Yıl 2019, Cilt 27 , Sayı 6, Sayfalar 2729 - 2746 2019-11-15

Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci
Special Education Evaluation Process in Turkey

Samet Yenioğlu [1] , Kübra Sayar [2] , Hasan Köse [3] , Nevin Güner Yıldız [4]


Bu çalışma, ülkemizde özel eğitim alanında doğum öncesi ve doğum sonrası dönemlerde hangi araçlarla ve nasıl değerlendirme yapıldığını ortaya koymayı amaçlayan bir derleme makalesidir. Çalışmada, Türkiye’de doğum öncesi dönemden başlayarak okul dönemini de içine alan süreçte yürütülen tanılama ve değerlendirme uygulamaları ile bu uygulamalarda kullanılan değerlendirme araçlarının özellikleri tanıtılmaya çalışılmıştır. Bireyin gelişiminin izlenmesi, risk altında olanların belirlenmesi, gerekli önlemlerin alınması ve gereksinim duyulan türde programların hazırlanabilmesi için farklı dönemlerde farklı değerlendirme yöntemlerinden yararlanılmaktadır. Çocuğun gelişimi için yapılabilecekler konusunda aileye ve uzmanlara dayanak sağlayan bu değerlendirmeler, doğum öncesi dönemden başlamakta, bebeklik, erken çocukluk ve okul döneminde devam etmektedir. Uygun yapılan değerlendirme ile gereksinime yönelik hazırlanan plan sayesinde hem zaman tasarrufu sağlanmakta hem de mümkün olan en erken dönemde etkili müdahaleye başlanmaktadır.

In this review we aim to determine how and with which tools the evaluation methods applied in Turkey are used in the prenatal and postnatal periods. In this study, the diagnostic and evaluation implementations used in the process which includes the prenatal period and the school period in Turkey and the characteristics of the evaluation instruments used in these implementations have been tried to be introduced. In order to monitor the development of the children, to identify those at risk, to take the necessary precautions and to prepare the required programs, different evaluation methods are used at different periods. These evaluations, which provide support for families and specialists what they can do for the development of the child, begins with the prenatal period, and continue during infancy, early childhood and school periods. With an appropriate evaluation and a needs-oriented plan saving of time is provided and effective intervention is started as early as possible. 

  • Akman, B. (2016). Standardize testler. Ç. Dinçer (Ed.), Gelişimsel tanı ve değerlendirme yöntemleri içinde (s. 100-119). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  • Aksoy, F. (2016). Özel gereksinimli bireylere sunulan hizmetler ve yasal haklar. V. Aksoy (Ed.), Özel eğitim içinde (s. 268-297). An-kara: Pegem Akademi.
  • Alak G. (2016). Zihin yetersizliği: tarama, tanılama ve değerlendirme. İ. H. Diken ve H. Bakkaloğlu (Eds.), Zihin yetersizliği ve otizm spektrum bozukluğu (s. 59-89). Ankara: Pegem Akademi.
  • Avcıoğlu, H. (2012). Rehberlik ve araştırma merkez (RAM) müdürlerinin tanılama, yerleştirme-izleme, bireyselleştirilmiş eğitim prog-ramı (BEP) geliştirme ve kaynaştırma uygulamasında karşılaşılan sorunlara ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12(3), 2009-2031.
  • Batu, S. (2008). Kaynaştırma desteği sağlama. Eripek, S. Özel Eğitim (Ed.). s. 21- 41. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  • Baykoç-Dönmez, N. (2011). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim. N. Baykoç Dönmez (Ed.), Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim içinde (s. 19-27). Ankara: Eğiten Kitap.
  • Birkan, B. (2002a). Erken özel eğitim hizmetleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 3(02).
  • Birkan, B. (2002b). Küçük adımlar kursunun gelişim geriliği olan çocuğa sahip annelerin küçük adımları uygulama becerilerini ka-zandırmalarına etkisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  • Bolat, H. ve Genç, O. G. A. (2012). Türkiye ulusal yenidoğan işitme taraması programı: Tarihçesi ve prensipleri. Turkiye Klinikleri Journal of ENT Special Topics, 5(2), 11-14.
  • Çağdaş, A. ve Yıldız, F. Ü. (2003). Deneysel yaratıcılık programı’nın 4-5 yaş çocuklarının bilişsel gelişimine olan etkileri. Selçuk Üni-versitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (10), 315-328.
  • Çakıroğlu, O. (2016). Özel eğitimde temel kavramlar. V. Aksoy (Ed.), Özel eğitim içinde (s. 1-19). Ankara: Pegem Akademi.
  • Diken, İ. H. (2011). Erken tanılama ve erken eğitim. E. S. Batu (Ed.), 0-6 yaş arası down sendromlu çocuklar ve gelişimleri (2. Baskı) içinde (s. 371-384). Ankara: Kök Yayıncılık.
  • Diken, İ., Bayhan, P., Turan, F., Sipal, F., Sucuoglu, B., Ceber-Bakkaloglu, H. et al. (2012). Early Childhood Intervention and Early Childhood Special Education in Turkey within the Scope of the Developmental System Approach. Infants and Young Children, 25(4), 346-353.
  • Erdil, Z. (2010). Sosyoekonomik olarak risk altında bulunan çocuklara yönelik erken müdahale programları ve akademik başarı ilişkisi. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 72-78.
  • Ergün, P. (2007). Gebelerin Üçlü Tarama Testi ve Gebelikte Yapılan Diğer Testler Hakkındaki Bilgi Düzeyinin Ölçülmesi (Yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyon).
  • Eripek, S. (2009). Zihinsel yetersizliği olan çocuklar. Ankara: Maya Akademi.
  • Fernández-Ballesteros, R. ve Colom, R. (2004). The psychology of intelligence in spain, In R. J. Sternberg (Ed.), International Hand-book of Intelligence, (79-103). Cambridge, UK: Cambridge University Press.
  • Gürsel, O. (2003). Özel gereksinimi olan çocukları değerlendirme. O. Gürsel (Ed.), Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştiril-mesi içinde (s. 45-53). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
  • Gürsel, O. (2010). Özel eğitimde değerlendirme. H.İ. Diken (Ed.), Özel eğitim içinde (s. 29-58). Ankara: Pegem Akademi.
  • Gürsel, O. ve Vuran, S. (2010). Değerlendirme ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarını Geliştirme. H. İ. Diken (Ed.), İlköğretimde Kaynaştırma içinde (s. 194-22). Ankara: Pegem Akademi.
  • İçke, S., ve Genç, R. E. Topuk kanı örneği ile yapılan ulusal yenidoğan tarama testleri ve önemi. The Journal of Pediatric Research, 4(4), 186-90.
  • Kağıtçıbaşı, Ç., Sunar, D., Bekman, S. ve Cemalcılar, Z. (2004). Erken müdahalenin erişkinlikte süren etkileri: Erken destek projesinin ikinci takip araştırmasının ön bulguları. İstanbul: Anne-Çocuk Eğitim Vakfı Yayınları.
  • Kaner, S., Bayraklı, H., Diken, H. İ. ve Çelik, S. (2012). Türkiye’de özel eğitim alanında geliştirilen ve uyarlanan ölçme araçları. Ankara: Maya Akademi.
  • Kara, B., Mukaddes, N. M., Altınkaya, I., Güntepe, D., Gökçay, G. ve Özmen, M. (2014). Using the Modified Checklist for Autism in Toddlers in a well-child clinic in Turkey: Adapting the screening method based on culture and setting. Autism, 18(3), 331-338.
  • Kargın, T. (2007). Eğitsel Değerlendirme ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlama Süreci. Özel Eğitim Dergisi, 8(1), 1-17.
  • Kırcaali-İftar G. (2013). Zihin engellilerin değerlendirilmesi. Bülbin Sucuoğlu (Ed.), Zihin engelliler ve eğitimleri (s. 178-202). Ankara: Kök Yayıncılık.
  • Kirk, S., Gallagher, J. J., Coleman, M. R. ve Anastasiow, N. J. (2011). Educating exceptional children. Cengage Learning.
  • Lo, Y.D. ve Chiu, R.W. (2007). Prenatal diagnosis: Progress throught plasma nucleic acids. Nature Reviews Genetics, 8(1), 71-77.
  • McConnell, S. R. (2000). Assessment in early intervention and early childhood special education: Building on the past to project into our future. Topics in Early Childhood Special Education; 20(1), 43-48.
  • Milli Eğitim Bakanlığı. (1997). 573 Sayılı Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname. Erişim adresi: http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2012_10/10111011_ozel_egitim_kanun_hukmunda_kararname.pdf. Erişim tarihi: 27.02.2019.
  • Milli Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. 07.07.2018 Tarih ve 30471 Sayılı Resmî Gazete. Erişim adresi: https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf Erişim tarihi: 27.02.2019.
  • Öner, N. (1994). Türkiye’de Kullanılan Psikolojik Testler: Bir Başvuru Kaynağı (2. Basım). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
  • Özak, H., Vural, M. ve Avcıoğlu, H. (2008). Rehberlik Araştırma Merkezi Müdürlerinin Gönderme Tanılama Yerleştirme İzleme ve Değerlendirmeye İlişkin Görüş ve Önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 189-206.
  • Özaltun Ş. C., Güler S. ve Şengelen M. (2015). Sağlık Taramaları. HUTF Halk Sağlığı AD. Toplum Eğitim Sunumları. Erişim adresi: http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/diger/toplumayonelik/tarama.pdf. Erişim tarihi: 20.03.2018.
  • Özgüven, İ. E. (1994). Psikolojik testler. Ankara: Yeni Doğuş Matbaası.
  • Projeiq. (2015). Anadolu Sak Zekâ Ölçeği-ASIS. Erişim adresi: https://www.projeiq.com
  • Raven, J. ve Summers, B. (1990). Manual for raven's progressive matrices and vocabulary scales: research supplement, No 3(2. Ed). Oxford: Oxford Psychological Press.
  • Sucuoğlu, B. (2012). Otizm Spektrum Bozukluğu olan Çocukların Değerlendirilmesi. E. Tekin-İftar (Ed.), Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Çocuklar ve Eğitimleri içinde (s. 47-82) Ankara: Vize Basın Yayın.
  • Sürmeliler, E. (2005). Pretanal tanı amaçlı, kromozom analizi gerektiren amniyosentez endikasyonları ve sonuçlarının değerlendirilmesi. Yayınlanmamış uzmanlık tezi, Çukurova Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Adana.
  • Şirin, H., Özkan, S., Karaşahin, E. F., Topal, S. ve Bilgin, S. (2015). Ankara İlinde Yapılan Yuvalandırılmış Olgu-Kontrol Çalışmasın-da 2009 Yılında Konjenital Hipotiroidi Tanısı Alan Yenidoğanlarda Risk Faktörleri ve Tarama Testinin Değerlendirilmesi. Pediatric Research, 2(2), 78-83.
  • Taylor, R. L., Richards, S. B. ve Brady, M. P. (2005). Mental retardation: Historical perspectives, current practices, and future directi-ons. Boston: Allyn & Bacon.
  • Tekin-İftar, E. (2011). Down sendromu. E. S. Batu (Ed.), 0-6 yaş arası down sendromlu çocuklar ve gelişimleri (2. Baskı) içinde (s. 9-38). Ankara: Kök Yayıncılık.
  • Üstü, Y. ve Uğurlu, M. (2016). Ulusal Erken Tanı ve Tarama Programı: Kistik Fibrozis National Early Diagnosis and Screening Prog-ram: Cystic Fibrosis.
  • Wolf, B. (2015). Why screen newborns for profound and partial biotinidase deficiency?. Molecular Genetics and Metabolism, 114, 382–387. DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.ymgme.2015.01.003.
  • Yüreğir, Ö. Ö., Büyükkurt, S., Koç, F. ve Pazarbaşı, A. (2012). Prenatal tanı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 21(1), 80-94.
  • Zaiman, H. H. (2001). Dynamic testing in selection for an educational programme: assessing south african performance on the raven progressive matrices. International Journal of Selection and Assessment, 9(3), 258–269.
  • Zerjav Tansek et al. (2015). Phenylketonuria screening and management in southeastern Europe – survey results from 11 countries. Orphanet Journal of Rare Diseases. (10)68, 1-7. DOI: 10.1186/s13023-015-0283-0.
Birincil Dil tr
Konular Eğitim, Bilimsel Disiplinler
Yayımlanma Tarihi Kasım-2019
Bölüm Research Article
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-2227-9132
Yazar: Samet Yenioğlu
Kurum: Osmangazi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Özel Eğitim Bölümü, Eskişehir
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0003-0901-3660
Yazar: Kübra Sayar
Kurum: ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, ÖZEL EĞİTİM BÖLÜMÜ
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0002-0923-3711
Yazar: Hasan Köse
Kurum: ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, ÖZEL EĞİTİM BÖLÜMÜ
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0002-9135-6429
Yazar: Nevin Güner Yıldız
Kurum: ESKİŞEHİR OSMANGAZİ ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, ÖZEL EĞİTİM BÖLÜMÜ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 15 Kasım 2019

Bibtex @araştırma makalesi { kefdergi642294, journal = {Kastamonu Eğitim Dergisi}, issn = {}, eissn = {2147-9844}, address = {Aktekke Mah. Kastamonu eğitim Fakültesi Kastamonu}, publisher = {Kastamonu Üniversitesi}, year = {2019}, volume = {27}, pages = {2729 - 2746}, doi = {10.24106/kefdergi.3100}, title = {Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci}, key = {cite}, author = {Yenioğlu, Samet and Sayar, Kübra and Köse, Hasan and Güner Yıldız, Nevin} }
APA Yenioğlu, S , Sayar, K , Köse, H , Güner Yıldız, N . (2019). Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci. Kastamonu Eğitim Dergisi , 27 (6) , 2729-2746 . DOI: 10.24106/kefdergi.3100
MLA Yenioğlu, S , Sayar, K , Köse, H , Güner Yıldız, N . "Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci". Kastamonu Eğitim Dergisi 27 (2019 ): 2729-2746 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefdergi/issue/50214/642294>
Chicago Yenioğlu, S , Sayar, K , Köse, H , Güner Yıldız, N . "Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci". Kastamonu Eğitim Dergisi 27 (2019 ): 2729-2746
RIS TY - JOUR T1 - Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci AU - Samet Yenioğlu , Kübra Sayar , Hasan Köse , Nevin Güner Yıldız Y1 - 2019 PY - 2019 N1 - doi: 10.24106/kefdergi.3100 DO - 10.24106/kefdergi.3100 T2 - Kastamonu Eğitim Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 2729 EP - 2746 VL - 27 IS - 6 SN - -2147-9844 M3 - doi: 10.24106/kefdergi.3100 UR - https://doi.org/10.24106/kefdergi.3100 Y2 - 2019 ER -
EndNote %0 Kastamonu Eğitim Dergisi Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci %A Samet Yenioğlu , Kübra Sayar , Hasan Köse , Nevin Güner Yıldız %T Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci %D 2019 %J Kastamonu Eğitim Dergisi %P -2147-9844 %V 27 %N 6 %R doi: 10.24106/kefdergi.3100 %U 10.24106/kefdergi.3100
ISNAD Yenioğlu, Samet , Sayar, Kübra , Köse, Hasan , Güner Yıldız, Nevin . "Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci". Kastamonu Eğitim Dergisi 27 / 6 (Kasım 2019): 2729-2746 . https://doi.org/10.24106/kefdergi.3100
AMA Yenioğlu S , Sayar K , Köse H , Güner Yıldız N . Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci. Kastamonu Eğitim Dergisi. 2019; 27(6): 2729-2746.
Vancouver Yenioğlu S , Sayar K , Köse H , Güner Yıldız N . Türkiye’de Özel Eğitim Alanında Değerlendirme Süreci. Kastamonu Eğitim Dergisi. 2019; 27(6): 2746-2729.