Deleuze’ün Zaman-İmgesi Bağlamında The Lighthouse Filmi Üzerine Bir Analiz

Yıl 2025, Sayı: 8, 215 - 231, 26.12.2025

Seda Aytaş

https://doi.org/10.51118/konsan.2025.67

Öz

Gilles Deleuze’ün sinema felsefesi, zamanı yalnızca hareketten türeyen bir sonuç olarak değil, doğrudan deneyimlenebilen bir düşünme biçimi olarak ele alır. Deleuze’ün zaman-imge kavramı, klasik sinemanın eyleme dayalı anlatı yapısının çözülmesiyle ortaya çıkar; algı, bellek ve düşünce, sinemanın temel işleyişini belirleyen yeni unsurlar hâline gelir. Bu çalışma, Robert Eggers’ın The Lighthouse (2019) filmini Deleuze’ün zaman-imge, kristal-imge ve herhangi-mekân kavramları doğrultusunda incelemektedir. Film, duyusal-motor şemanın çöktüğü bir yapı kurar; karakterler eylem üretemez, algı ve düşüncenin içinde sıkışan bilinçler hâline gelir. Eggers’ın siyah-beyaz görüntü estetiği, mekânı yalnızca bir arka plan olmaktan çıkarıp soyut bir düşünce alanına dönüştürmektedir. Bu mekân, Deleuze’ün modern sinemada tanımladığı herhangi-mekânın çağdaş bir karşılığıdır. The Lighthouse aynı zamanda gerçek ile sanalın, şimdiki zaman ile geçmişin, bilinç ile halüsinasyonun iç içe geçtiği bir kristal-imge evreni oluşturmaktadır. Filmin yarattığı bu alan, psikolojik gerilimin ötesine geçerek zamanın, algının ve aklın doğasına ilişkin felsefi bir sorgulamaya dönüşmektedir. Çalışmanın bulguları, The Lighthouse’un modern sinemada zamanın doğrudan temsiline ilişkin en dikkat çekici örneklerden biri olduğunu göstermektedir. Eggers’ın sinematografisi, Deleuze’ün düşünen sinema kavramını somut bir deneyime çevirir. Film, eylemin yerini düşünceye, anlatının yerini zamansal belirsizliğe bırakarak sinemanın felsefi potansiyelini yeniden görünür hale getirmektedir.

Anahtar Kelimeler

The Lighthouse , Gilles Deleuze , Zaman-İmge , Kristal-İmge

An Analysis of The Lighthouse in the Context of Deleuze’s Time-Image

Öz

Gilles Deleuze’s philosophy of cinema conceives time not merely as a consequence of movement but as a directly experienceable mode of thought. The concept of the “time-image” emerges as classical cinema’s action-based narrative structure gives way to a cinematic regime in which perception, memory, and thought take precedence. This study examines Robert Eggers’s The Lighthouse (2019) through Deleuze’s concepts of the time-image, crystal-image, and any-space-whatever. The film represents a cinematic form in which the sensory-motor schema has completely collapsed, confining the characters not to action but to processes of perception and reflection, thereby creating a profound experience of time. Eggers’s black-and-white cinematography embodies Deleuze’s notion of the “any-space-whatever” in modern cinema, transforming space into an abstract field of thought. The Lighthouse constructs a crystal-image universe in which the real and the virtual, the past and the present, consciousness and hallucination coexist and merge. In this sense, the film is not merely a psychological thriller but a philosophical inquiry into the nature of time and reason. The findings of this study demonstrate that The Lighthouse stands as one of the strongest examples of the direct representation of time in modern cinema, with Eggers’s visual aesthetics materializing Deleuze’s concept of the thinking cinema. The film replaces action with thought and narrative with temporal indeterminacy, making cinema’s philosophical potential visible once again.

Anahtar Kelimeler

The Lighthouse , Gilles Deleuze , Time-İmage , Crystal-İmage.

Kaynakça

• Akdamar, D. (2022). Hareket-imge ve Zaman-Imge Çerçevesinde Deleuze'ün Sinemaya Yaklaşımı. mediarts, 4, 7-19.
• Badiou, A. (2013). Cinema (S. Spitzer, Trans.). Polity Press.
• Baker, U. (2011). Beyin-ekran. E. Berensel (Ed.). Birikim.
• Bogue, R. (2009). To Choose to Choose-To Believe in This World. In D. N. Rodowick (Ed.), Afterimages of Gilles Deleuze’s Film Philosophy. University of Minnesota Press.
• Bogue, R. (2013). Deleuze on literature. Routledge. Bozkurt Avcı, İ., & Çelebi, E. (2023). Gilles Deleuze'de Felsefe ve Sinematografik İmge. Birey ve Toplum Sosyal Bilimler Dergisi, 13(2), 111-136.
• Cavell, S. (1979). The World Viewed: Reflections on the Ontology of Film. Harvard University Press.
• Colman, F. (2011). Deleuze and cinema: The film concepts. Berg.
• Crockett, C. (2005). Technology and the time-image: Deleuze and postmodern subjectivity. South African Journal of Philosophy, 24(3), 176-188.
• Deamer, D. (2016). Deleuze’s cinema books: Three introductions to the taxonomy of images. Edinburgh University Press.
• Deleuze, G. (1986). Cinema 1: The Movement-Image (H. Tomlinson & B. Habberjam, Trans.). University of Minnesota Press.
• Deleuze, G. (1989). Cinema 2: The time-image (H. Tomlinson & R. Galeta, Trans.). University of Minnesota Press.
• Deleuze, G. (2000). Kant üzerine dört ders (U. Baker, Trans.). Öteki Yayınevi.
• Deleuze, G. (2004). Logic of sense. Columbia University Press.
• Deleuze, G. (2006). Thought and cinema: the time-image. In S. Manghani (Ed.), Images: A Reader. Sage.
• Deleuze, G. (2021). Sinema II: Zaman-imge (B. Yalım & E. Koyuncu, Çev.). Norgunk.
• Frampton, D. (2006). Filmosophy. Wallflower Press.
• Hasdemir, A., & Berk, M. E. (2024). Bilim Kurgu Filmlerinde Robot Temsiline Bir Bakış: 1980 ve Sonrası Filmler Üzerinden İnceleme. Konya Sanat (7), 1-25. https://doi.org/10.51118/konsan.2024.40
• Hou, D. X., & Lu, S. H. (207). The Time-Image and the unknown in Wong Kar-wai’s film art. In The fascination with unknown time (pp. 233-249). Palgrave Macmillan.
• Jones, M. D. (2012). Deleuze and film. Edinburgh University Press.
• Marks, L. U. (2000). The Skin of the Film: Intercultural Cinema, Embodiment, and the Senses. Duke University Press.
• Marrati, P. (2008). Gilles Deleuze: Cinema and philosophy. Johns Hopkins University Press.
• Nacar, E. (2024). Her Şey Her Yerde Aynı Anda Filminde Zaman-İmge Görünümleri: Çoklu Evrenler, Katmanlar, Çatlak ve Farklılıklar. Moment Kültürel Çalışmalar Dergisi, 11(2), 384-402.
• Parr, A. (2010). Deleuze dictionary. Edinburgh University Press.Pearson, K. A. (2007). Virtüelin gerçekliği: Bergson ve Deleuze. Cogito, (50), 87-103.
• Powell, A. (2007). Deleuze, altered states and film. Edinburgh University Press.
• Rodowick, D. N. (1997). Gilles Deleuze’s Time Machine. Duke University Press.
• Rushton, R., & Bettinson, G. (2010). What is Film Theory? An Introduction to Contemporary Debates. Open University Press.
• Sobchack, V. (1992). The Address of the Eye: A Phenomenology of Film Experience. Princeton University Press.
• Thomas, A. (2015). Deleuze, cinema and the thought of the world. Edinburgh University Press.
• Viegas, S. (2019). Deleuze’s cronosigns. In Philosophy and Film. Routledge.
• Yetişkin, E. B. (2011). Sinematografik Düşünebilmek: Deleuze'ün Sinema Yaklaşımına Giriş. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (40), 123-141.