Sosyal Bilgiler Öğretmen Adaylarının İdeal Sosyal Bilgiler Öğretmeni Niteliklerine Yönelik Görüşleri

Öz

Öğretmen eğitiminde, mesleki bilgi, mesleki beceri, tutum ve değerler başta olmak üzere öğretmen adaylarının pek çok açıdan niteliklerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Nitelik gelişiminin öncelikli aşaması ise kişinin öz yeterliliklerinin farkına varıp hangi boyutlarda ne gibi gelişimler göstermesi gerektiğini anlamasıdır. Bu araştırmada, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ideal bir sosyal bilgiler öğretmeninin sahip olması gereken niteliklere ilişkin görüşleri ve bu niteliklere yönelik öz değerlendirmeleri ortaya konmaya çalışılmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntem bilim esaslarından temel nitel araştırma desenine göre tasarlanmış ve yürütülmüştür. Çalışmada katılımcıların belirlenmesinde amaçlı örnekleme tekniklerinden biri olan ölçüt örneklem tekniği kullanılmıştır. Verilerin toplanmasında yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış ve veriler içerik analizine tabi tutulmuştur. Katılımcılar, ideal bir sosyal bilgiler öğretmeninin niteliklerine ilişkin; alan bilgisine hâkim olma, öğrencilere rol model olma ve iletişim becerileri açısından güçlü olma gibi konular üzerinde durmuşlardır. Katılımcıların önemli bir kısmı iletişim becerileri ve alan bilgisi gibi konularda kendilerini sosyal bilgiler öğretmeni olarak görev yapabilmek için hazır hissettiğini ifade ederken, yarıya yakını ise alan bilgisi ve sınıf yönetimi gibi konularda eksikliklerinin olduğunu, bu konularda çalışmalar yapıp öğretmenlik mesleğini deneyimleme ve pratik kazanmaları gerektiğini ifade etmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal bilgiler
• ideal öğretmen
• öğretmen yetiştirme

Prospective Social Studies Teachers' Views on the Ideal Qualities of a Social Studies Teacher

Öz

In teacher education, the aim is to develop the qualities of prospective teachers in many respects, primarily professional knowledge, professional skills, attitudes and values. The primary stage of quality development is for the individual to become aware of their self-efficacy and understand what kind of development they need to show in which areas. This study sought to reveal the views of social studies prospective teachers regarding the qualities that an ideal social studies teacher should possess and their self-assessments of these qualities. The research was designed and conducted according to the basic qualitative research design based on qualitative research methodology principles. The criterion sampling technique, one of the purposive sampling techniques, was used to determine the participants in the study. Semi-structured interview forms were used to collect data, and the data were subjected to content analysis. Participants focused on topics such as mastery of subject knowledge, being a role model for students, and strong communication skills as qualities of an ideal social studies teacher. A significant proportion of participants stated that they felt prepared to work as social studies teachers in terms of communication skills and subject knowledge, while nearly half stated that they had deficiencies in areas such as subject knowledge and classroom management, and that they needed to work on these areas and gain experience and practice in the teaching profession.

Anahtar Kelimeler

• Social studies
• ideal teacher
• teacher training

Kaynakça

1. Akyol, S., ve Elvan, Ö. (2024). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ve öğretmenlerinin alan sınavına yönelik görüşlerinin incelenmesi. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(3), 939-957.
2. Aldan Karademir, Ç., ve Akgül, A. (2019). Öğretmenlerin etkili sosyal bilgiler öğretmeni algısı: Nitel bir araştırma. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 17(3), 186-207.
3. Altun, A., ve Ata, B. (2008). Türkiye'de sosyal bilgiler eğitimi anabilim dalındaki akademisyenlerin ve öğretmen adaylarının başvuru kitapları üzerine düşünceleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2, 27-45.
4. Andrysová, P., & Chudý, Š. (2019). Comparative analysis of teacher education programmes in selected countries. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 18(4), 7-15.
5. Arnon, S., & Reichel, N. (2007). Who is the ideal teacher? Am I? Similarity and difference in perception of students of education regarding the qualities of a good teacher and of their own qualities as teachers. Teachers and Teaching, 13(5), 441–464. https://doi.org/10.1080/13540600701561653
6. Arslan, E. (2022). Nitel Araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 51 (Özel sayı 1), 395-407.
7. Aydınol, P., ve Üredi, L. (2020). Sınıf öğretmenlerinin mesleki aidiyet duyguları ile mesleki doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Mersin ili örneği. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(16), 5681- 5703.
8. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 231-274.

9. Batu, D. N. (2022). Öğretmen eğitimcilerinin sosyal bilgiler öğretmen yeterliklerine ilişkin görüşleri. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
10. Bayrak, B. ve Akdemir, A. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin bakış açısından etik değer olarak merhamet kavramı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 10(1), 370-383.
11. Bayrambaş, F., Ağaçdiken, F., ve Güneş Can, S. (2022). Ortaokul öğretmenlerinin disiplinlerarası yaklaşıma yönelik görüşlerinin belirlenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(12), 138-154.
12. Candan, Ö., Işık, O., Bozkurt, A., Alan, M., Türkmen, Y. E. ve Kaplan, H. (2023). Öğretmenlerin mesleki bağlılığını etkileyen faktörlerin incelenmesi. International Social Sciences Studies Journal, 9(111), 6999-7009.
13. Cao, M., Sun, J., Wang, S. & Yan, Y. (2024). Definitions and theoretical foundations. J. Cheng, W. Han, Q. Zhou, S. Wang (Ed.) In Handbook of Teaching Competency Development in Higher Education 7-37, Springer.
14. Carter, E., Kwok, P. K. P., Shima, L., & Singal, N. (2023). ‘A good teacher should…’: Exploring student perceptions of teaching quality in Rwandan secondary education. International Journal of Adolescence and Youth, 28(1), 518-539.
15. Coşkun, F. (2022). Öğretmenlik mesleği ve 21. yüzyıl becerileri. Alanyazın, 3(1), 31-38 http://dx.doi.org/10.22596/cresjournal.0301.31.38
16. Creswell, J. W., Hanson, E.W., Clark, V.P. & Morales, A. (2007). Qualitative research designs: selection and implementation. The Counseling Psychologist, 35(2), 236-264.
17. Czernek-Marszałek, K., & McCabe, S. (2024). Sampling in qualitative interview research: Criteria, considerations and guidelines for success. Annals of Tourism Research, 104.
18. Çalışkan, M., Negiş Işık, A., ve Saygın, Y. (2013). Öğretmen adaylarının ideal öğretmen algıları. Elementary Education Online, 12(2), 575-584.
19. Çelik, Ö., Yorulmaz, A. ve Çokçalışkan, H. (2019). Öğretmen genel yeterlikleri açısından sınıf öğretmenleri ve öğretmen adaylarının kendilerini değerlendirmeleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 213-215.
20. Danišková, Z. (2020). Social studies in primary education: Comparing the Slovak and Czech Republics. Pedagogika, 70(4), 449–462.
21. Darling-Hammond, L. (2017). Teacher education around the world: What can we learn from international practice? European Journal of Teacher Education, 40(3), 291-309.
22. Dere, İ. ve Demirci, E. (2022). KPSS Sosyal Bilgiler Öğretmenlik Alan Bilgisi Testi’ne (ÖABT) katılanların deneyimleri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(1), 716-733.
23. Dönmez, C. ve Uslu, S. (2014). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının özel alan yeterliklerine ilişkin öz-yeterlik inançlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 460-482.
24. Dunn, A. W. (1916). The social studies in secondary education. Report of the committee on social studies of the commission on the reorganization of secondary education of the national education associatıon. Bulletin, No. 28.
25. Eminoğlu-Küçüktepe, S. ve Ekinci, A. G. (2022). Tarih öğretmeni adaylarının lisans eğitimlerinde aldıkları alan bilgisi derslerine ilişkin görüşleri. International Journal of Eurasia Social Sciences, 13(48), 610-624.
26. Erbaş, S. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen yeterliklerinin delphi tekniği ile belirlenmesi. Yayınlanmamış doktora tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
27. Gerritsen, S., Plug, E., & Webbink, E. (2016). Teacher quality and student achievement: Evidence from a sample of Dutch twins. Journal of Applied Econometrics, 32(3), 643-660.
28. Ghavifekr, S. & Rosdy, W.A.W. (2015). Teaching and learning with technology: Effectiveness of ICT integration in schools. International Journal of Research in Education and Science, 1(2), 175-191.
29. Gleeson, A. M. & D’Souza, L. A. (2016). Reframing a social studies methods course: Preparing elementary teacher candidates for the common core. The Social Studies, 107(5), 165-170.
30. Göksoy, S. (2018). Eğitimde etkililiğinin artırılabilmesi için sistem modelinin okul ve öğrenme ortamına uyarlanabilirliği. Uluslararası Liderlik Eğitimi Dergisi, 3(3), 1-15.
31. Güler G., Çıkrıkçı R. N. ve Akçay, P. (2020). Öğretmenlerin etkili okul algıları ve mesleki aidiyet düzeyleri arasındaki ilişki. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(3), 1499-1511.
32. Gültekin, M. (2020). Değişen toplumda eğitim ve öğretmen nitelikleri. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 10(1), 654-700.
33. Güney, Z., Semerci, A., ve Özden, T. (2023). Öğretmen adaylarının eğitimde teknoloji kullanımı ve öğretmenlik mesleğine yönelik tutumları. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 149-164.
34. Gençtürk, E., Akbaş, Y. ve Kaymakçı, S. (2012). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bakış açısıyla ideal öğretmenin özellikleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12 (2 Suplementary), 1559- 1572.
35. Hattie, J.A.C. (2003). Teachers make a difference: What is the research evidence? Paper presented at the building teacher quality: What does the research tell us ACER Research Conference, Melbourne, Australia. Retrieved from http://research.acer.edu.au/research_conference_2003/4/
36. Hughes, C., Diego-Medrano, E., & Nix, S. (2016). An investigation of elementary teacher candidates’ pedagogical and content knowledge of the social studies curriculum. Journal of Social Studies and History Education, 1(2), 1-11.
37. Kayran, A. ve Tunç Şahin, C. (2021). Öğretmenlik mesleki yeterliliklerine yönelik sosyal bilgiler öğretmen adaylarının görüşleri. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1352-1386.
38. Kök, M., Çiftçi, M. ve Ayık, A. (2011). Öğretmenlik mesleği özel alan yeterliklerine ilişkin bir inceleme (okul öncesi öğretmenliği örneği). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 169-183.
39. Lim, W. M. (2025). What is qualitative research? An overview and guidelines. Australasian Marketing Journal, 33(2), 199-229.
40. Loy, K. J. (2006). Effective teacher communication skills and teacher quality [Doctoral dissertation, Ohio State University]. OhioLINK Electronic Theses and Dissertations Center.
41. Magudu, S. (2013). Challenges of curriculim integration at primary school: The case of social studies in Zimbabwe. International Journal of Research in Education Methodology, 2(2), 114-122.
42. Martinez, C. (2022). Developing 21st century teaching skills: A case study of teaching and learning through project-based curriculum. Cogent Education, 9, 1-16.
43. McIntosh, M. J., & Morse, J. M. (2015). Situating and constructing diversity in semi-structured interviews. Global Qualitative Nursing Research, 2, 1-12.
44. Meraler, S (2010). Eğitim kurumlarının başarısı açısından kalitenin önemi. Mukaddime, 2, 175-188.
45. Merriam, S. B., & Tisdell, E. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
46. O’Connor, C. & Joffe, H. (2020). Intercoder reliability in qualitative research: debates and practical guidelines. International Journal of Qualitative Methods, 19, 1-13.
47. Odia, A. A., & Aghahowa, B. N. (2024). Exploring the evolution of social studies in Nigeria: Unraveling the past, understanding the present, and envisioning the future. Nigerian Journal of Social Studies, 27(2), 25-38.
48. MEB (2017). Öğretmen yetiştirme strateji belgesi
49. MEB (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlilikleri
50. MEB (2017). Sosyal bilgiler öğretmeni özel alan yeterlikleri
51. MEB (2019). Uygulama öğrencisi yeterlik göstergeleri
52. Özabacı, N. ve Acat, B. (2005). Öğretmen adaylarının kendi özellikleri ile ideal öğretmen özelliklerine dönük algılarının karşılaştırılması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 42, 211-236.
53. Özer, B. ve Gelen, İ. (2014). Öğretmenlik mesleği genel yeterliklerine sahip olma düzeyleri hakkında öğretmen adayları ve öğretmenlerin görüşlerinin değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(9), 39-55.
54. Pamukoğlu, İ. (2021). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik öz yeterlilik algısı (Balıkesir Üniversitesi örneği). Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
55. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (Çev. Ed.: M. Bütün ve S. B. Demir). Pegem Akademi.
56. Peklaj, C. (2015). Teacher competencies through the prism of educational research. The Center for Educational Policy Studies Journal, 5(3), 183-204.
57. Pınar, İ. ve Sarıçam, H. (2025). Eğitim fakültelerindeki akademisyenlerin milli eğitim akademisi ile ilgili görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 12-29.
58. Sağdıç, M. (2019). Türkiye’de sosyal bilgiler eğitiminde disiplinlerarası öğretim yaklaşımının tarihsel gelişimi. Journal of History Culture and Art Research, 8(2), 390-403.
59. Saykal, A., ve Uluçınar Sağır, Ş. (2021). Türkiye'de öğretmen yeterlikleri ve teknolojik pedagojik alan bilgisi araştırmaları. Gazi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(2), 115-137.
60. Semenova, E., ve Khanolainen, D. (2024). Exploring student and teacher perceptions of the ideal teacher in Russia. Pedagogy, Culture & Society, 1–18.
61. Sığrı, Ü. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Beta Yayınları.
62. Silverman D. (2018). Nitel verileri yorumlama. (Çev. Ed.: E. Dinç). Ankara: Pegem Akademi.
63. Simonović, N. (2021). Teachers’ key competencies for innovative teaching, International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education, 9(3), 331-345.
64. Stošić, L. (2015). The importance of educational technology in teaching. International Journal of Cognitive Research in Science, Engineering and Education, 3(1), 111-114.
65. Şimşek, N. ve Akgün, İ. H. (2014). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının kpss öğretmenlik alan bilgisi sınavına (öabs) yönelik görüşleri. Uluslararası Avrasya Sosyal Bilimler Dergisi, 5(15), 82-100.
66. Taşkaya, S. M. (2012). Nitelikli bir öğretmende bulunması gereken özelliklerin öğretmen adaylarının görüşlerine göre incelenmesi. Erciyes University Journal of Social Sciences Institute, 1(33), 283-298.
67. Tingil, B.A., Mutlu, G., ve Pekkarakaş, E. (2023). 21. yüzyıl öğretmenlerinin bilgi ve yeterlik alanlarının belirlenmesi: Bir delphi çalışması. Uluslararası Sosyal Alan Araştırmaları Dergisi, Araştırmaları Dergisi, 12(2), 146-171.
68. Tonga, D. (2017). Rol model olarak sosyal bilgiler öğretmeni. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 17-30.
69. Turan, S. (2019). 2018 Sosyal bilgiler öğretim programının disiplinlerarası yapısının incelenmesi. Journal of Innovative Research in Social Studies. 2(2), 166-190.
70. Tutar, H. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik: Bir model önerisi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 117-140.