Evaluation of Industrial Accidents with Provincial Disaster Risk Reduction Plans (IRAP) ın Türkiye

Öz

Industrial accidents are largely preventable events that threaten worker health, production continuity, and the ecosystem. Toxic substances released as a result of physical factors such as gas emissions, fires, and explosions pose acute or chronic risks to living organisms. This study analyzes Provincial Disaster Risk Reduction Plan (IRAP) reports to determine the risk approaches of provinces regarding industrial accidents. The analysis is based on seven criteria and uses a three-part rubric scale. The findings indicate that 22 of the 79 provinces lacked any data on industrial accidents, 27 provinces only mentioned them conceptually, 8 provinces had superficial explanations, and 22 provinces had comprehensive assessments. The average assessment score for the provinces was determined to be 12.88. This suggests that IRAP reports are generally at a "weak-medium" level. The findings indicate a need to increase the space allocated to industrial accidents in IRAP reports. The study aims to contribute to local risk reduction strategies and future scientific research.

Anahtar Kelimeler

• Industrial accidents
• IRAP reports
• Rubric evaluation

Endüstriyel Kazaların Türkiye’deki İl Afet Risk Azaltma Planlarıyla (İRAP) Değerlendirilmesi

Öz

Endüstriyel kazalar; çalışan sağlığını, üretim sürekliliğini ve ekosistemi tehdit eden, büyük ölçüde önlenebilir olaylardır. Özellikle gaz salınımı, yangın ve patlama gibi fiziksel etkenler sonucu yayılan toksik maddeler canlılar üzerinde akut veya kronik riskler oluşturmaktadır. Bu çalışma kapsamında, illerin endüstriyel kazalara ilişkin risk yaklaşımlarını belirlemek amacıyla İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) raporları, belirlenen yedi kriter doğrultusunda ve üçlü rubrik ölçeği kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre 79 ilin 22’sinde endüstriyel kazalara ait herhangi bir verinin bulunmadığı, 27 ilde yalnızca kavramsal düzeyde değinilmiş, 8 ilde yüzeysel açıklamalar mevcut ve 22 ilde ise kapsamlı değerlendirmeler yapılmıştır. İllere ait ortalama değerlendirme puanı 12,88 olarak belirlenmiştir. Bu durumda İRAP raporlarının genel olarak “zayıf-orta” seviyede olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular İRAP raporlarında endüstriyel kazalara ayrılan yerin artırılması gerektiğine işaret etmektedir. Çalışmanın yerel risk azaltma stratejilerine ve gelecek bilimsel araştırmalara katkı sağlaması amaçlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Endüstriyel kazalar
• İRAP raporları
• Rubrik değerlendirme

Kaynakça

1. N. Varol ve T. Gültekin, “Afet Antropolojisi,” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, cılt 15, no. 59, s. 1432, 2016.
2. Ö. Işık, H. M. Aydınlıoğlu, S. Koç, O. Gündoğdu, G. Korkmaz ve A. Ay, “Afet yönetimi ve afet odaklı sağlık hizmetleri,” Okmeydanı Tıp Dergisi, cılt 28, no. 2, ss. 82-123, 2012.
3. M. F. Şen, B. Kurada ve E. Tanrıverdi, “Ulusal Endüstriyel Kazalar Etki Alanı Modellemesi Yazılımı (AFAD-EKA),” Afet ve Risk Dergisi, cılt 6, no. 3, ss. 677-690, 2023.
4. L. Koşar ve M. N. İlhan, “Büyük Endüstriyel Kazalar,” TTB Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi, cılt 3, no. 11, ss. 10-12, 2002.
5. E. Güven ve T. Eren, “Endüstriyel Kaza Araştırmalarına Yönelik Bibliyometrik İnceleme: Tezler Üzerine Bir Çalışma,” Karaelmas İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi (KİSGD), cılt 8, no. 2, ss. 85–93, 2024.
6. A. V. Korkmaz, “Endüstriyel Kaza Araştırmaları ve Düzenleyici Müdahaleler; Magnezyum Metal Üretimi,” Çalışma ve Toplum, cılt 4, no. 67, ss. 2271-2294, 2020.
7. Y. Güneş ve S. Çetinyokuş, “Türkiye’de Endüstriyel Kazalara Yönelik Arazi Kullanım Planlaması (AKUP) Problemi,” Journal of Humanities and Tourism Research, cılt 10, no. 2, ss. 226-248, 2020.
8. H. Akçın, A. G. Uzun, C. Atalay ve A. Şekertekin, “Endüstriyel Alanlarda Risk Haritalarının Oluşturulması,” 15. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı, Ankara, Türkiye, s. 1, 2015.

9. S. Barutcu ve E. S. Tengilimoğlu, “Endüstriyel Yangınlarda Müdahale Personellerinin Kişisel Koruyucu Donanımları ve Koruyucu İSG Uygulamaları,” The Journal of Academic Social Science, sayı 132, ss. 303-310, 2022.
10. A. Erdoğan ve M. Çakmak, “Büyük Endüstriyel Kazalara İlişkin Ulusal Kaza Veri Tabanı Eksikliği,” Çalışma İlişkileri Dergisi, cılt 14, no. 1, ss. 20-35, 2023.
11. B. Türkcan, “Türkiye Afet Yönetiminde Kritik Bileşen Natech: Depremlerin Tetiklediği Endüstriyel Kazalar,” Memleket Siyaset Yönetim, cılt 19, no. 43, ss. 463-490, 2024.
12. S. Kırıkçı, “Endüstriyel Kazalarda Kurumsal Kriz İletişimi ve İşçi Sağlığı: Literatür ve Örnek Olay İncelemesi,” Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi, cılt 14, no. 39, ss. 145-164, 2025.
13. E. Güven ve T. Eren, “İl Afet Risk Azaltma Planı Çerçevesinde Analitik Ağ Prosesi Yöntemi ile Kriter Ağırlıklandırma: Kırıkkale İli İçin Bir Örnek,” Afet ve Risk Dergisi, 6(2), 401-414, 2023.
14. M. Tümer ve T. Eren, “Afet Lojistiği Perspektifiyle Türkiye’deki İl Afet Risk Azaltma Planlarının (İRAP) Değerlendirilmesi,” Afet ve Risk Dergisi, (21), 2026.
15. M. Kılıç ve M. S. Köçer, “Akıllı Şehir Yaklaşımlarıyla İl Afet Risk Azaltma Planlarının (İRAP) İncelenmesi: Konya ve İstanbul Örneği,” 6. International Resilience Congress (Sürdürülebilir Güçlü Gelecek), Ankara, s. 485, 2024.
16. E. Güven, M. Pınarbaşı, H. M. Alakaş, ve T. Eren, “Doğal Afetlerin Tetiklediği Teknolojik Kazaların Risk Azaltma Kriterlerinin Anp Yöntemiyle Ağırlıklandırılması,” Disaster Science and Engineering, 9(1), 34-42, 2023.
17. E. Güven, M. Pınarbaşı, H. M. Alakaş, ve T. Eren, “Organize Sanayi Bölgeleri’nin Natech Riskine Göre Değerlendirilmesi: Kocaeli İli İçin Bir Örnek,” Resilience, 8(1), 13-30, 2024.
18. S. Mannan, Lees’ Loss Prevention in the Process Industries, 4. Baskı, Elsevier, ss. 2014.
19. M. M. Asana, “Endüstriyel Tesislerde Toz Patlamaları, Modellenmesi ve Risk Azaltılması,” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, İstanbul, s. 26, 2015.
20. AFAD, “İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) Hazırlama Kılavuzu,” T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara, 2020.
21. AFAD Planlama ve Risk Azaltma Daire Başkanlığı, “İl Afet Risk Azaltma Planı Hazırlama Kılavuzu (İRAP),” irap.afad.gov.tr, 2020. [Çevrimiçi]. Erişim: https://irap.afad.gov.tr
22. Ö. Özkılıç, “Büyük endüstriyel kazaları önleme çalışmalarında kritik sistemlerin tespiti ve risk değerlendirme yaklaşım ve yöntemleri,” Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bildirisi, Ankara, ss. 1-13 2009.
23. B. Kaya Zelzele ve M. Ergün, “Afet Lojistiği Kapsamında CBS ile Depo Yeri Belirleme: Kilis İli Örneği,” Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, cılt 11, no. 1, ss. 14-33, 2025.
24. S. Girgin ve Ü. Yetiş, “Türkiye Teknolojik Kazalar Bilgi Sistemi: Genel Özellikler,” Türkiye Kazaların Çevresel ve Teknik Araştırması Ulusal Çalıştayı (ETRA’07), Ankara, ss. 1-8, 2007.
25. AFAD, “İl Planları.” afad.gov.tr. https://afad.gov.tr/il-planlari (Erişim tarihi: 23.01.2026).
26. Afyon Ana Haber, “Afyon’da Korkutan Yangın Kontrol Altına Alındı.” [Çevrimiçi]. Erişim: https://www.afyonanahaber.com.tr (Erişim tarihi: 05.02.2026).
27. TGRT Haber, “Afyonkarahisar’da fabrika yangını: Alevler göğe yükseldi, patlama sesleri duyuluyor.” [Çevrimiçi]. Erişim: https://www.tgrthaber.com (Erişim tarihi: 05.02.2026).