Yerel Halkın Kültürel Miras Algısının Koruma Tutumu ve Mekana Bağlılık Üzerindeki Rolü

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 1, 491 - 502, 30.04.2025

Cenk Murat Koçoğlu , Burhan Yavaş

https://doi.org/10.33437/ksusbd.1480162

Öz

Kültürel miras varlıklarının ulusal veya uluslararası olarak korunmasına ve yaşatılmasına yapılan katkıda birçok paydaş yer almaktadır. Bu paydaşlardan biri olan yerel halk, kültürel mirasın korunması ve yaşatılması adına önemli bir etkendir. Bu sebeple yerel halkın kültürel miraslara yönelik davranışlarını ve düşüncelerini araştırmak büyük önem kazanmaktadır. Bu araştırmanın amacı yerel halkın kültürel miras algısının, koruma tutumu ve mekana bağlılık üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan anket tekniği kullanılmıştır. Çalışma UNESCO Dünya Miras Listesi’nde bulunan ve aynı zamanda Sakin Şehir ünvanına sahip olan Safranbolu’da 417 yerli halkın katılımı ile gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre, kültürel mirasa yönelik algı ve kültürel mirası korumaya yönelik tutumun, mekana bağlılık düzeyi üzerinde pozitif yönde etki gösterdiği tespit edilmiştir. Kültürel mirasa yönelik algının ise kültürel mirası korumaya yönelik tutum üzerinde yine pozitif yönde bir etkiye sahip olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Kültürel Miras Algısı , Koruma Tutumu , Mekana Bağlılık

Kaynakça

• Ajzen, I. & Fishbein, M. (2005). The Influence of attitudes on behavior, In D. Albarracín, B. T. Johnson, & M. P. Zanna (Eds.), The handbook of attitudes, Lawrence Erlbaum Associates Publishers. 173 (221). 173-221.
• Akkuş, Ç. & Akkuş, G. (2020). Yerel halkın kültürel mirası korumaya katılma tutumu ve turizmi destekleme davranışının demografik özelliklerine göre incelenmesi. Turkish Studies – Social 15(3), 887-904.
• Akova, O. (2006). Yerel halkın turizmin etkilerini algılamalarına ve tutumlarına yönelik bir araştırma. Akademik İncelemeler Dergisi 2 (1): 1-34.
• Altanlar, A. (2021). Yere Bağlılığın Turizm Stratejileri Üzerindeki Etkisi: Amasya Örneği. Kent Akademisi Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, 14(1), 199–213.
• Altman, I. & Low, S. (1992). Place attachment. Human Behavior and Environment (Vol. 12).
• Bayazıt, N. (2014). Safranbolu geleneksel konutları ve toplumsal değişme. Safranbolu Belediyesi Safranbolu Araştırmaları Merkezi, Kültür Yayını No. 9 İstanbul.
• Belber, B. G. & Sözbilen, G. (2016). Nevşehir’in turistik ürünlerine olan talebin, şehrin kültürel miras unsurlarına etkisiyle ilgili yerel halk algıları. II. Uluslararası Nevşehir Tarih ve Kültür Sempozyumu, 2-4 Mayıs 2016, Nevşehir.
• Boğan, E., & Sarıışık, M. (2016). Yerel halkın turizm faaliyetine yönelik görüş ve algılamalarının belirlenmesi üzerine Alanya’da bir araştırma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 325-342.
• Buzlukçu, C. & Avcıkurt, C. (2020). Yavaş şehirlerde yerel halkın yer kimliği ve topluluğa bağlılıklarının sürdürülebilir turizm tutumlarına etkisi: Seferihisar’da bir araştırma. Pamukkkale Üniverstesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (43), 117-138.
• Canbulat, İ. (2016). Safranbolu. UNESCO World Heritage in Turkey. Ankara: Turkish National Commission for UNESCO, 225-251.
• Cao, W., Yu, W. & Xu, J. (2021). City vs. Town residents’ place attachment, perceptions and support for tourism development in a linear World Cultural Heritage Site. PLoS ONE. 16(10).
• Cengiz, E. ve Kırkbir, F. (2007). Yerel halk tarafından algılanan toplam turizm etkisi ile turizm desteği arasındaki ilişkiye yönelik yapısal bir model önerisi. Sosyal Bilimler Dergisi, 2007(1), 19-37.
• Cross, J. E. (2001). Private property rights versus scenic views: a battle over place attachments. in 12th headwaters conference, Western State College.
• Çetin, T. (2010). Cumalıkızık köyünde kültürel miras ve turizm algısı. Milli Folklor, 22 (87), 181-190.
• Dinçer, F. İ. & Ertuğral, S. M. (2000). Kültürel mirasın korunması ve İstanbul ilindeki tarihi yapıların turizm amaçlı kullanımı üzerine bir deneme. Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 11(2), 69-78.
• Erkılıç, E. (2019). Yerel halkın turizm algısı ve turizmin gelişimine yönelik tutumları: Rize örneği. International Journal of Contemporary Tourism Research, 1, 66-82.
• Erul, E. & Uslu, A. (2022). Yerel halkın turizm gelişmelerini destekleme niyeti: Manavgat örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(1), 610–626.
• Field, A. (2000), Discovering statistics-using SPSS for windows, Sage Pub. London.
• Goussous, J. S. & Al-Hammadi, N. A. (2018). Place attachment assessment of a heritage place: a case study of the roman ampitheater in downtown Amman, Jordan. Frontiers of Architectural Research, 7(1), 1-10.
• Gu, H. & Ryan, C. (2008). Place attachment, ıdentity and community ımpacts of tourism-the case of Beijing Hutong. Tourism Management, 29(4), 637-647.
• Güneş, E., Pekerşen, Y., Nizamlıoğlu, H. F., & Ünüvar, R. T. (2019). Konya ilinde sürdürülebilir turizm kapsamında kültürel mirasın korunması ve kullanımına yönelik yerel halkın görüşleri. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 10, 1-14.
• Hair, J., Black, W. C., Babin, B. J. & Anderson, R. E. (2010), Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education International.
• Han, J. H., Kim, J. S., Lee, C.-K., & Kim, N. (2019). Role of place attachment dimensions in tourists’ decision-making process in Cittáslow. Journal of Destination Marketing & Management, 11, 108-119.
• Hayta, Y. (2016). Kent kültürü ve değişen kent kavramı. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 165-184.
• Hidalgo MC. & Hernandez B. (2001). Place attachment: conceptual and empirical questions. Journal of Environmental Psychology, 21(3):273-281.
• İşçi, C., Güzel, B. & Ataberk, E. (2018). Mekana ve yerel halka bağlılık, kültürel mirasa yönelik tutumu etkiler mi?. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(40), 583-606.
• Johunis, E. C., Talib, H., Rahsid, R. A., Kamlun, K. U. & Chan Kim Lian, J. (2021). Local community ınvolvement in geotourism hiking in kampung Kinirasan, Ranau. sabah. BIMBEAGA. Journal for Sustainable Tourism Development, 10(1), 22-34.
• Kiper, T. & Yılmaz, E. (2008). Şarköy-Kumbağ arasında kırsal kalkınmayı destekleyici turizmin olabilirliği ve yerel halkın rolü. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 5(2), 159-168.
• Köroğlu, Ö., Yıldırım, H. U., & Avcıkurt, C. (2018). Kültürel miras kavramına ilişkin algıların metafor analizi yoluyla incelenmesi. Turizm Akademik Dergisi, 5(1), 98-113.
• Kültür ve Turizm Bakanlığı (2009). Kültürel Miras ve Müzecilik. https://teftis.ktb.gov.tr/Eklenti/1279,muserrefcanpdf.pdf?0 [Erişim Tarihi: 20 Şubat 2023]
• Lewicka, M. (2011). Place attachment: How far have we come in The last 40 Years?. Journal of Environmental Psychology, 31(3), 207-230.
• Mancı, A. R. (2022). Yer bağlılığı ve topluluk katılımının, yerel halkın kültürel miras alanlarına yönelik algısı ve turizm gelişimine desteği üzerindeki etkisi: Göbeklitepe. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 6(3): 806-824.
• Nkwanyana, M. S., Ezeuduji, I. O., & Nzama, A. T. (2016). Cultural heritage tourism in South Africa: perceived a panacea for rural development?. Acta Universitatis Danubius. Œconomica, 12(6).
• Nunnally, J. C. & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). New York: McGraw-Hill.
• Okuyucu, A & Somuncu, M. (2012). Kültürel mirasın korunması ve turizm amaçlı kullanılmasında yerel halkın algı ve tutumlarının belirlenmesi: Osmaneli ilçe merkezi örneği. Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 4(1), 37-52. Özdemir, Ü. (2011). Safranbolu’nun kültürel miras kaynakları ve korunması. Doğu Coğrafya Dergisi, 16(26), 129-142.
• Özel, S. (1998). Uluslararası alanda kültür varlıklarının korunması. Marmara Üniversitesi.
• Pekerşen, Y., Güneş, E. & Seçuk, B. (2019). Kültürel miras turizmi değerlerinin korunması ve sürdürülebilirliği kapsamında yerel halkın tutumu: Cumalıkızık örneği. Türk Turizm Araştırmaları Dergisi, 3(3), 350-368.
• Ramkissoon, H., Smith, L. D. G., & Weiler, B. (2013). Relationships between place attachment, place satisfaction and pro-environmental behaviour in an Australian national park. Journal of Sustainable Tourism, 21(3), 434–457.
• Rasoolimanesh, S. M., Jaafar, M., Kock, N. & Ahmad, A. G. (2017). The Effects of community factors on residents’ perceptions toward world heritage site ınscription and sustainable tourism development. Journal of Sustainable Tourism, 25(2), 198–216.
• Raymond, C. M., Brown, G., Weber, D. (2010). The measurement of place attachment: personal, community, and environmental connections. Journal of Environmental Psychology, 30, 422-434
• Roslan, Z., Ramli, Z., Shin, C., Choy, E. A. & Razman, M. R. (2017). Local community perception on the importance of cultural-natural heritage protectionand conservation: case study in Jugra, Kuala Langat, Selangor, Malaysia. Journal of Food, Agriculture & Environment, 15(2):107-110.
• Scherer, R. F., Luther, D. C., Wiebe, F. A., & Adams, J. S. (1988). Dimensionality of coping: Factor stability using the ways of coping questionnaire. Psychological reports, 62(3), 763-770.
• Sekaran. U. (1992). Research methods for business: A Skill-Building Approach. 2nd ed. New York: John Wiley and Sons. Inc.
• Sheldon, P.J. and Abenoja, T. (2001). Resident attitudes ın a mature destination: the case of Waikiki. Tourism Management, 22(5), 435-443.
• Oğuz, M.Ö. (2013). Terim olarak somut olmayan kültürel miras. Milli Folklor Dergisi, 25(100), 5-13.
• Thapa, B. (2007). Issues and Challenges of World Heritage Sites in Nepal. R. White ve J. Carman. (Ed.). World Heritage: Global Challenges and Local Solutions. (ss. 23–27). Oxford, UK: Archaeopress.
• Uysal, K. (2018). Kültürel mirasın turizm amaçlı kullanılmasında yerel halkın algı ve tutumlarının belirlenmesi: İznik örneği, (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi), Balıkesir Üniversitesi.
• Vaske, J. J., & Kobrin, K. C. (2001). Place attachment and environmentally responsible behavior. The Journal of Environmental Education, 32(4), 16–21.
• Wager, J. (1995). Developing a strategy for the Angkor World Heritage Site, Tourism Management, 16(7), 515-523.
• Woosnam, K M., Aleshinloe, K. D., Ribeiro, M A. Stylidis, D., Jiang, J. & Erul, E. (2018). social determinants of place attachment at a World Heritage Site, Tourism Management, 67, 139-146.
• Yuan, Q., Song, H. J., Chen, N. & Shang, W. (2019). Roles of tourism ınvolvement and place nattachment in determining residents’ attitudes toward ındustrial heritage tourism in a resource-exhausted city in China. Sustainability, 11(19).
• Yücel, C., & Sahilli Birdir, S. (2022). Yerel halkın kültürel miras değerlerine yönelik metaforik algılarının belirlenmesi: Mersin örneği. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(3), 274-287.