Current Condition Analysis of Rural Adobe Architecture in the Vicinity of Çatalhöyük: The Case of Taşağıl Village

Öz

In Anatolia, settlements developed on fertile agricultural lands have formed a distinctive rural housing tradition, particularly through the widespread use of adobe (earthen) materials. In this context, the rural architectural landscape surrounding Çatalhöyük—one of the earliest known settlements in the world—presents significant potential in terms of historical continuity and local building culture. However, today this architectural heritage is increasingly under threat due to socio-economic transformations, migration, and pressures of modern construction. This study aims to examine the current condition of rural adobe architecture by focusing on Taşağıl Village located near Çatalhöyük. Within the scope of the research, three groups of civil buildings that have largely preserved their original characteristics were selected. Their mass characteristics, plan organization, spatial configuration, construction system, material use, and current deterioration conditions were evaluated through on-site observation and descriptive analysis. The drawings used in the study are schematic representations intended to interpret spatial relationships rather than to claim precise measurements. The findings indicate that the rural houses in Taşağıl Village largely reflect the traditional rural housing character, with features such as adobe masonry construction, flat roof coverings, and limited façade openings. Consequently, the study aims to raise awareness about the current state of rural adobe architecture through the case of Taşağıl Village and to provide a preliminary contribution for future, more comprehensive documentation and conservation studies.

Anahtar Kelimeler

• Çumra
• Adobe
• Rural Architecture
• Housing
• Taşağıl Village

Çatalhöyük Çevresinde Kırsal Kerpiç Mimarisinin Güncel Durum Analizi: Taşağıl Köyü Örneği

Öz

Anadolu’da tarıma elverişli topraklar üzerinde gelişen yerleşimler, özellikle kerpiç malzemenin yaygın kullanımıyla özgün bir kırsal konut geleneği oluşturmuştur. Dünyanın en erken yerleşimlerinden biri olan Çatalhöyük çevresinde gelişen kırsal mimari, tarihsel süreklilik ve yerel yapım kültürü açısından önemli bir potansiyel sunmaktadır. Ancak günümüzde sosyo-ekonomik değişimler, göç ve modern yapılaşma baskıları nedeniyle bu mimari miras giderek yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu çalışma, Çatalhöyük çevresinde yer alan Taşağıl Köyü’nü örnek alarak kırsal kerpiç mimarinin güncel durumunu incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında köyde büyük ölçüde özgün niteliklerini koruyan üç sivil yapı grubu seçilmiş; yapıların kütlesel özellikleri, plan organizasyonu, mekânsal kurgusu, yapım sistemi, malzeme kullanımı ve bozulma durumları yerinde gözlem ve betimleyici analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan çizimler, ölçüsel kesinlik iddiası taşımayan ve yapıların mekânsal ilişkilerini okumaya yönelik şematik gösterimlerdir. Bulgular, Taşağıl Köyü’ndeki konutların kerpiç yığma yapım tekniği, düz damlı üst örtü ve sınırlı cephe açıklıkları gibi özelliklerle geleneksel kırsal konut karakterini yansıttığını göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, Taşağıl Köyü örneği üzerinden kırsal kerpiç mimarinin mevcut durumuna dikkat çekerek gelecekte yapılacak kapsamlı koruma ve belgeleme çalışmalarına ön değerlendirme niteliğinde katkı sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çumra
• Kerpiç
• Kırsal Mimari
• Konut
• Taşağıl Köyü

Kaynakça

1. Ahunbay, Z. (2019). Kırsal peyzajın korunması ile ilgili ilkeler. ICOMOS Uluslararası Anıtlar ve Sitler Günü 2019 Yılı Etkinlikleri – Kırsal Mimari Miras Sempozyumu (26-27 Nisan 2019, Eskişehir). Editör: Betül Ekimci.
2. Akkaya, D. H., & Usman, E. E. (2010, September 6–7). Yok olan bir kültürün son izleri: Eskişehir Sakana örnekleri. Green Age Symposium, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul, Türkiye.
3. Akyüz Levi, E., & Taşçı, B. (2017). Ege’de kırsal mimari araştırmaları: Bayındır köyleri. Megaron Dergisi, 12(3), 365–384. https://doi.org/10.5505/megaron.2017.12499
4. Arslan, D. A., & Arslan, G. (2016). Kırsal Türkiye’de, geçmişten geleceğe kadın, evlilik ve aile. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 37, 629-684. https://doi.org/10.21563/sutad.187065
5. Aydın, D., & Çınar, K. (2009). An analysis of cultural and geographical lasting characteristics through the use of local materials in Anatolia: Dwellings in the Konya Plain, Turkey. Global Built Environment Review (GBER), 7(1), 31–49.
6. Bektaş, C. (2001). Halk yapı sanatı. Literatür Yayınları.
7. Berk, F. M. (2014). Neolitik devrim, ilk şehirleşme ve Çatalhöyük. Doğu Batı Düşünce Dergisi, 17(68).
8. Çekül, (2012). Anadolu’da kırsal mimarlık. İstanbul: Çekül Vakfı.

9. Çınar, K. (1990). Konya Ovası kırsal yerleşmelerinde planlamaya ilişkin bir yöntem araştırması (Doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya.
10. Dağ Gürcan, A. (2020). Tarihsel süreklilik bağlamında, Çumra kırsal konutları ile Çatalhöyük evlerinin karşılaştırılması. 8th International Conference on Culture and Civilization, 21-22 Ağustos 2020. Editör: İlkgül Kaya Zenbilci & Nurlan Akhmetov, 243–258.
11. Dağ Gürcan, A., & Bacak, F. N. (2023). Konya-Çavuş Köyü örnekleri üzerinden Türk evinde oda kavramının halk mimarisindeki yorumu. Sanat Tarihi Dergisi, 32(2), 977–999. https://doi.org/10.29135/std.1302571
12. Ekinci, E. (2020). Güncel gelişmeler ışığında Türkiye’de yeni büyükşehir modelinde kırsal mahallelerin değerlendirilmesi. Kent Akademisi, 13(4), 771–784. https://doi.org/10.35674/kent.820203
13. Eres, Z. (2013). Türkiye'de geleneksel kırsal mimarinin korunması: Tarihsel süreç, yasal boyut. K. K.
14. Güler, K. (2016). Batı Anadolu’da terk edilmiş bir köy: Ödemiş-Lübbey. Mimarlık Dergisi, 52(391), 50–55.
15. Güler, M. (2025). Kırsal mimari araştırmaları: Boğazlıyan/Yozgat. Urban 21 Journal, 3(1), 51–63. https://izlik.org/JA43UN38ZP
16. Hodder, I. (2019). Çatalhöyük: Leoparın öyküsü (4. bs.). Yapı Kredi Yayınları.
17. Karpuz, H. (2001). Konya’da halk mimarisi. Erdem, 13(38), 223–236.
18. Karpuz, H. ve Bozkurt, T. (2013). Ilgın- Beykonak (Tekke) Köyü’nde Halk Mimarisi. M. Tekocak içinde, K. Levent Zoroğlu’na Armağan / Studies in Honour of K. Levent Zoroğlu (s. 345-360). İstanbul: Suna-İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü
19. Madran, E., & Özgönül, N. (1999). International documents regarding the preservation of cultural and natural heritage. Ankara: METU Faculty of Architecture Press.
20. Mellaart, J. (1967). Çatal Höyük: A Neolithic town in Anatolia. Thames and Hudson.
21. Muşkara, Ü. (2017). Kırsal ölçekte geleneksel konut mimarisinin korunması: Özgünlük. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, (37), 437–448. https://doi.org/10.21497/sefad.328638
22. Odabaşı, A. S. (1999). Geçmişten günümüze Konya kültürü. Selçuklu Belediyesi Kültür Müdürlüğü.
23. Özüdoğru, S. (2010). Hotamış’tan ayrılan Çumra Türkmen köylerinin oluşumu. Medeniyetin Beşiği Tarımın Öncüsü Dünü Bugünü Yarını Çumra Sempozyumu (9–10 Mayıs 2008), Kültür Cilt 2.
24. Özyürek, A., & Aydın, A. (2021). Kırsalda ve kentte yaşayan kadınların aile değerlerinin karşılaştırılması. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(41), 313-349. https://doi.org/10.34234/ded.899968
25. Steinführer, A., Vaishar, A., & Zapletalová, J. (2016). The small town in rural areas as an underresearched type of settlement: Editors’ introduction to the special issue. European Countryside, 8(4), 322–332. https://doi.org/10.1515/euco-2016-0023
26. Sungur, M., & Alp Koç, H. (2025). Çumra kent kimliğinde Bağdat Demiryolu ve Konya Sulama Projesi ara kesitinde tarihi istasyon ve yönetim binası. Kent Akademisi, 18(1), 353–372. https://doi.org/10.35674/kent.1513609
27. Toprak, G. K. (2020). Anadolu’da Neolitik Dönem’de mimarlığın temel ilkeleri üzerine bir araştırma. Mimarlık ve Yaşam, 5(1), 1–25. https://doi.org/10.26835/my.596310
28. Tulukçu, E., & Çağla, H. (2005). Çumra tarımı ve arazi toplulaştırması. Selçuk-Teknik Dergisi, 4(1).
29. Tuncer, B., & Tapur, T. (2012). Çumra'da şehirleşme ve şehirsel fonksiyonlar. Marmara Coğrafya Dergisi, (25), 274–301.
30. Tunçdilek, N. (1984). Türkiye köylerinin yapısal özelliklerine toplu bir bakış. İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Coğrafya Enstitüsü Bülteni, 1(1), 23–40.
31. URL-1 https://discover.hubpages.com/education/Catal-Hoyuk-the-First-City (Erişim Tarihi 09.12.2025).
32. URL-2 https://tr.pinterest.com/pin/501588477240616027/ (Erişim Tarihi 10.12.2025).
33. URL-3. https://www.konyadayatirim.gov.tr/assets/upload/dosyalar/cumra.pdf (Erişim Tarihi 19.04.2025).
34. URL-4. https://atlasbig.com.tr/images/tr/konya-cumranin-mahalleleri-harita.png (Erişim Tarihi 10.04.2025).
35. URL-5. https://www.nufusune.com/195519-konya-cumra-tasagil-mahallesi-nufusu (Erişim Tarihi 02.04.2025).
36. URL-6. https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/#ara/idari/144322/188/1/1745090670160(Erişim Tarihi 17.03.2025).
37. URL-7. https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/ (Erişim Tarihi 14.02.2025).
38. Yazar (2023). Yazar Kişisel Arşiv