Gastronomik Kimliğin Tüketim Davranışlarındaki Yansımaları: Siirt İli Örneği

Öz

Bu çalışma, Siirt ilinde yaşayan bireylerin geleneksel ve modern yiyecek tüketim alışkanlıklarını inceleyerek gastronomik kimliğin tüketim davranışları üzerindeki yansımalarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma yaklaşımı çerçevesinde yürütülen çalışmada veriler, Siirt merkez ve ilçelerinde yaşayan 170 katılımcıdan Karamustafa, Birdir ve Kılıçhan (2016) tarafından geliştirilen Gastronomik Akımlar Çerçevesinde Gıda Tüketim Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen veriler açıklayıcı faktör analizi, bağımsız örneklem t testi ve tek yönlü varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Bulgular, geleneksel Siirt yemeklerinin düşük düzeyde tüketildiğini, buna karşılık fast food ve hazır gıdaların daha düzenli biçimde tercih edildiğini göstermektedir. Büryan kebabının diğer geleneksel yemeklere kıyasla daha yüksek tüketim düzeyine sahip olduğu, zingil tatlısının ise en düşük tüketilen ürün olduğu belirlenmiştir. Yiyecek seçiminde sağlık unsurunun öne çıktığı ve tüketimin büyük ölçüde ev ortamında gerçekleştiği tespit edilmiştir. Demografik değişkenler çerçevesinde geliştirilen hipotezlerin büyük bir kısmının desteklendiği, geleneksel yemek tüketiminin cinsiyet, medeni durum, yaş, eğitim ve çalışma durumu açısından farklılaştığı, gelir değişkeni açısından ise anlamlı bir farklılaşma göstermediği görülmektedir. Modern yemek tüketiminin ise medeni durum, yaş ve eğitim değişkenleri açısından farklılaştığı, buna karşılık cinsiyet, çalışma durumu ve gelir değişkenleri bakımından anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Siirt gastronomik kimliğinin gündelik yaşam içinde belirli ürünler üzerinden sınırlı bir görünüm sergilediğini ve bu yapının demografik farklılıklar ile birlikte değişebildiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomik Kimlik
• Geleneksel Mutfak
• Modernleşme
• Siirt Mutfağı
• Tüketim Davranışı.

Destekleyen Kurum

Bu çalışmada finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Çalışmada etik kurul izni alınmıştır. Antalya Belek Üniversitesi, Etik Kurul Komisyonunun 20.01.2025 tarihli 2025/16 sayılı toplantı kararına istinaden etik olarak uygun bulunmuştur.

Reflections of Gastronomic Identity on Consumption Behaviors: The Case of Siirt

Öz

This study seeks to investigate the traditional and contemporary food consumption patterns of individuals residing in Siirt and to elucidate the influence of gastronomic identity on consumption behavior. Utilizing a quantitative research methodology, data were gathered from 170 participants living in the central district and surrounding areas of Siirt through the Food Consumption Scale within the Framework of Gastronomic Trends, as developed by Karamustafa, Birdir, and Kılıçhan (2016). The collected data were subjected to exploratory factor analysis, independent samples t-test, and one-way analysis of variance (ANOVA). The results reveal that traditional Siirt dishes are consumed at relatively low levels, whereas fast food and convenience foods are more frequently preferred. Büryan kebab exhibits a higher consumption rate compared to other traditional dishes, while the dessert “zingil” is identified as the least consumed item. Health considerations emerged as a significant factor in food selection, with consumption predominantly occurring within the home environment. Most of the proposed hypotheses were supported by demographic variables. Traditional food consumption varied significantly by gender, marital status, age, education, and employment status, but not by income. Conversely, modern food consumption differed significantly by marital status, age, and education level, but showed no significant differences across gender, employment status, and income. In conclusion, the study demonstrates that the gastronomic identity of Siirt is preserved in everyday life in a limited manner through specific food items, and this structure varies according to demographic characteristics

Anahtar Kelimeler

• Gastronomic Identity
• Traditional Cuisine
• Consumption Behavior
• Siirt Cuisine
• Modernizations

Destekleyen Kurum

No financial support was received for this study.

Etik Beyan

Ethics committee approval was obtained for this study. It was deemed ethically appropriate by the Ethics Committee of Antalya Belek University, based on the decision dated 20 January 2025 and numbered 2025/16.

Kaynakça

1. Aksoy, M., & Kazkondu, İ. (2020). Türkiye’de yiyecek seçiminin bölgelere göre farklılaşması. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(2), 1325-134. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.609.
2. Altunışık, R., Saydan, R., & Özmetin, S. (2020). Gıda tüketim alışkanlıklarındaki değişim üzerine bir araştırma: Van ve batı illeri karşılaştırması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1, 1–21.
3. Barham, E. (2003). Translating terroir: The global challenge of French AOC labeling. Journal of Rural Studies, 19(1), 127-138. https://doi.org/10.1016/S0743-0167(02)00052-9.
4. Barska, A., & Wojciechowska-Solis, J. (2018). Traditional and regional food as seen by consumers – research results: The case of Poland. British Food Journal, 120(9), 1994-2004. https://doi.org/ 10.1108/BFJ-01-2018-0054.
5. Báti, A. (2024). Traditional food as cultural heritage in Hungary. Acta Ethnographica Hungarica, 69(1), 1–18. https://doi.org/10.1556/022.2024.00005.
6. Bessière, J. (1998). Local development and heritage: Traditional food and cuisine as tourist attractions in rural areas. Sociologia Ruralis, 38(1), 21-34. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00061
7. Beşirli, H. (2010). Yemek, kültür ve kimlik. Milli Folklor Dergisi, 22(87), 159-169.
8. Can, İ. İ., & Ağcakaya, H. (2019). Somut Olmayan Kültürel Miras Kapsamında Mutfak Kültürünün Sürdürülebilirliği: Türkiye’deki Gastronomi Müzeleri Örneği. Gastroia: Journal of Gastronomy And Travel Research, 3(4), 788-804. https://doi.org/10.32958/gastoria.582778 Ceylan, Y. & Samırkaş Komşu, M. (2020). Coğrafi işaretli ürünlerin bölgesel turizmin gelişimi açısından değerlendirilmesi: Siirt ili örneği. Journal of Humanities and Tourism Research, (Special Issue 5): 59-75.

9. Cheng, D., Wu, J., Chen, X., & Zhou, Y. (2024). Never eat foods that are not in season: The commodification and authentication of gastronomic identity in tourism. International Journal of Gastronomy and Food Science, 38, 101035. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2024.101035
10. Çildam, S. Y. (2021) Kültürel Coğrafya Denemesi Olarak Siirt Mutfak Kültürü. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(1), 305-325.
11. Del Pozo Arana, C., & Miranda Zúniga, E. (2022). How to define gastronomic identity from cultural studies: The Peruvian case. International Journal of Gastronomy and Food Science, 27, 100476. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2022.100476
12. Duran, G., & Meydan Uygur, S. (2023). UNESCO Gastronomi Şehirleri’nin Gastronomi Unsurları ve Gastronomi Kimlikleri. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 10(1), 627-648. https://doi.org/10.21325/jotags.2022.1008
13. Everett, S. (2012). Production places or consuming spaces? The place-making agency of food tourism in Ireland and Scotland. Tourism Geographies, 14(4), 535-554. https://doi.org/10.1080/14616688.2012.647321
14. FAO. (2019). The state of food and agriculture 2019. Moving forward on food loss and waste reduction. Food and Agriculture Organization of the United Nations.
15. Fischler, C. (2011). Commensality, society and culture. Social Science Information, 50(3–4), 528–548.
16. Flandrin, J.-L., Montanari, M., & Sonnenfeld, A. (2013). Food : a culinary history from Antiquity to the present (C. Botsford, Tran.). Columbia University Press. http://ebookcentral.proquest.com/lib/northeastern-ebooks/detail.action?docID=4588188
17. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education Limited.
18. Hall, C.M., & Gössling, S. (Eds.). (2016). Food Tourism and Regional Development: Networks, products and trajectories (1st ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315691695
19. Harrington, R. J. (2005). Defining gastronomic identity: The impact of environment and culture on prevailing components, recipes, attributes and process. Journal of Culinary Science & Technology, 4(2-3), 129-152. https://doi.org/10.1300/J385v04n02_10
20. Held, D., McGrew, A., Goldblatt, D., & Perraton, J. (1999). Global transformations: Politics, economics and culture. Stanford University Press. https://doi.org/10.2307/40203424
21. Hillel, D., Belhassen, Y., & Shani, A. (2013). What makes a gastronomic destination attractive? Evidence from the Israeli Negev. Tourism Management, 36, 200-209. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2012.12.006
22. Hjalager, A. M., & Richards, G. (2002). Tourism and gastronomy. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203218617
23. Ilbery, B., & Kneafsey, M. (2000). Producer constructions of quality in regional speciality food production: A case study from South West England. Journal of Rural Studies, 16(2), 217-230. https://doi.org/10.1016/S0743-0167(99)00041-8.
24. Jia, M., Zhen, L., Yang, W., & Wang, S. (2023). Changing food consumption pattern and influencing factors in Bangladesh. Foods, 12(2), 401. https://doi.org/10.3390/foods12020401.
25. Karamustafa, K., Birdir, K. ve Kılıçhan, R. (2016). Gastronomik Akımlar Çerçevesinde Gıda Tüketim Ölçeği. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 29-69.
26. Kniazeva, M., & Venkatesh, A. (2007). Food for thought: A study of food consumption in postmodern US culture. Journal of Consumer Behaviour, 6(6), 419–435. https://doi.org/10.1002/cb.232.
27. Koday, S., Koday, Z., & Kızılkan, Y. (2017). Siirt İlinde Bir Mesken Kültürü: Cas Evleri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(4), 1369-1385.
28. Lang, T., & Heasman, M. (2015). Food Wars: The Global Battle for Mouths, Minds and Markets (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315754116
29. Li, X., & Qiu, L. (2024). Local food consumption: The trio of motivation, satisfaction, and loyalty. Journal of China Tourism Research, 20(1), 48–69. https://doi.org/10.1080/19388160.2023.2176960
30. Lima, R. S., Ferreira Neto, J. A., & Farias, R. de C. P. (2015). Food and culture: The exercise of commensality. Demetra: Food, Nutrition & Health, 10(3), 507–522. https://doi.org/10.12957/demetra.2015.16072
31. Lytvynenko, K. (2025). Cultural identity as a factor in the competitiveness of gastronomic projects in a multinational environment. A-Economics, Advance online publication. https://doi.org/10.5281/zenodo.15484702
32. McEntee, J. (2010). Contemporary and traditional localism: A conceptualisation of rural local food. Local Environment, 15(9–10), 785–803. https://doi.org/10.1080/13549839.2010.509390.
33. McIntosh, W. A. (1996). Sociologies of food and nutrition. Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-1385-2.
34. Mora, M., de Wijk, R., van Trijp, H., Pazos, N., Piqueras-Fiszman, B., & Van Kleef, E. (2025). Gastronomic identities: Exploring cross-cultural plating’s influence on consumer implicit and explicit responses. Food Research International, 222, 117696. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2025.117696
35. Nebioğlu, O. (2016). Yerel gastronomik ürünlerin turizmde kullanılmasını etkileyen faktörler [Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
36. Oğan, Y. (2024). Gastronomik kimlik ve miras bağlamında bir bibliyometrik analiz. Tourism and Recreation, 6(1), 76-88. https://doi.org/10.53601/tourismandrecreation.1433457
37. Patel, K., Mohanty, P. P., Sadual, S. K., & Wani, M. D. (2026). Gastronomic pathways to progress: Local food consumption and the making of developmental futures. Community Development. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/15575330.2026.2613414
38. Penafiel, D., Termote, C., Lachat, C., Espinel, R., Kolsteren, P., & Van Damme, P. (2016). Barriers to Eating Traditional Foods Vary by Age Group in Ecuador With Biodiversity Loss as a Key Issue. Journal of nutrition education and behavior, 48(4), 258–68.e1. https://doi.org/10.1016/j.jneb.2015.12.003
39. Popkin, B. M. (2001). The nutrition transition and obesity in the developing world. The Journal of Nutrition, 131(3), 871S-873S. https://doi.org/10.1093/jn/131.3.871S
40. Rapinski, M., Raymond, R., Davy, D., Herrmann, T.,………. & Duboz, P. (2023). Local food systems under global influence: The case of food, health and environment in five socio-ecosystems. Sustainability, 15(3), 2376. https://doi.org/10.3390/su15032376
41. Ritzer, G. (2011). The McDonaldization of society 6 (6th ed.). Pine Forge Press/Sage Publications Co.
42. Santich, B. (2004). The study of gastronomy and its relevance to hospitality education and training. International Journal of Hospitality Management, 23, 15-24. https://doi.org/10.1016/S0278-4319(03)00069-0
43. Sharkey, H. J. (2025). Commensality and cultural heritage: Food, identity, and belonging in the Middle East and its diasporas. In K. Sanchez Summerer & H. J. Sharkey (Eds.), Commensality and cultural heritage in the Middle East and its diasporas (pp. 8–11).
44. Sims, R. (2009). Food, place and authenticity: Local food and the sustainable tourism experience. Journal of Sustainable Tourism, 17(3), 321-336. https://doi.org/10.1080/09669580802359293.
45. Sproesser, G., Ruby, M. B., Arbit, N., Akotia, C. S., Alvarenga, ………& Renner, B. (2019). Understanding traditional and modern eating: The TEP10 framework. BMC Public Health, 19, 1606. https://doi.org/10.1186/s12889-019-7844-4
46. Tregear, A. (2003), From Stilton to Vimto: Using Food History to Re-think Typical Productsin Rural Development. Sociologia Ruralis, 43(2), 91-107. https://doi.org/10.1111/1467-9523.00233
47. Urkiaga, O., Romeo-Arroyo, E., Mora, M., & Vazquez-Araújo, L. (2026). What is gastronomic identity? Exploring its definition and perception through sensory stimuli and projective mapping. Food Research International, 230, 118589. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2026.118589
48. Warde, A. (1997). Consumption, food and taste: Culinary antinomies and commodity culture. Sage Publications. https://doi.org/10.4135/9781446222027
49. Yayla, Ö., & Aktaş, S. (2021). Mise en place for gastronomy geography through food: Flavor regions in Turkey. International Journal of Gastronomy and Food Science, 26, 100384. https://doi.org/10.1016/j.ijgfs.2021.100384
50. Yıldırım, B. (2024). Türkiye'nin mutfak mirasıyla yumuşak güç inşası: Gastrodiplomasi perspektifi [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi]