KRİSHNAMURTİ’NİN EĞİTİM FELSEFESİNDE ABDÜKSİYON

Öz

Bu çalışma, Jiddu Krishnamurti’nin eğitim felsefesini Charles S. Peirce’in geliştirdiği abdüktif akıl yürütme modeliyle ilişkilendirmeyi amaçlamaktadır. Hint düşünür Krishnamurti, eğitimi yalnızca bilgi aktarımına indirgemek yerine, öğrenciyi zihinsel kalıplardan ve otoriter doğrulardan özgürleştiren bir farkındalık süreci olarak görmektedir. Ona göre eğitim, bireyin sorgulama yetisini geliştirmesi, belirsizlikle yaşayabilmesi ve sürekli gözlem halinde bulunmasıyla anlam kazanmaktadır. Peirce’in abdüksiyon kavramı ise gözlemlenen olgulara yönelik en iyi açıklamayı üretme sürecini ifade etmekte; özellikle, yaratıcı düşünce ve hipotez geliştirme boyutuyla öne çıkmaktadır. Bu bağlamda, Krishnamurti’nin eğitime dair “dogmalardan bağımsız, daima sorgulayan zihin” anlayışı, abdüktif akıl yürütmenin sunduğu açıklayıcı ve olasılık temelli düşünme biçimiyle dikkate değer bir paralellik göstermektedir. Bu minvalde çalışmamızda, Krishnamurti’nin eğitim vizyonu ile abdüktif mantığın ortak paydaları ele alınmakta; eğitim ortamında öğrencilerin özgürleşmiş ve yaratıcı bir düşünme biçimi geliştirmelerine nasıl katkı sağlayabileceği tartışılmaktadır. Nihayetinde, abdüksiyon ile Krishnamurti’nin eğitim anlayışı birlikte ele alındığında, kesinlik arayışını aşan; sorgulamaya dayalı ve özgürleştirici bir pedagojik modelin mümkün olduğu ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim Felsefesi
• Abdüktif Akıl Yürütme
• Yaratıcı Düşünme
• Krishnamurti
• Peirce.

ABDUCTION IN KRISHNAMURTI’S PHILOSOPHY OF EDUCATION

Öz

This study aims to relate Jiddu Krishnamurti’s philosophy of education to the model of abductive reasoning developed by Charles S. Peirce. The Indian thinker Krishnamurti conceives of education not as a mere transmission of knowledge, but as a process of awareness that liberates the learner from mental patterns and authoritarian truths. For him, education gains meaning through the individual’s capacity to cultivate inquiry, to live with uncertainty, and to remain in constant observation. Peirce’s concept of abduction, on the other hand, refers to the process of generating the best possible explanation for observed phenomena, particularly distinguished by its emphasis on creative thinking and hypothesis formation. In this respect, Krishnamurti’s notion of an “undogmatic, ever-questioning mind” in education shows a significant parallel with the explanatory and probability-based mode of thought offered by abductive reasoning. Accordingly, this study explores the common ground between Krishnamurti’s educational vision and abductive logic, discussing how they may contribute to fostering emancipated and creative modes of thinking in educational settings. Ultimately, when abduction and Krishnamurti’s educational approach are considered together, it can be argued that they open the possibility for a pedagogical model that transcends the quest for certainty, grounded instead in inquiry and liberation.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy of Education
• Abductive Reasoning
• Creative Thinking
• Krishnamurti
• Peirce.

Kaynakça

1. Aakur, S. N. & Sarkar, S. (2019). Abductive Reasoning as Self-Supervision for Common Sense Question Answering. https://arxiv.org/pdf/1909.03099, https://doi.org/10.48550/arXiv.1909.03099
2. Başerer Yıldırım, D. (2025). Abdüktif (Çıkarımsal) Akıl Yürütmenin Örnekler Çerçevesinde Sunumu. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 1054-1075. https://doi.org/10.17755/esosder.1552403
3. Bertilsson, T. M. (2004). The elementary forms of pragmatism: on different types of abduction, European Journal of social theory 7(3), 371-389.
4. Cırık, İ., ve Akpolat, T. (2024). Abdüktif Düşünmenin K12 Beceri Geliştirme Sürecindeki Rolü: Matematik Dersi Örneği. Millî Eğitim, 53(241), 519-542. doi:10.37669/milliegitim.1308508
5. Danermark, B., Ekström M., Jakobssem, L., Karlssen, J. Ch. (2002). Explaining Society: Critical Realism in The Social Sciences, London: Routledge.
6. Durhan, G. (2018). Dünya Öğretmeni Jiddu Krishnamurti'de Eğitimin İşlevi. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 977-987.
7. Durhan, G. (2020). Günlük Yaşamda Kullanılan Bir Düşünme Biçimi Olarak Abdüktif Akıl Yürütme, Beytulhikme: An International Journal of Philosophy, 10(2), 663-675. Doi: 10.18491/beytulhikme.1538
8. Harman, G. H. (1965). The Inference to the Best Explanation, The Philosophical Review 74(1), 88-95.

9. Jeon, J.& Shin, D. (2022). Students' Abductive Reasoning according to Scientific and Historical Knowledge. Universal Journal of Educational Research 10(5), 356-367, doi: 10.13189/ujer.2022.100505
10. Krishnamurti, J. (1953). Education And The Significance Of Life. Krishnamurti Foundation Trust Limited.
11. Krishnamurti, J. (1965). On Love and Loneliness. Krishnamurti Foundation India.
12. Krishnamurti, J. (1996). Total Freedom: The Essential Krishnamurti. San Francisco. Harper San Francisco.
13. Krishnamurti, J. (2010a). İlk ve Son Özgürlük (A. Korkmaz, Çev.), İstanbul: Omega Yayınları.
14. Krishnamurti, J. (2010b). Yeni Bir Yaşam (O. Düz, Çev.), İstanbul: Omega Yayınları.
15. Kwon, Y., Jeong, J., and Park, Y. (2005). Roles of abductive reasoning and prior belief in children’s generation of hypotheses about pendulum motion. M. R. Matthews, C. F. Gauld & A. Stinner (Ed.), The Pendulum: Scientific, Historical, Philosophical and Educational Perspectives içinde (ss. 363–376), Springer Dordrecht. https://doi.org/10.1007/1-4020-3526-8
16. McAuley, C. E. (2018). Krishnamurti and Education: Application of Liberation. Journal of Conscious Evolution, 5(5). https://digitalcommons.ciis.edu/cejournal/vol5/iss5/3
17. Oh, P. & Kim, C. J. (2005). A Theoretical Study on Abduction as an Inquiry Method in Earth Science. Journal of The Korean Association For Science Education, 25(5), 610-623.
18. Peirce, C. S. (1878). Deduction, Induction, and Hypothesis. Popular Science Monthly, 13, 470–482.
19. Peirce, C. S. (1931). Collected papers of Charles Sanders Peirce, Edit. C. Hartshorn & P. Weiss (Ed.), Vol. I, Principles of Philosophy, Harvard University Press.
20. Peirce, C. S. (1992). The Essential Peirce. Selected Philosophical Writings. Volume 1 (1867-1893). N. Houser & C. Kloesel (Ed.), Indiana University Press.
21. Peirce, C. S. (2009). Collected Papers: Volumes.1-8, https://archive.org/details/collected-papers-volumes-1-8-charles-sanders-peirce/mode/2up
22. Peirce, C.S., (1976). The new elements of mathematics: Volume 4: Mathematical philosophy (E. Carolyn, ed.), The Hague: Mouton & Co.
23. Popper, K. R. (1998). Bilimsel Araştırmanın Mantığı (İ. Aka & İ. Turan, Çev.), İstanbul: YKY.
24. Reichertz, J. (2009). Abduction: The Logic of Discovery of Grounded Theory. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum Qualitative Social Research, 11(1). http://dx.doi. org/10.17169/fqs-11.1.1412
25. Reid, D. A. (2018). Abductive Reasoning in Mathematics Education: Approaches to and Theorisations of a Complex Idea. EURASIA Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 14(9), em1584,1-13. https://doi.org/10.29333/ejmste/92552
26. Robinson, K. (2015). Creative Schools: The Grassroots Revolution that’s Transforming Education. New York, NY: Viking.
27. Sántha, K. & Gyeszli, E. (2022). Abduction in Teaching: Results of a Qualitative Research. The New Educational Review 68(2), 173-185. doi: 10.15804/tner.2022.68.2.14