İbadet İşleviyle Öne Çıkan Köy Odaları: Karabük İli Ovacık İlçesi Örnekleri

Öz

Köy odaları, köy halkının birlikte yaptığı ya da köyün ileri gelen aileleri tarafından yapılan, uzaktan gelen misafirlerin konakladığı ve köylülerin bir araya geldiği mekânlardır. Mimari olarak sade yapılar olan köy odaları zengin sosyal ve kültürel değerler barındırmaktadır. Anadolu’nun pek çok köyünde bulunan köy odaları, somut olmayan kültürel mirasın somutlaştığı mekânlar olarak halk mimarisinde ön plana çıkmıştır. Anadolu genelinde benzer tipolojiye sahip köy odaları kültürel ve mimari değerler bakımından kaybolmaya yüz tutmuş yapılardır. Bu çalışmada kırsal mimari açıdan zengin değerler taşıyan Ovacık kırsalındaki köy odaları incelenmiştir. Ovacık kırsalında çok farklı tipolojilere sahip köy odaları olmakla beraber çalışma ibadet mekânı içeren köy odaları olarak sınırlandırılmıştır. Bu kapsamda ibadet mekânıyla birlikte planlanmış beş adet köy odası çizim ve fotoğraflarla belgelendirilerek plan ve mekân kurgusu, yapım tekniği ve geleneksel malzemeler ve süsleme özellikleri ortaya konulmuştur. Çalışmanın değerlendirme bölümünde Anadolu’nun farklı bölgelerindeki köy odalarıyla Ovacık kırsalında tespit edilen köy odaları arasındaki farklılıklar ve benzerlikler değerlendirilmiştir. Yok olmaya yüz tutan geleneksel köy odaları, bir an önce aslına uygun bir şekilde gerekli onarımlardan geçirilerek günümüz koşullarına uyum sağlayacak şekilde yeniden kullanılması teşvik edilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Karabük
• Ovacık
• Köy Odaları
• Kırsal Mimari
• Halk Mimarisi

Village Rooms Prominent for Their Worship Function: Case Studies from Ovacık District, Karabuk Province

Öz

Village rooms are spaces where the villagers come together, or structures built by the prominent families of the village, to accommodate visitors from distant places. Architecturally simple, village rooms harbor rich social and cultural values. Found in many villages across Anatolia, village rooms have become prominent in folk architecture as spaces where intangible cultural heritage is materialized. Village rooms, which share a similar typology across Anatolia, are structures that are on the verge of disappearing in terms of both cultural and architectural values. This study examines the village rooms in the rural area of Ovacık, which carry rich values in terms of rural architecture. While there are different typologies of village rooms in the Ovacık rural area, the study is limited to those that include a place of worship. In this context, five village rooms planned with a place of worship are documented through drawings and photographs, highlighting their plan and spatial arrangement, construction techniques, traditional materials, and decorative features. In the evaluation section of the study, the differences and similarities between the village rooms in the rural Ovacık area and those in different regions of Anatolia are assessed. Traditional village rooms, which are on the verge of extinction, should be restored as soon as possible in a manner faithful to their original design, ensuring that they adapt to modern conditions and can be reused.

Anahtar Kelimeler

• Karabük
• Ovacık
• Village Rooms
• Rural Architecture
• Folk Architecture

Kaynakça

1. Acar, T. (2021). Kütahya İli Altıntaş İlçesi Halk Mimarisinden Örnekler: Köy Odaları. Folklor/Edebiyat, 27(108), 1013-1028. https://doi.org/10.22559/folklor.1747
2. Aras, M. K. (2022). Beyşehir Köy Odaları [Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi].
3. Bağbaşı, T. (2024). Yozgat Esenli Köyü Köy Odalarının Sanatsal ve Sosyokültürel İşlevleriyle İncelenmesi. 26. Orta Çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Kitabı içinde 1782-1812, Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı Yayını. Ankara.
4. Çal, H. (2014). Boyovası/Boyabat Kazasında Türk Mimarisi. Atatürk Kültür Merkezi Başkanlığı, Ankara.
5. Çetin, E. (2019). Karabük İli Ovacık İlçesi Dudaş Köyü Örneğinde Kırsal Yerleşimlerdeki Geleneksel Konutların İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Karabük Üniversitesi].
6. Çetin, E. & Mutlu, M., (2021). Karabük ili Ovacık İlçesi Dudaş Köyündeki Yapıların Geleneksel Malzeme Kullanımı ve Yapım Tekniği Açısından Değerlendirilmesi, IDA: International Design and Art Journal, 3(1), 25-38.
7. Ekici, M. (1990). Batı Anadolu Köy Odaları, Türk Kültürü Dergisi, 332, 744-751.
8. Ersoy, G. A. (2017). Yozgat Büyükincirli Köyü Köy Odaları, Kalemişi, 5(10), 91-117. https://doi:10.7816/kalemisi-05-10-04

9. Gündoğan Baldık, E. (2024). Sivas - Ulaş - Acıyurt Köy Odaları, Palmet Dergisi, 5, 54-72. https://doi:10.5281/zenodo.10888155
10. Gürsoy, E. (2021). Türk Halk Mimarisi Örneklerinden Kütahya/Gediz Köy Odaları, Folklor/Edebiyat, 27(107), 721-747. https://doi:10.22559/folklor.1557
11. Karakaya, Y. (2017). Köy Odaları ve Oda Yarenlikleri Ayakta Kalan Köy Odaları, Gökçe Ofset Matbaacılık, Ankara.
12. Karpuz, H. & Bozkurt, T. (2013.) Ilgın-Beykonak (Tekke) Köyünde Halk Mimarisi, K. Levent Zoroğlu’na Armağan, Antalya: Suna – İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü, 345-360.
13. Mutlu, M. (2024). Karabük İli Ovacık İlçesi Köy Odalarının Tipolojik Olarak İncelenmesi. Bingöl 2. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi (27-28 Temmuz), Bingöl, 3-21.
14. Naldan, F. (2020). Erzincan-Çayırlı İlçesi Başköy Odaları, Milli Folklor, 16(126), 249-263.
15. Özcan Balkır, B. (2019). Çankırı Merkez İlçe Köy Odaları. 23. Orta çağ ve Türk Dönemi Kazıları ve Sanat Tarihi Araştırmaları Sempozyumu (6-8 Kasım), Edirne, 472-493.
16. Özdeğer, M. O. (2019). Sivas İlbeyli Köylerinde Köy Odaları [Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
17. Özkan, A. (2012). Geçmişten günümüze Konya ili Akören ilçesinde bulunan köy odaları, KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 14(22), 1-4.
18. Tay, L. (2018). Gülşehir-Gümüşkent Köy Odası. 3. Uluslararası Akdeniz Sanat Sempozyumu Kültürel Mirasın Korunması ve Yaşatılması Sempozyumu (24-25 Nisan), Antalya, 243-252.
19. Tay, L. (2019). Korkuteli-Akyar Köy Odaları. Antalya Kitabı Antalya'da Türk-İslam Medeniyetinin İzleri, Palet Yayınları, Konya, 600-615.
20. Yakıcı, A. (2010). Somut Olmayan Kültürel Mirasın Somut Mekânı: Konya Barana Odaları. Milli Folklor, 11(87), 94-100.