MODERN BİLİM VE PROTESTANLIK
Öz
Din ve bilim ilişkisinin farklı yorumları olmasına rağmen düşünce tarihinde ağırlıklı olarak bu ikilinin çatışma içerisinde olduğu ya da dinin bilime engel olduğu gibi görüşlerin daha başat olduğu görülmektedir. Bunun en önemli sebeplerinden birisi, 20. yüzyılın ilk yarısına kadar egemen bilim anlayışının Aydınlanmacı ve Pozitivist düşünürler tarafından belirlenmesidir. Bu düşünürler ve takipçileri ağırlıklı olarak dinin özellikle de Hristiyan dininin, bilimle çatıştığını ve dinin bilime engel teşkil ettiğini öne sürmüşlerdir. Buna karşın 20. yüzyılın başlarından itibaren D. Stimson, R. Merton, C. Webster gibi bazı düşünürler, bilimin tarihsel, toplumsal ve kültürel yönlerini esas alarak, bilim ve din ilişkisini farklı bir eksende değerlendirmişlerdir. Bu düşünürler kısaca, modern bilimin oluşumunda Protestanlığın, özellikle de Calvinizm, Pietizm ve Puritenizm gibi alt mezheplerin önemli derecede etkisi olduğunu ileri sürmüşlerdir. Literatürde daha çok Mertoncu tez olarak bilinen bu görüşler, belirli bir düzeyde eleştirilere maruz kalmış olsa da günümüzde özellikle de Batı literatüründe halen önem ve değerini korumaktadır. Ne var ki, benzer durumun Türkiyede’de olduğu söylenememektedir. Bunun en temel sebeplerinden birisi de Türkiye’de halen bilim sosyolojisi çalışmalarının hak ettiği şekilde öneminin kavranamaması ve akabinde bir literatürün oluşmamasıdır. Bizde çalışmamızda Türkiye’de hem bu eksikliği gidermek ve literatüre kakı sağlamak hem de Protestanlık ile modern bilim arasındaki ilişkiyi açık ve seçik bir şekilde ortaya koymaya çalıştık. Neticede Protestanlığın, daha özelde Calvinizm ve Puritenizmin, 17. yüzyıl dolaylarında bilhassa İngiltere’de modern bilimin gelişim ve kurumsallaşmasını, Kutsal Kitabı bireysel okuma, Tanrının eseri olan doğayı inceleme ve mesleki alanda başarılı olma gibi ilkeler bağlamında desteklediği görülmüştür. Fakat bu desteğin, söz konusu ikilinin mantıksal olarak uzlaştıkları anlamına gelmediği, süreç içerisinde tesadüf geliştiği ve zamanla pratik ve pragmatik ilişkiler bağlamında pekiştiği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler
MODERN SCIENCE AND PROTESTANTISM
Öz
Despite differing interpretations of the relationship between religion and science, it is evident that throughout the history of thought, the prevailing view has been that these two are in conflict or that religion hinders science. One of the most important reasons for this is that, until the first half of the 20th century, the dominant understanding of science was determined by Enlightenment and Positivist thinkers. These thinkers and their followers predominantly argued that religion, especially Christianity, conflicted with science and that religion was an obstacle to science. In contrast, from the beginning of the 20th century, some thinkers such as D. Stimson, R. Merton, and C. Webster, focusing on the historical, social, and cultural aspects of science, evaluated the relationship between science and religion from a different perspective. In short, these thinkers have argued that Protestantism, particularly sub-denominations such as Calvinism, Pietism, and Puritanism, had a significant influence on the formation of modern science. Although these views, known in the literature as the Mertonian thesis, have been subject to a certain degree of criticism, they still retain their importance and value today, particularly in Western literature. However, the same cannot be said for Turkey. One of the main reasons for this is that the importance of the sociology of science has not been fully grasped in Turkey, and consequently, no literature has been developed on the subject. In our study, we have attempted to address this deficiency in Turkey, contribute to the literature, and clearly and explicitly reveal the relationship between Protestantism and modern science. Ultimately, it has been observed that Protestantism, more specifically Calvinism and Puritanism, supported the development and institutionalisation of modern science, particularly in England around the 17th century, in the context of principles such as individual reading of the Holy Bible, studying nature as God's work, and achieving success in one's profession. However, it can be said that this support did not mean that the two were logically reconciled, but rather that it developed coincidentally during the process and was consolidated over time in the context of practical and pragmatic relationships.
Anahtar Kelimeler
