Afetlerin Tarihî Yapılara Etkisi: 2023 Kahramanmaraş Depremleri Işığında Şanlıurfa’da Hasar Gören Yapıların Tarihsel, Mekânsal ve Yapısal Özellikleri Üzerine Bir İnceleme

Kültürel miras açısından zengin bir şehir olan Şanlıurfa, pek çok medeniyetin izlerini barındıran tarihî bir kenttir. Öte yandan doğal ve beşerî afetlere bağlı olarak şehir dokusundan kopan tarihî yapılar nedeniyle kentin tarihî mirasına dair çok az bilgi günümüze ulaşabilmiştir. Bu bağlamda çalışmanın temel kaygısı, özgün kent mimarisinde yer alan yapıların korunarak gelecek nesillere aktarılmasının gerekliliğinin ortaya konulması olmuştur. Bundan hareketle araştırmada, 6 Şubat 2023 yılında meydana gelen Kahramanmaraş merkezli iki büyük depremin tarihî Şanlıurfa yapılarına olan tarihsel, mekânsal ve yapısal etkisine odaklanılmıştır. Çalışmada, somut veriler saha gözlemi yapılıp kayda alınarak; soyut veriler ise literatürden faydalanılarak bir arada ele alınmış ve araştırmaya derinlik kazandırılmıştır. Gözlem, analiz, veri toplama ve sentez metotları izlenerek oluşturulan araştırmada, eski Urfa kent merkezini betimleyen sembol noktalar örneklem alınarak, mekânın geleneksel doku ile bütünlük arz ettiği mimarî yapılar incelemeye tabi tutulmuştur. Bu yapıların şehir dinamiklerindeki önemlerini göstermek amacıyla tarihçelerine değinilmiş, şehir misyonundaki yerleri açıklanmış ve inşa durumları ile nihai vaziyetleri resmedilmiştir. İlaveten Şanlıurfa’nın çok kültürlü ve çok dinli geçmişine dair bağlamsal anlatım yapılarak hasarlı yapıların tarihsel ve kültürel önemlerini anlayabilmek için bir zemin hazırlanmıştır. Tüm bilgi ve veriler sentezlendikten sonra, kent dokusu hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışma konusunun afet olması ve bazı yapılarda ağır hasar bulunması göz önünde bulundurularak, depremin yol açtığı yıkım nedeniyle tehlike arz eden yapıların deprem sonrası durumları ile ilgili sınırlı bilgi ve gözleme yer verilmiştir.

Şanlıurfa, a city rich in cultural heritage, is a historical city bearing traces of many civilizations. On the other hand, due to historical structures being separated from the city fabric as a result of natural and man-made disasters from the past to the present, very little information about the city's historical heritage has been preserved. In this context, the main concern of the study was to highlight the need to preserve the structures that are part of the city's unique architecture and pass them on to future generations. Based on this, the research focuses on the historical, spatial, and structural impact of the two major earthquakes centered in Kahramanmaraş on February 6, 2023, on the historical structures of Şanlıurfa. In the study, concrete data was collected through field observations and recorded, while abstract data was obtained from the literature and examined together to add depth to the research. Following the methods of observation, analysis, data collection, and synthesis, the study examined architectural structures that exemplify the symbolic points describing the city center of old Urfa, focusing on those that maintain integrity with the traditional fabric of the space. To demonstrate the importance of these structures in the city's dynamics, their histories were touched upon, their place in the city's mission was explained, and their construction status and final condition were depicted. In addition, a contextual narrative of Şanlıurfa's multicultural and multi-religious past was provided to lay the groundwork for understanding the historical and cultural significance of the damaged structures. After synthesizing all the information and data, a general assessment of the urban fabric was made. Considering that the subject of the study was a disaster and that some structures were severely damaged, limited information and observations were provided regarding the post-earthquake status of structures that posed a threat due to the destruction caused by the earthquake.