İlkokul ve Ortaokul Öğrenci Velilerinin Dijital Ebeveynliğe İlişkin Görüşleri

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 1219 - 1236, 31.12.2025

Fatıma Betül Demir Evcimen , Fatmanur Telliler

Öz

Bu araştırmanın amacı, ilkokul ve ortaokul öğrenci velilerinin dijital ebeveynliğe ilişkin görüşlerinin tespit edilmesidir. Araştırma, nitel araştırma türlerinden durum çalışması deseni ile tasarlanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi ile belirlenen 31 öğrenci velisi oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular neticesinde ebeveynlerin büyük çoğunluğunun dijital teknoloji kullanımı hususunda çocuklarına rehber olmaya çalıştıkları, doğru ve güvenli kullanım yöntemlerine ilişkin benzer yöntemleri tercih ettikleri görülmüştür. Dijital teknoloji kullanımının ebeveynlerin kontrolünde olması, çocukların bu teknolojilerden etkin bir şekilde faydalanmasında ve sağlıklı toplumların oluşturulmasında dijital ebeveynlik kavramına yönelik veli görüşlerinin önemli olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlara bağlı olarak öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Dijital teknolojiler , Dijital ebeveynlik , Yetişkin eğitimi , Nitel araştırma

Etik Beyan

Araştırmanın uygulama sürecine geçmeden önce veri toplama araçları ve bilgilendirilmiş onam formu Bartın Üniversitesi Araştırma Etik Kurulu’nun 22.04.2024 tarih, 2024-SBB-0304 sayı ve toplantı numarası ile etik kurulu onayı alınmıştır.

Kaynakça

• Adam Karduz, F. F., & Keleşoğlu, F. (2020). Covid-19 Sürecinde dijital ebeveynliğin farklı değişkenler açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Çalışmaları Dergisi, 6(68), 3619-3635. Doi:10.26449/sssj.2585.
• Arslan, S. (2022). Dijital ebeveynlik farkındalığı ve çocuklarda problemli medya kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Aydın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Bostancı, S., & Çakır, R. (2022). Erken çocukluk çağında çocuğu olan ebeveynlerin, çocuklarına medya kullandırmadaki aracılıkları ve dijital ebeveynlik farkındalıklarının incelenmesi. Turkish Journal of Primary Education, 7(2), 86-116.
• Canbek, G., & Sağıroğlu, Ş. (2007). Çocukların ve gençlerin bilgisayar ve internet güvenliği. Politeknik Dergisi, 10(1), 33-39.
• Clark, L. (2013). The parent app: Understanding families in the digital age. Oxford: Oxford University Press.
• Creswell, J. W. (2021). Nitel araştırma yöntemleri, Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. (M. Bütün & S.B. Demir, Çev.). Siyasal Kitabevi. Ankara.
• Çoban, H. (2023). İstanbul’da yaşayan 25-40 yaş arası annelerin dijital ebeveynlik farkındalığının çeşitli değişkenler ve çocukta internet bağımlılığı açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Dilmaç, B., & Aydoğan, D. (2010). Parental attitudes as a predictor of cyber bullying among primary school children. World Academy of Science, Engineering and Technology, 67, 167-171.
• Doğan, D. A., & Döğer, S. S. (2023). Annelerin dijital ebeveynlik tutumları ile aile-çocuk internet bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 9(1), 1-14.
• Durmaz, İ. (2023). Ebeveynlerin dijital ebeveynlik öz yeterliklerinin veri madenciliği ile değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Fırat Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Fidan A., Güneş H., & Yılmaz T. (2021). Ebeveynlerin çocuklarının dijital oyun oynamasına yönelik dijital ebeveynlik davranışlarının incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 50(2), 833-857. Doi:10.14812/cufej.933215
• Gedik, Ç. (2023). Dijital ebeveynlik becerilerine yönelik veli ve öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bartın Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
• Gedik, Ç., & Şahan, G. (2024). Evaluation of parents' and teachers' views on digital parenting skills. International e-Journal of Educational Studies, 8(16), 87-106. Doi:10.31458/iejes.1417362.
• Girgin, Y. (2023). Annelerin dijital ebeveynlik yeterliklerinin incelenmesi: Edirne ili örneği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
• Gül, I., & Özgür, H. (2023). Ortaokul öğrencilerinin dijital oyun bağımlılıkları ile ailelerin dijital ebeveynlik farkındalıkları arasındaki ilişkinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi 13(3). 2032-2071. Doi:10.24315/tred.1325214
• Higgins, S., Xiao, Z., & Katsipataki, M. (2012). The impact of digital technology on learning: A summary for the education endowment foundation. Durham, UK: Education Endowment Foundation and Durham University.
• Huang, G., Li, X., Chen, W., & Straubhaar, J. D. (2018). Fall-behind parents? The ınfluential factors on digital parenting self-efficacy in disadvantaged communities. American Behavioral Scientist, 62(9), 1186-1206.
• Iten, N., & Petko, D. (2016). Learning with serious games: Is fun playing the game a predictor of learning success?. British Journal of Educational Technology, 47(1), 151-163.
• İnan-Kaya, G., & Kaya, U. (2017). Bir ebeveyn pratiği olarak ‘sharenting’. O. N. Akfırat, D. F. Staub ve G. Yavaş (Eds.), İçinde Current Debates in Education, (ss. 471-484). IJOPEC Publication.
• İnan-Kaya, G. İ., Mutlu-Bayraktar, D. M., & Yılmaz, Ö. (2018). Dijital ebeveynlik tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 149-173.
• Kabakçı-Yurdakul, I., Dönmez, O., Yaman, F., & Ferhan-Odabaşı, H. (2013). Dijital ebeveynlik ve değişen roller. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 12(4), 883-896.
• Livingstone, S., & Haddon, L. (2009). EU Kids Online: Final report. Deliverable D6.5 for the EC Safer Internet Plus Programme. London: EU Kids Online, LSE. http://eprints.lse.ac.uk/24372/ adresinden 19.05.2024 tarihinde erişilmiştir.
• Manap, A., & Durmuş, E. (2020). Development of digital parental awareness scale. İnönü University Journal of the Faculty of Education, 21(2). 978-993.
• Mascheroni, G., Ponte, C., & Jorge, A. (2018). Digital parenting: The challenges for families in the digital age. Nordicom.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd Ed.). SAGE Publications. California.
• Özbay, E. (2023). İlkokul çağı ebeveynlerinin akıllı telefon bağımlılık düzeyleri ile dijital ebeveynlik konusundaki farkındalıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Üsküdar Üniversitesi.
• Parida, V. (2018). Digitalization. J. Frishammar & Å. Ericson (Eds.), In Addressing Social Challenges (pp. 23-38). Grafisk.
• Parlak, B. (2017). Dijital çağda eğitim: olanaklar ve uygulamalar üzerine bir analiz. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(15), 1741-1759.
• Pullu, E., & Gömleksiz, M. (2023). Ortaokul öğrenci velilerinin dijital ebeveynliğe ilişkin görüşleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 5(12). 2687-2641.
• Rode, J. A. (2009). Digital parenting: Designing children’s safety. People and Computers XXIII Celebrating People and Technology, 244-251.
• Söğüt, F. (2020). Dijital ebeveynlerin dijital oyunlar ve şiddet ilişkisine yönelik algıları. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 51, 2147-4524.
• Söğütlüler, T., & Başer, E. (2023). Dijital çağda ebeveyn olmak: Çocuk izleyiciler ve ekrandaki şiddet üzerine bir araştırma. TRT Akademi, 8(19). 2149-9446.
• Şahin-Konaş, Z. (2021). Dijital hikâye geliştirme etkinliklerinin ebeveynlerin dijital ebeveynlik ve teknoloji kullanım tutumlarına etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bartın Üniversitesi.
• Turhal, E. (2023). Dijital ebeveynlik farkındalığının siber zorbalık ve ekran bağımlılığı üzerindeki yordayıcı rolü. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
• Ulukaya-Öteles, Ü. (2020). A Study on the examination of the relationship between lifelong learning tendency and digital literacy level. Online Submission, 7(8), 57-73.
• Valcke, M., Bonte, S., De Wever, B., & Rots, I. (2010). Internet parenting styles and the impact on internet use of primary school children. Computers & Education, 55(2), 454–464.
• Yaman, F., Dönmez, O., Akbulut, Y., Yurdakul, I., Çoklar, A. N., & Güyer, T. (2019). Ebeveynlerin dijital ebeveynlik yeterliklerinin çeşitli demografik değişkenler açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 44(199). 149-172.
• Yay, M. (2019). Dijital Ebeveynlik. Yeşilay Yayınları.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.