Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğrencilerinde Afetlere Yönelik Bireysel Hazırlık İnançlarının Değerlendirilmesi: Aksaray İli Örneği

Öz

Bu çalışma ile Aksaray Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi’nde öğrenim gören Acil Yardım ve Afet Yönetimi, Hemşirelik ve Sağlık Yönetimi bölüm öğrencilerinin genel afete hazırlık inanç düzeylerinin ve ilişkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma tanımlayıcı tipte epidemiyolojik bir çalışmadır. Verilerin toplanmasında, araştırmacılar tarafından hazırlanan 17 soru ve Genel Afete Hazırlık İnanç Ölçeği 31 madde/soru olmak üzere 48 soru/maddelik veri toplama formu kullanılmıştır. Çalışma 449 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Öğrencilerin %79,1 i kadın ve %49,7 si Hemşirelik bölümü öğrencilerinden oluşmaktadır. Öğrencilerin afete hazırlık inanç düzeyleri orta düzeyde bulunmuştur. Kadınların algılanan ciddiyet alt boyutu (p<0,01) puan ortalamaları erkeklere göre daha yüksek bulunurken, erkeklerin algılanan engel alt boyutu (p: 0,03) puan ortalamaları daha yüksek bulunmuştur. Afetler hakkında eğitim alan ve eğitim almak isteyen öğrencilerin eyleme geçiriciler (sırasıyla p:0,02; p<0,01) puan ortalamaları daha yüksek bulunmuştur. Araştırmada öğrencilerin afete hazırlık inanç düzeyleri orta düzeyde bulunmuştur. Öğrencilerin büyük çoğunluğu (%82,6) afetlerle ilgili eğitim almak istediklerini belirtmişlerdir. Afet eğitimleri hazırlık düzeyinin arttırılmasına katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Afet, Afet Risk Yönetimi, Afete Hazırlık, Bireysel Hazırlık, Sağlık Bilimleri Fakültesi

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Afet Risk Yönetimi
• Afetlere Hazırlık
• Bireysel Hazırlık
• Sağlık Bilimleri Fakültesi

Evaluation of Individual Preparedness Beliefs for Disasters among Faculty of Health Sciences Students: The Case of Aksaray Province

Öz

This study aimed to determine the general disaster preparedness belief levels and related factors of the students of Emergency Aid and Disaster Management, Nursing and Health Management departments studying at Aksaray University Faculty of Health Sciences. The research is a descriptive epidemiological study. In collecting the data, a data collection form consisting of 48 questions/items, 17 of which were prepared by the researchers and 31 items/questions of the General Disaster Preparedness Belief Scale, was used. The study was conducted with 449 students. 79.1% of the students were female and 49.7% were nursing students. The students' disaster preparedness belief levels were found to be at a moderate level. While the perceived severity sub-dimension (p<0.01) mean scores of women were found to be higher than those of men, the perceived barrier sub-dimension (p: 0.03) mean scores of men were found to be higher. The students who received training on disasters and wanted to receive training had higher action takers (p: 0.02; p<0.01, respectively). In the study, students' belief levels in disaster preparedness were found to be at a moderate level. The majority of students (82.6%) stated that they wanted to receive training on disasters. Disaster training will contribute to increasing the level of preparedness. Keywords: Disaster, Disaster Risk Management, Disaster Preparedness, Individual Preparedness, Faculty of Health Sciences

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Disaster Risk Management
• Disaster Preparedness
• Individual Preparedness
• Faculty of Health Sciences

Kaynakça

1. Adnan, A., Ramli, M. Z., & Abd Razak, S. M. Disaster management and mitigation for earthquakes: Are we ready. In 9th Asia Pacific Structural Engineering and Construction Conference (APSEC2015), November 2015, pp. 34-44.
2. Ağahan, M. (2018). Çanakkale 112 Acil Sağlık Hizmetleri İstasyonlarında Görev Yapan Sağlık Çalışanlarının Afet Farkındalığı ve Afetlere Hazırlık Düzeyleri [Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
3. Akın H. ve Aktaş B. (2024). Hemşirelik Öğrencilerinin Afet Risk Algıları ve Genel Afete Hazırlıklı Olma İnanç Durumlarının İncelenmesi. Yaşam Boyu Hemşirelik Dergisi; 5(3): 50-69 http://dx.doi.org/10.29228/llnursing.77673
4. Al-Sayyari, L. A., Salleeh, H. M. B., Khan, A., Bin Salleeh, O. H. ve Bazie, E. A. (2025). Assessing Beliefs and Preparedness for Disasters Among High School Female Students in Riyadh, Saudi Arabia. BMC Emergency Medicine, 25(1), 27. https://doi.org/10.1186/s12873-025-01182-3
5. Altıntaş Çolak, B. (2023). Ankara İli Altındağ İlçesinde İlköğretim Okullarında Görev Yapan Öğretmenlerin Afete Bireysel Hazırlık Düzeylerinin Genel Afete Hazırlık İnanç Ölçeği ile Değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi].
6. Arslanoğlu, A., Erdoğan, M., Düdükcü, Y. ve Keçeli, S. (2023). Sağlık İnanç Modeli’ne Dayalı Acil Durum Afetlere Bireysel Hazırlık ve Bunları Etkileyen Faktörler. Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 367-390. https://doi.org/10.35341/afet.1134823
7. Ashkenazi, I. ve Hunt, R. C. (2019). You’re It—You’ve got to Save Someone: Immediate Responders, not Bystanders. Frontiers in Public Health, 7. https://doi.org/10.3389/fpubh.2019.00361
8. Avcı, G. (2023). Afet Eğitiminde Afetlere Hazırlık: Üniversite Öğrencileriyle Tehlike Avı. Afet ve Risk Dergisi, 6(1), 84-100. https://doi.org/10.35341/afet.1149239

9. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters [İnternet]. Disaster in Numbers. ©2023 [Erişim tarihi: 29 Ekim 2024]. Erişim linki: https://files.emdat.be/reports/2023_EMDAT_report.pdf
10. Chen, C. Y., Xu, W., Dai, Y., Xu, W., Liu, C., Wu, Q., Gao, L., Kang, Z., Hao, Y. & Ning, N. (2019). Household Preparedness for Emergency Events: A Cross-sectional Survey on Residents in Four Regions of China. BMJ Open, 9(11), e032462. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-032462
11. Coppola, D. P. ve Maloney, E. K. (2009). Communicating Emergency Preparedness: Strategies for Creating a Disaster Resilient Public. Auerbach Publications. https://doi.org/10.4324/9780367802820
12. Çabuk, A., Tepe, S. ve Eti, S. (2023). Öğretim Elemanlarının Afet ve Acil Durumlar İçin Bireysel Hazırlık Algısı: İstanbul Örneği. Electronic Journal of Social Sciences, 22(88). https://doi.org/10.17755/esosder.1315248
13. Çoban, M., Sözbilir, M., & Göktaş, Y. (2017). Deprem Deneyimini Yaşamış Kişilerin Deprem Öncesi Hazırlık Algılarının Belirlenmesi: Bir Durum Çalışması. Doğu Coğrafya Dergisi, 22(37), 113-134. https://doi.org/10.17295/ataunidcd.281721
14. Demirbilek, Ö., & Gökkaya, E. (2022). Acil Yardım ve Afet Yönetimi Öğrencilerinde Afetlere Hazırlık Durumları ile Psikolojik Sağlamlık Durumlarının İlişkisinin İncelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(2), 617-624. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1001225
15. Doğru, S. ve Coşkun, Z. (2023). Sağlık bilimleri Fakültesi Öğrencilerinin Afet Risk Algısı ve Afete Hazırlıklı Olma İnanç Durumları Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 6(4), 1299-1311. https://doi.org/10.35341/afet.1321854
16. Doğru, S. (2024). Afet Risk Algısının Afet Gönüllüsü Olma Tutumu Üzerine Etkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(3), 1185-1193. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1459390
17. Elliott, D. (2014). Disaster and Crisis Management. M. Gill (Ed.), The Handbook of Security (pp. 813-836). https://doi.org/10.1007/978-1-349-67284-4_36
18. Ertuğrul, B. ve Ünal, S. D. (2020). Bir Vakıf Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulunda Öğrenim Gören Öğrencilerin Genel Afete Hazırlıklı Olma İnanç Durumlarının Belirlenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 3(1), 31-45. https://doi.org/10.35341/afet.653911
19. Türkdoğan Görgün, C., Koçak Şen, İ. ve McLennan, J. (2023). The Validity and Reliability of the Turkish Version of the Psychological Preparedness for Disaster Threat Scale. Natural hazards, 118(1), 331-346. https://doi.org/10.1007/s11069-023-06006-w
20. Gustafsod, P. E. (1998). Gender Differences in Risk Perception: Theoretical and Methodological Erspectives. Risk Analysis, 18(6), 805-811.
21. Gündüz, F. (2022). Bütünleşik Afet Yönetiminde Kadınların Afet Deneyimi ve Öğrenilmiş Dersler [Doktora tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi].
22. Howard, A., Agllias, K., Bevis, M. ve Blakemore, T. (2018). How Social İsolation Affects Disaster Preparedness and Response in Australia: Implications for Social Work. Australian Social Work, 71(4), 392-404. https://doi.org/10.1080/0312407X.2018.1487461
23. Inal, E., Altıntaş, K. H. ve Doğan, N. (2019). General Disaster Preparedness Beliefs and Related Sociodemographic Characteristics: The Example of Yalova University, Turkey. Turkish Journal of Public Health, 17(1), 1-15. https://doi.org/10.20518/tjph.381667
24. Işık, Ö., Aydınlıoğlu, H. M., Koç, S., Gündoğdu, O., Korkmaz, G. ve Ay, A. (2012). Afet Yönetimi ve Afet Odaklı Sağlık Hizmetleri. Okmeydanı Tıp Dergisi, 28(2), 82-123. https://doi.10.5222/otd.supp2.2012.082
25. İnal, E. ve Doğan N. (2018). Improvement of General Disaster Preparedness Belief Scale Based on Health Belief Model. Prehospital and Disaster Medicine, 33(6), 627-636. https://doi.org/10.1017/S1049023X18001012
26. İnal, E. (2015). Acil Durumlara/Afetlere Bireysel Hazırlığı Değerlendirmek İçin Sağlık İnanç Modeli’ne Dayalı Ölçek Geliştirme [Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi]
27. Kadıoğlu M. Afete Hazırlık ve Afet Bilinci Eğitiminde Verilen Mesajların Standardizasyonu. Deprem Sempozyumu; 23-25 Mart 2005; Kocaeli 2005. s.1500 1502.
28. Kadıoğlu, M. (2008). Modern, Bütünleşik Afet Yönetiminin Temel İlkeleri. M. Kadıoğlu (Ed.), E. Özdamar (Ed.), Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri (ss. 1-34). JICA Türkiye Ofisi Yayınları.
29. Kalın, B. ve Yeşilyurt, M. (2025). The Effect of Disaster Risk Perceptions on Disaster Preparedness Levels of Students at a University in Turkey. BMC Emergency Medicine, 25, 114. 10.1186/s12873-025-01263-3
30. Kaya, E. (2020). Medikal Kurtarma Ekibi Üyelerinin Acil Durum/Afetlere Yönelik Bireysel Hazırlıkları ve Afet Sonrası İş Sürekliliği Değerlendirmesi: İstanbul Ulusal Medikal Kurtarma Ekibi Örneği [Yüksek Lisans Tezi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi].
31. Kaya, E. (2024). Kahramanmaraş Depremleri Sonrası Afetlere Bireysel Hazırlık Düzeyi ve İlişkili Faktörlerin İncelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 13(4), 1942-1955. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1411272
32. Kohn, S., Eaton, J. L., Feroz, S., Bainbridge, A. A., Hoolachan, J. ve Barnett, D. J. (2012). Personal Disaster Preparedness: An Integrative Review of the Literature. Disaster Medicine and Public Health Preparedness, 6(3), 217-231. https://dx.doi.org/10.1001/dmp.2012.47
33. Lin, C. H., Tzeng, W. C., Chiang, L. C., Lu, M. C., Lee, M. S. ve Chiang, S. L. (2024). Effectiveness of a Structured Disaster Management Training Program on Nurses’ Disaster Readiness for Response to Emergencies and Disasters: A Randomized Controlled Trial. Journal of Nursing Management, 2024(1), 5551894. 10.1155/2024/5551894
34. Mahon, S. E. (2024). Role of Bystanders in Disasters. In Elsevier eBooks (pp. 330–336). https://doi.org/10.1016/b978-0-323-80932-0.00050-1
35. McNeill, I. M., & Ronan, K. R. (2017). Children in Disasters: The Role of Household Preparedness. Natural Hazards, 89(3), 1239-1254. https://doi.org/10.1007/s11069-017-3019-8
36. Morrissey, S. A. ve Reser, J. P. (2003). Evaluating the Effectiveness of Psychological Preparedness Advice in Community Cyclone Preparedness Materials. The Australian Journal of Emergency Management, 18(2), 46-61.
37. Muttarak, R. ve Pothisiri, W. (2013). The Role of Education on Disaster Preparedness: Case Study of 2012 Indian Ocean Earthquakes on Thailand’s Andaman Coast. Ecology and Society, 18(4). http://dx.doi.org/10.5751/ES-06101-180451
38. Najafi, M., Ardalan, A., Akbarisari, A., Noorbala, A. A. ve Jabbari, H. (2015). Demographic Determinants of Disaster Preparedness Behaviors Amongst Tehran Inhabitants, Iran. PLoS currents, 7. http://dx.doi.org/10.1371/currents.dis.976b0ab9c9d9941cbbae3775a6c5fbe6
39. Oloruntoba, R., Sridharan, R. ve Davison, G. (2018). A Proposed Framework of Key Activities and Processes in the Preparedness and Recovery Phases of Disaster Management. Disasters, 42(3), 541-570. http://dx.doi.org/10.1111/disa.12268
40. Oral, V. ve Cengiz, E. (2021). Afete Hazırlık Davranışlarına Etki Eden Faktörlerin İncelenmesi: Bir Yapısal Eşitlik Modellemesi. Gümüşhane Üniveristesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(3), 1252-1269.
41. Özdemir, A. (2018). Toplumun Afet Risk Algısı ve Afete Hazırlıklı Olma Durumu: Kocaeli İli Örneği [Yüksek Lisans Tezi, Gümüşhane Üniversitesi].
42. Paton, D. (2003). Disaster Preparedness: A Social‐cognitive Perspective. Disaster Prevention and Management: An International Journal, 12(3), 210-216. https://doi.org/10.1108/09653560310480686
43. Paton, D. (2019). Disaster Risk Reduction: Psychological Perspectives on Preparedness. Australian Journal of Psychology, 71(4), 327-341. https://doi.org/10.1111/ajpy.12237
44. Penman, T. D., Eriksen, C., Blanchi, R., Chladil, M., Gill, A. M., Haynes, K., ... ve Bradstock, R. A. (2013). Defining adequate means of residents to prepare property for protection from wildfire. International Journal of Disaster Risk Reduction, 6, 67-77. http://dx.doi.org/10.1016/j.ijdrr.2013.09.001
45. Rapaport, C. ve Ashkenazi, I. (2020). Better together: Evolving social process between bystanders and first responders is a force multiplier for effective emergency response. Epidemiology - Open Journal, 5(1), 1–7. https://doi.org/10.17140/epoj-5-117
46. Sattler, D. N., Kaiser, C. F., & Hittner, J. B. (2000). Disaster preparedness: Relationships among prior experience, personal characteristics, and distress. Journal of applied social psychology, 30(7), 1396-1420. https://doi.org/10.1111/j.1559-1816.2000.tb02527.x
47. Şahin, Y., Lamba, M. ve Öztop, S. (2018). Üniversite öğrencilerinin afet bilinci ve afete hazırlık düzeylerinin belirlenmesi. Medeniyet Araştırmaları Dergisi, 3(6), 149-159. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1136227
48. Şahin, Y. ve Uyan, Y. (2016). Afet risk analizi ve sınıflandırması: Bir uygulama örneği [Konferans metni]. Doğal Afet ve Afet Yönetimi Sempozyumu (DAAYS’16), Karabük.
49. Tanaka, K. (2005). The impact of disaster education on public preparation and mitigation for earthquakes: a cross-country comparison between Fukui, Japan and the San Francisco Bay Area, California, USA. Applied Geography, 25(3), 201-225. http://dx.doi.org/10.1016/j.apgeog.2005.07.001
50. Taştan, B. ve Aydınoğlu, A. Ç. (2015). Çoklu afet risk yönetiminde tehlike ve zarargörebilirlik belirlenmesi için gereksinim analizi. Marmara Coğrafya Dergisi, 31, 366-397. https://doi.org/10.14781/mcd.83405
51. Tercan, B. (2022). Afete dirençlilikte bireylerin afetlere hazırlığının incelenmesi: Erzincan ili örneği. Afet ve Risk Dergisi, 5(1), 261-269. https://doi.org/10.35341/afet.1063790
52. Tezcan, S. (2017). Temel epidemiyoloji. Hipokrat Kitabevi.
53. Tierney, K. J., Lindell, M. K. ve Perry, R. W. (2001). Facing the unexpected: Disaster preparedness and response in the United States. Joseph Henry Press. http://dx.doi.org/10.1108/dpm.2002.11.3.222.1
54. Turan, M., Doğan, G., Bulut, Y., Öztürk, G. ve Şahinöz, S. (2018). Yükseköğretim kurumlarında afet ve acil durumlara hazırlık çalışmaları ve etkinlikleri Gümüşhane Üniversitesi örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(1), 1-11.
55. UNDRR. (2017). Termnology. Aralık 2024 tarihinde https:// www.undrr.org/termnology adresinden erişildi.
56. Yalçın, G. (2020). Doğal afetlerin etkilerine ve afet risk yönetimine toplumsal cinsiyet perspektifinden bakış: Türk ve Japon kadınların duruş noktasından doğal afetler [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi].
57. Yıldırım, S. D. (2023). Integrated disaster management experience of people with disabilities: A phenomenological research on the experience of people with orthopedic disabilities in Türkiye. International Journal of Disaster Risk Reduction, 88, 103611. http://dx.doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103611
58. Yıldırım, S. D., Evren, B. ve Açıkgöz, A. (2024). Öğretmenlerin afet ve acil durumlara bireysel hazırlıklarının değerlendirilmesi: Mersin ili örneği. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 33(1), 31-41. https://doi.org/10.17942/sted.1378567
59. Yılmaz, T. (2021). Yaşlılarda afet farkındalığı ve afete hazırlıklı olma arasındaki ilişki: Çanakkale Örneği [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi].
60. Yürekli, E. (2019). Bitlis İli Devlet Hastanelerinde Çalışan Hemşirelerin Afet Hazırlığı ve Hazırlık Algısının İncelenmesi [Yüksek Lisans Tezi, Bitlis Eren Üniversitesi].
61. Zamani, A. A., Zakeri, A., Mohseni, S., Javdan, G., Azarpeikan, A., Azadi, F., ... ve Fini, A. A. (2025). Southern Iranian households preparedness in disasters and relationship with demographic factors. Progress in Disaster Science, 25, 100401. https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2024.100401