Peyzaj Değerleri ile Ekoturizm Aktivite Stratejilerinin Belirlenmesi; Manisa Örneği

Öz

Küresel anlamda yükselen bir değer olan ekoturizm aktiviteleri, kentsel ve kırsal turizm alanları içerisinde peyzaj değerleri ile öne çıkmaktadır. Bireylerin özellikle alternatif ekoturizm türlerine artan ilgisi, yerel yönetimlerin ve bölge halkının de kalkınma dinamiklerini de etkileyen bir olgu olarak değerlendirilmektedir. Ekoturizm bölgeleri birçok korunan alan gibi yüksek kültürel mirasa ve yüksek biyoçeşitliliğe sahip yerlerde hızla büyümektedir. Bu çalışmada, Manisa’nın zengin doğal, kültürel ve kırsal peyzaj değerleri GZFT (G; güçlü yönler, Z; zayıf yönler, F; fırsatlar, T; tehditler) analiz tekniği ile eyleme yönelik stratejilerin belirlenmesini sağlayan TFGZ (T; tehditler, F; fırsatlar G;güçlü yönler, Z; zayıf yönler) analizi yöntemleri kullanılmıştır. GZFT analizi Lawshe Tekniği ile 7 uzmanın değerlendirmesi yapılarak TFGZ matrisi doğrultusunda planlama ve sürdürülebilirlik ölçeğinde stratejiler geliştirilmiştir. Çalışma sonucuna göre Manisa’nın ekoturizm aktiviteleri açısından gerek doğal gerekse kültürel pek çok peyzaj kaynak değerine sahip olduğu, bu kapsamda potansiyel oluşturabilecek ekoturizm aktivitelerinin; bitki gözlemciliği, yürüyüş, bisiklet, kamp-karavan turizmi, kültürel-arkeolojik geziler, bağcılık turizmi, festival turizmi, yamaç paraşütü olduğu tespit edilmiştir. Ancak altyapı ve konaklama gibi hizmetlerin kısmen yeterli olduğu bölgede, öncelikle alanın ekoturizm potansiyeline ilişkin bütüncül ve uzun vade de belirtilen stratejiler doğrultusunda başarıya ulaşabilmesi için yerel halkın katılımının sağlanması gerektiği vurgulanarak, gelecekte bölgenin ekoturizm aktiviteleri açısından önemi belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ekoturizm
• GZFT
• TFGZ
• Manisa
• Ekoturizm aktiviteleri
• Doğal ve kültürel peyzaj

Determining Ecotourism Activity Strategies Based on Landscape Values: The Case of Manisa

Öz

Ecotourism activities, which are gaining global importance, stand out in urban and rural tourism areas for their landscape values. The growing interest of individuals in alternative types of ecotourism is considered a phenomenon that also affects the development dynamics of local governments and the local population. Ecotourism regions are growing rapidly in areas with high cultural heritage and biodiversity, similar to many protected areas. In this study, Manisa's rich natural, cultural and rural landscape values were analysed using the SWOT (S: strengths, W: weaknesses, O: opportunities, T: threats) technique and TFGZ (T: threats, O: opportunities, S; strengths, W; weaknesses) analysis methods to determine action-oriented strategies. The SWOT analysis was conducted using the Lawshe technique with the evaluation of seven experts, and strategies were developed in terms of planning and sustainability in line with the TOWS matrix. Manisa has many natural and cultural landscape resources in terms of ecotourism activities. Within this scope, ecotourism activities with potential were identified as plant observation, hiking, cycling, camping and caravan tourism, cultural and archaeological tours, wine tourism, festival tourism, and paragliding. However, it was emphasized that in order for the region, where services such as infrastructure and accom-modation are partially adequate, to achieve success in line with the comprehensive and long-term strategies outlined above regarding the area's ecotourism potential, the participation of the local community must be ensured. The importance of the region in terms of ecotourism activities in the future was also highlighted.

Anahtar Kelimeler

• Ecotourism
• SWOT
• TOWS
• Manisa
• Ecotourism activities
• Natural and cultural landscape

Kaynakça

1. Abdurakhmanova, A., & Ahrorov,F.(2025). The economic and social impacts of ecotourism on local employment and income: A case study of rural Samarkand, Uzbekistan, Regional Science Policy & Practicejournal homepage: Volume 17, Issue 3, March 2025, 100180
2. Akbaş, F. & Koday, S. (2020). Analysis of the Evaluation of Rural Areas within the Scope of Sustainable Tourism in Manisa Province. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24 (4), 1921-1940. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1442430
3. Akpınar Külekçi, E., & Bulut Y. (2012). Determination of the Most Convenient Ecotourism Activity in the Oltu and Olur Districts of Erzurum Province by Using Analytic Hierarchy Process. Atatürk Univ., J. of the Agricultural Faculty , 43 (2): 175-189 , 2012ISSN : 1300-9036. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/35499
4. Alisinanoğlu, F., & Şimşek, Ö. (2013). Valıdıty And Relıabılıty Study Of The “Control Lıst For The Evaluatıon Of The Wrıtıng Readıness Skılls Of Pre-School Chıldren. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(3), 1163-1176.
5. Alpak, E. M., Özkan, D. G., & Düzenli, T. (2016). Evaluating Changing Coastal View from Functional Perspective A Case Study of Trabzon City. Journal of Balkan Ecology, (3): 291- 299.
6. Ankaya, F , Yazıcı, K., Balık, G., & Gülgün Aslan, B. (2018). Ecotourism in Turkey and The World: Social, Cultural and Economic Benefits. Ulusal Çevre Bilimleri Araştırma Dergisi, 1(2), 69-72.
7. Anonymous, (2022). T.C. Tarım Ve Orman Bakanlığı, Bağcılık Sektör Politika Belgesi-(2022-2026). https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/Ba%C4%9Fc%C4%B1l%C4%B1k%20Sekt%C3%B6r%20Politika%20Belgesi%202022-2026.pdf
8. Anonymous, (2015). T.C. Tarım Ve Orman Bakanlığı doğa Koruma Ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Manisa İli’nin Karasal Ve İç Su Ekosistemleri biyolojik Çeşitlilik Envanter Ve İzleme Projesi izlenecek Türler Ve Özellikli Alanlar. https://endemikdurak.blogspot.com/2015/05/manisa-lalesi.html.

9. Anonymous, (2013). Spil Dağı Milli Parkı Özellikleri https://bolge4.tarimorman.gov.tr /Belgeler/SP%C4%B0L%20DA%C4%9EI%20M%C4%B0LL%C4%B0%20PARKI.pdf/index.htm, Erişim Tarihi: 15.07.2025.
10. Anonymous, (2025). T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı/Zafer Kalkınma Ajansı, Manisa İli Genel Sosyo-Ekonomik Görünümü, 2025. https://dokuman.zafer.gov.tr/uiassets/filemanagement/KAYNAKLAR/Raporlar%20Strateji%20Belgeleri/Raporlar/Diger/TR33%20B%C3%B6lgesi%202024-2028%20B%C3%B6lge%20Plan%C4%B1%20Mevcut%20Durum%20Analizi.pdf
11. Atlı S., (2019). Manisa’da Avcılık Geleneği-1, Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 26, s. 359-378.
12. Avşar G., & Çelik A. (2024). Peyzaj Mimarlığı Çalışmalarında Doğal Bitkilerin Kullanımı Konulu Bir Swot, International Journal of Research 8(2): 123-144
13. Baghestania, A., Ahmadi , F., Tanha, A., & Meshkat, M. (2017). Bayesian Critical Values for Lawshe's Content Validity Ratio. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 52(1), 1-5.
14. Çakar H., Köse M., & Akat Saraçoğlu Ö. (2023). İzmir İli Bayındır İlçesi Peyzaj Özelliklerinin Ekoturizm Olanakları Açısından Değerlendirilmesi, Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 10(1): 76–87, 2023, https://doi.org/10.30910/turkjans.1206842
15. Çelik İ. (2014). Manisa Kentinde Tarihi Turizm. Yeni Fikir Dergisi Cilt : 1(5) Sayı: 12 / Aralık - Temmuz 2014.
16. Çorbacı, Ö. L., Oğuztürk, T., Oğuztürk, G. E., Üçok, M., & Aydın, F. (2022). Doğal Ve Kültürel Peyzaj Değerinin Turizm Potansiyeline Etkisi: Rize Ziraat / Botanik Çay Bahçesi Örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, 12 (1): 56-67.
17. Demir, C., & Çevirgen, A. (2006). Ekoturizm Yönetimi. İzmir: Nobel Yayın Dağıtım.
18. Erdem, A., Unur, K. & Şeker, F.(2022). Determination of Strategies Required for Sanlıurfa to Become a Smart Tourism Destination Through the A'WOT Hybrid Method. Güncel Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(1), 73-91. https://doi.org/10.32572/guntad.957321.
19. Gülçin, D. (2020). Spatio-Temporal Evaluation of the Structural Connectivity of Green Spaces in Manisa. J. Anatolian Env. and Anim. Sciences, 5(4), 585-596.https://doi.org/10.35229/jaes.794559.
20. Jiménez-García, M., Ruiz-Chico, J. and Peña-Sánchez, A. R..(,2020). Landscape and Tourism: Evolution Of Research Topics, Land, 9(12): 488.
21. Kasalak, M. A. (2015). Ecotourısm Market In The World And Contrıbutıons To The State Income Of Ecotourısm. Journal of Recreation and Tourism Research, 2(2): 20-26. https://jrtr.org/index.php/jrtr/article/view/131.
22. Kaya, F., &Yıldırım, G. (2020). Evaluation of the eco-tourism potential of the Eastern Black Sea Region. Tourism and Recreation To & Re 2020, 2 (1) 125-133. https://dergipark.org.tr/tourismandrecreation E-ISSN: 2687-1971
23. Kazkondu, İ., Kıycı, Ş., & Kazkondu Bükrücü, Ş. (2025). Yerel Yönetimlerin Perspektifinden Zonguldak’ın İlçelerinin Alternatif Turizm Potansiyellerinin ve SWOT Analizlerinin Karşılaştırılması, Kent Akademisi Dergisi, 18(2):800-826. https://doi.org/10.35674/kent.1518784.
24. Kızılaslan N., & Ünal T. (2013). Manisa Spil Dağı Milli Parkı Kırsal Turizm Potansiyelinin Belirlenmesi, Gaziosmanpaşa Journal of Scientific Research 7 (2013) 10-29.
25. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28, 563–575.
26. Manisa İli Turizm Sektörü Raporu (2025). Zafer Kalkınma Ajansı, https://www.kalkinmakutuphanesi.gov.tr/dokuman/manisa-ili-turizm-sektoru-raporu/3054
27. Mossaz, A., Buckley, R. C., & Castley, J. G.(2015). Ecotourism contributions to conservation of African big cats. Journal for Nature Conservation, 28, 112–118.
28. Özgen, N. 2010. Doğu Anadolu Bölgesi’nin doğal turizm potansiyelinin belirlenmesi ve planlamaya yönelik öneriler, Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 7(2): 1407-1438.
29. Özhancı E. (2021). Analysis of Urban Peripheral Landscape with Conservation Status in Terms of Landscape Value and Ecotourism Potential. ADÜ ZİRAAT DERG, 2021;18(2):253-265— doi: 10.25308 / aduziraat .954433.
30. Penteriani, V., L´opez-Bao, J. V., Bettega, C., Dalerum, F., Delgado, M., Jerina, K., et al. (2017). Consequences of brown bear viewing tourism: A review. Biological Conservation, 206, 169–180.
31. Quezada-Sarmiento, P.A., del Cisne Macas-Romero, J., Roman, C., Martin, J.C. (2018). A body of knowledge representation model of ecotourism products in southeaster Ecuador. Heliyon 4 (12), e01063.
32. Reimer, J.K., & Walter,P. (2013). How do you know it when you see it? Community-based ecotourism in the Cardamom Mountains of southwestern Cambodia. Tourism Management Volume 34, February (2013), Pages 122-132, https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.04.002.
33. Saatcı, G., & Güdü Demirbulat, Ö.(2021). Evaluation of Ecotourism Activities with Perspective in Promotion Brochures. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(3), 322–337. https://www.tutad.org/index.php/tutad/article/view/72.
34. Şengür, Ş., & Kepez, B. (2023). SWOT/TOWS Analizi Kapsamında Terapatik Peyzaj Tasarım ve Planlama Stratejilerinin Belirlenmesi: Ordu Ahmet Cemal Mağden Huzurevi Örneği. Akademik Ziraat Dergisi, 12(1), 53-62. ISSN: 2147-6403 e-ISSN: 2618-5881 DOI: http://dx.doi.org/10.29278/azd.1205799.
35. Taşlıgil N., (1995). Manisa’nın Termal Turizm Potansiyeli, Türk Çoğrafya Dergisi, (30),299-317,İstanbul.
36. Tseng, T.A., Ding, T.J., Collins, J.R., Su, W.Y. (2013). Site Selection Model of Potential Ecotourism Development Area: From The Resources Aspect, ISSRM, 4-8 Haziran 2013, Estes Park Center, Colorado.
37. Tunç, T., & E. Yıldırım, (2024). Alternative tourism routes with regard to natural and cultural landscape values: Finike, Antalya. Ege Univ. Ziraat Fak. Derg., 61 (4): 501-517, https://doi.org/10.20289 /zfdergi.1456452
38. Vural, H., Meral, A., & Doğan, S. (2019). Assessment of Urban Development and Green Area Planning Process by Participant Swot Analysis Method: A Case of Bingol Province. İdealkent, 10(28): 1069-1096. DOI: 10.31198/idealkent.607383.
39. Yeşilyurt, S., & Çapraz, C.(2018). A road map for the content validity used in scale development studies. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(1), 251-264.
40. URL 1. https://sehzadeler.meb.gov.tr/www/sehzadeler-ilcemizin-tarihcesi/icerik/3264 , Access date: September,
41. URL 2.https://www.manisadagundem.com/cevre/spil-dagi-milli-parki-ziyaretcilere-acildi-h53625htm, Access date: September,2025
42. URL 3. https://millipark.com.tr/milli-parklar/spil-dagi-milli-parki, Access date: September,2025.
43. URL 4. https://www.sabah.com.tr/yasam/sehzadenin-ozgur-atlari-3190477, Access date: September, 2025.
44. URL 5. https://dogadakiler.com/Tabiat-Parklari/Manisa-Tabiat-Parklari/mesir-tabiat-parki/, Access date: September,2025.
45. URL 6. https://www.yunusemre.bel.tr/mesir-tabiat-parki-cok-seviliyor, Access date: September,2025.
46. URL 7. https://www.yunusemre.bel.tr/sureyya-tabiat-parki-acildi, Access date: September,2025.
47. URL 8. https://www.turkiyenintarihieserleri.com/?oku=1226, Access date: September,2025
48. URL 9. https://www.devletialiyyei.com/Zaman-Tuneli/sultan-camii-ve-kulliyesi,Access date: Septem-ber,2025.
49. URL 10. https://tr.wikipedia.org/wiki/Niobe ,Access date: September,2025.
50. URL 11. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/manisa/gezilecekyer/spl-dagi--mll-parki
51. URL 12. https://www.floranatolica.com/eukaria/images/640X480/010/xx1081_1649440885.jpg ,Access date: September,2025.
52. URL 13. https://www.rareplants.co.uk/product/allium-sipyleum/ ,Access date: September,2025.
53. URL 14. https://www.plantarium.ru/lang/en/page/image/id/443100.html, Access date: September, 2025.
54. URL 15. https://tr.wikiloc.com/gezi-yuruyus-rotalari/alaybey-ruzgarli-magara-anemontrekking-com-190560589, Access date: September,2025.
55. URL 16. https://www.yildizhaber.com.tr/haber-manisa-doga-koruma-ve-milli-parklar-mudurlugu-2024-yili-calismalarini-degerlendirdi-153640.html, Access date: September,2025.
56. URL 17. https://manisa.ktb.gov.tr/TR-73056/hava-sporlari.html, Access date: September,2025.
57. URL 18. https://manisa.ktb.gov.tr/TR-151850/istatistik-ve-veriler.html ,Access date: September,2025.
58. URL 19. https://www.manisadenge.com/images/haber/spilin-magaralari-turizme-kazandiriliyor-121340 -20231025.jpg ,Access date: September, 2025.
59. URL 20. https://www.turkiyenintarihieserleri.com/?oku=1253, Access date: September,2025.
60. URL 21. https://www.sehzadeler.bel.tr/haberler/Kursunlu-Han-aciliyor. Access date: September,2025.