285-308. https://doi.org/10.15745/da.789577
• Tight, M. (2010). The curious case of case study: A viewpoint. International Journal of Social Research Methodology, 13(4), 329-339. https://doi.org/10.1080/13645570903187181
• Ubani, M. (2016). RE student teachers’ professional development: Results, reflections and implications. British Journal of Religious Education, 38(2), 189-199. https://doi.org/10.1080/01416200.2016.1139893
• Sandelowski, M. (2000). Combining qualitative and quantitative sampling, data collection, and analysis techniques in mixed‐method studies. Research in Nursing & Health, 23(3), 246-255. https://doi.org/10.1002/1098-240X(200006)23:3<246::AID-NUR9>3.0.CO;2-H
• Sözen, H. (2022). A Comparison of undergraduate teacher training programs for Islamic religion lessons: The example of Germany. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 9(2), 1394 - 1423. https://doi.org/10.51702/esoguifd.1123420
• Williams, W., Parkes, E. L., & Davies, P. (2013). Wordle: A method for analysing MBA student induction experience. The International Journal of Management Education, 11(1), 44-53. https://doi.org/10.1016/j.ijme.2012.10.002
• Wittmer, F., & Waldhoff, C. (2019). Religious education in germany in light of religious diversity: constitutional requirements for religious education. German Law Journal, 20, 1047- 1065. https://doi.org/10.1017/glj.2019.76
• Yiğit, T. I. (2010). Almanya’da İslam din dersinin gelişimi ve müfredat sorunu. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 19(2), 299-314.
• Ziebertz, H. G., & Heil, S. (2004). Teacher professionalism in religious education. Journal of empirical theology, 17(2), 217-237. https://doi.org/10.1163/1570925042652534