Okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilir çevre eğitimi bilinci ile çocukların sürdürülebilirlik davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Öz

Bu araştırma, okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilir çevre eğitimi bilinci ile çocukların sürdürülebilirlik becerileri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilincinin öğretmenin yaşına, görev yılına, çevre eğitimine yönelik bir eğitime katılma durumuna ve eğitim programında okul dışı öğrenme ortamlarına yer verme durumuna göre değişip değişmediği, çocukların sürdürülebilirlik davranışlarının ise çocukların cinsiyetine ve yaşına göre değişip değişmediği belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışma grubu 52 okul öncesi öğretmeni ve bu öğretmenlerin sınıflarında eğitime devam etmekte olan 300 çocuktan oluşmaktadır. Okulların çalışma grubuna seçilen çocukların 60-71 ay aralığında olmasına ve çocukların seçiminde her öğretmenin kendi sınıfından rastgele seçtiği en fazla altı çocukla çalışılmasına dikkat edilmiştir. Verilerin analizinde ANOVA analizi ve bağımsız örneklem t testi kullanılmıştır. Öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi düzeyleri ile çocukların sürdürülebilirlik davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla korelasyon analizlerinden Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada ayrıca etki büyüklükleri de hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilinci ile çocukların sürdürülebilirlik becerileri arasında bir ilişki bulunduğu, öğretmenlerin çevre eğitimi bilincinin ve çocukların sürdürülebilirlik becerilerinin öğretmenin yaşına, mesleki kıdemine, çevre eğitimi alma durumuna ve eğitim programında okul dışı öğrenme ortamına yer verme durumuna göre farklılaştığı, çocukların cinsiyetine göre sürdürülebilirlik becerileri “Bilinçlilik” alt boyutunun kız çocuklarının lehine farklılaşma gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilincinin ise çocukların cinsiyetine göre farklılaşmadığı belirlenmiştir. Çocukların yaşına göre sürdürülebilirlik becerilerinin farklılaşmadığı görülürken, öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilincinin çocukların yaşına göre farklılaştığı, bu farklılaşmanın beş yaş lehine olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Sürdürülebilirlik
• çevre eğitimi
• çevre bilinci
• sürdürülebilir çevre
• okul öncesi eğitim

Etik Beyan

Araştırma Etiği Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formu imzalatılmıştır. Etik kurul izin bilgileri Etik değerlendirmeyi yapan kurul adı: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Etik değerlendirme karar tarihi: 3 MAYIS 2024 Etik değerlendirme belgesi sayı numarası: 2024-04

Investigating the relationship between preschool teachers' awareness of sustainable environmental education and children's sustainability behaviors

Öz

This study aims to examine the relationship between preschool teachers' awareness of sustainable environmental education and children's sustainability skills. Within the scope of the research, it was tried to determine whether teachers' awareness of sustainable environmental education varies according to the age of the teacher, years of service, participation in training on environmental education, and the inclusion of out-of-school learning environments in the education program and children's sustainability behaviors vary according to the gender and age of the children. The research was conducted with the relational survey model. In the data analysis, ANOVA analysis and Independent Sample T-test were used. Effect sizes were also calculated in the study. At the end of the study, it was found that there was a relationship between teachers' environmental education awareness and children's sustainability skills. Teachers' environmental education awareness and children's sustainability skills differed according to the age of the teacher, professional seniority, the status of receiving environmental education and the inclusion of out-of-school learning environment in the education program while teachers' environmental education and children's sustainability skills differed according to the gender of the children. According to the gender of the children, it was determined that “Consciousness” skills, a sub-dimension of sustainability, showed differentiation in favor of girls. While it was seen that sustainability skills did not differ according to the age of children, it was seen that teachers' awareness of sustainable environmental education differed according to the age of children, which was found to be in favor of five years old.

Anahtar Kelimeler

• Sustainability
• environmental education
• environmental awareness
• sustainable environment
• preschool education

Etik Beyan

Araştırma Etiği Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formu imzalatılmıştır. Etik kurul izin bilgileri Etik değerlendirmeyi yapan kurul adı: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Etik değerlendirme karar tarihi: 3 MAYIS 2024 Etik değerlendirme belgesi sayı numarası: 2024-04

Kaynakça

1. Afacan, Ö. ve Güler, M.P.D. (2011).Sürdürülebilir çevre eğitimi kapsamında tutum ölçeği geliştirme çalışması. [2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications] , Antalya.
2. Agostini, F., Minelli, M., & Mandolesi, R. (2018). Outdoor education in Italian kindergartens: How teachers perceive child developmental trajectories. Frontiers in psychology, 9, 1911. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01911
3. Aksoy, Ş. & Demirci Aksoy, A., (2019). Öğretmen adaylarının çevre bilincine yönelik algılarının belirlenmesi. International Social Sciences Studies Journal, 5(30), 989-997. https://doi.org/10.26449/sssj.1245
4. Akkaya, M. Ö., & Gökçeli, F. K. (2024). 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında 2013 okul öncesi eğitim programının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2). 896-913. https://doi.org/10.24315/tred.1400377
5. Aksan, Z., & Çelikler, D. (2013). Pre-service elementary teachers’ perceptions and opinions about greenhouse effect. Journal of Baltic Science Education, 12(2), 159-177. https://doi.org/10.33225/jbse/13.12.159
6. Anyolo, E. O., Kärkkäinen, S., & Keinonen, T. (2018). Implementing education for sustainable development in Namibia: School teachers’ perceptions and teaching practices. Journal of Teacher Education for Sustainability, 20(1), 64-81. https://doi.org/10.2478/jtes-2018-0004
7. Ardoin, N.M., Bowers, A.W., Roth, N.W., & Holthuis, N. (2018). Environmental education and K-12 student outcomes: A review and analysis of research. J. Environment Education, 49, 1–17. https://doi.org/10.1080/00958964.2017.1366155
8. Atasoy, E., & Ertürk, H. (2008). İlköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir alan araştirmasi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 105-122.

9. Aydın, Ö., & Aykaç, N. (2016). Yaratıcı drama yöntemi ile verilen eğitimin okul öncesi öğrencilerinin çevre farkındalığına etkisi. Yaratıcı Drama Dergisi, 11(1), 1-16.
10. Aydın, H., & Bakır, N. A. (2023). Anaokulu öğretmenlerinde sürdürülebilirlik ve çevre bilinci algısının değerlendirilmesi. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 8(1), 81-101. https://doi.org/10.21612/yader.2016.002 ,
11. Bascopé, M., Perasso, P., & Reiss, K. (2019). Systematic review of education for sustainable development at an early stage: Cornerstones and pedagogical approaches for teacher professional development. Sustainability, 11(3), 719. https://doi.org/10.3390/su11030719
12. Bergan, V., I. W. Krempig, T. A. Utsi, and K. W. Bøe. (2021). I Want to participate communities of practice in foraging and gardening projects as a contribution to social and cultural sustainability in early childhood education. Sustainability, 13 (8), 4368. https://doi.org/10.3390/su13084368
13. Bergan, V., Nylund, M. B., Midtbø, I. L., & Paulsen, B. H. L. (2024). The teacher’s role for engagement in foraging and gardening activities in kindergarten. Environmental Education Research, 30(1), 68-82. https://doi.org/10.1080/13504622.2023.2181271
14. Birdsall, S. (2015). Analysing teachers’ translation of sustainability using a PCK framework. Environmental Education Research 21 (5), 753–776. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.933776
15. Birleşmiş Milletler, (2015). Transforming our World: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. Retrieved from http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E
16. Boeve-de Pauw, J., Gericke, N., Olsson, D., & Berglund, T. (2015). The effectiveness of education for sustainable development. Sustainability, 7(11), 15693-15717. https://doi.org/10.3390/su71115693
17. Boldermo, S., & Ødegaard, E. E. (2019). What about the migrant children? The state-of-the-art in research claiming social sustainability. Sustainability, 11(2), 459. https://doi.org/10.3390/su11020459
18. Borg, F., Winberg, M., & Vinterek, M. (2017). Children’s learning for a sustainable society: Influences from home and preschool. Education Inquiry, 8(2), 151-172. https://doi.org/10.1080/20004508.2017.1290915
19. Borg, F., & Gericke, N. (2021). Local and global aspects: Teaching social sustainability in Swedish preschools. Sustainability, 13(7), 3838. https://doi.org/10.3390/su13073838
20. Borroto, T. E. P., Fleites, O. L. P., & Calderón, M. J. G. (2016). La superación del profesional de la educación preescolar en el trabajo con la educación ambiental para el desarrollo sostenible. Ra Ximhai: revista científica de sociedad, cultura y desarrollo sostenible, 12(5), 217-227.
21. Buhan, B.(2006). Okul öncesinde görev yapan öğretmenlerin çevre bilinci ve bu okullardaki çevre eğitiminin araştırılması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Marmara üniversitesi, İstanbul.
22. Bulut, B., & Çakmak, Z. (2018). Sürdürülebilir kalkınma eğitimi ve öğretim programlarına yansımaları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7 (4), 2680-2697. https://doi.org/10.7884/teke.4371
23. Buldur, A., & Ömeroğlu, E. (2018). An Examination of the relationship between pre-school children’s and their teachers’ attitudes and awareness towards the environment. Journal of Education and Learning, 7 (2), 221–229. https://doi.org/10.5539/jel.v7n2p221
24. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık
25. Breiting, S. (2009). Issues for environmental education and ESD research development: Looking ahead from WEEC 2007 in Durban. Environmental Education Research 15 (2), 199–207. https://doi.org/10.1080/13504620902807584
26. Chawla, L. 2007. “Childhood experiences Associated with care for the natural world: A theoretical framework for empirical results. Children, Youth and Environments 17 (4), 144–170. https://doi.org/10.1353/cye.2007.0010
27. Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of planning literature, 30(4), 433-452. https://doi.org/10.1177/0885412215595441
28. Cohen, J. (1990). Things ı have learned (So Far). American Psychologist, 45(12), 1304-1312. https://doi.org/10.1037/0003-066X.45.12.1304
29. Çetin, O., & Çetin, N. E. (2023). Öğretmenlerin sürdürülebilir kalkınma kavramına ilişkin algıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(98), 2108-2116. https://doi.org/10.5281/zenodo.8307126
30. Çifçi, T. & Geriş, E. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre eğitimine ve sorunlarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 13(50), 1510-1532.
31. Dada, D. O., Eames, C., & Calder, N. (2017). Impact of environmental education on beginning preservice teachers’ environmental literacy. Australian Journal of Environmental Education, 33(3), 201-222. https://doi.org/10.1017/aee.2017.27
32. Daş, B., Aslan, A., & Yadigaroğlu, E. (2021). Okul dışı öğrenme ortamlarının 4-6 yaş çocuklarının sağlığı, gelişimi ve sürdürülebilir kalkınma bilinci üzerindeki etkileri. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 6(1), 87-124.
33. Demir, T., & Ası, D. Ş. (2018). Sınıf yönetimi stratejileri, öz-yeterlik algısı ve çocuk–öğretmen etkileşimleri arasındaki ilişkiler. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 69-86.
34. Demir, E. (2019). R diliyle istatistiksel uygulamalar (1. Basım). Pegem Yayıncılık.
35. Demirbaş, Ç. (2015). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalık düzeyleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (31), 300-316.
36. Demirci Aksoy, A., & Şahin, H.. (2022). Öğretmen adaylarının çevre bilincine yönelik algılarının belirlenmesi. Socıal Scıences Studıes Journal, 5(30), 989-997.
37. Duran, M., & Bozok, Ş. (2021). Views of pre-school teacher candidates on sustainable development. Eğitimde Bireysel Farklılıklar Dergisi, (2), 44-59. https://doi.org/10.47156/jide.1031352
38. Duran, M. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir gelişme uygulamalarına ilişkin görüşleri ve uygulama örneği. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(2), 402-419. https://doi.org/10.30703/cije.1027686
39. Edwards, S., & Cutter-Mackenzie, A. (2013). Pedagogical play types: What do they suggest for learning about sustainability in early childhood education?. International Journal of Early Childhood, 45, 327-346. https://doi.org/10.1007/s13158-013-0082-5
40. Ek, H, N., Kılıç, N., Öğdüm, P., Düzgün, G. ve Şeker, S. (2009). Adnan Menderes Üniversitesinin farklı akademik alanlarında öğrenim gören ilk ve son sınıf öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumları ve duyarlılıkları. Kastamonu Eğitim Dergisi,17(1), 125-136.
41. Emir, H. N. S. Sürdürülebilir peyzaj tasarımı açısından okul bahçeleri. Akdeniz Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 2(2), 156-177.
42. Engdahl, I. (2015). Early childhood education for sustainability: The OMEP world project. International Journal of Early Childhood, 47(3), 347-366. https://doi.org/10.1007/s13158-015-0149-6
43. Engin, K., Demiriz, S., & Koçyiğit, B. S. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalıkları, çevre dostu davranışları ve çevre dostu etkinlikler uygulama durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 57(57), 91-108. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1120458
44. Erbasan, Ö. ve Erkol, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin çevreye yönelik bilgi, tutum ve davranış düzeylerinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 15 (24) , 2443-2471 . https://doi.org/10.26466/opus.619973
45. Erten, S. (2005). Okul öncesi öğretmen adaylarında çevre dostu davranışların araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28), 91-100.
46. Fraenkel R.J. & Wallen E.N. (2006) How to Design and Evaluate Research in Education. McGraw-Hill, New York.
47. Grindheim, L. T., Bakken, Y., Hiis Hauge, K., & Presthus Heggen, M. (2019). Early childhood education for sustainability through contradicting and overlapping dimensions. ECNU Review of Education, 2(4), 374–395. https://doi.org/10.1177/2096531119893479
48. Güler, T. (2010). Ekoloji temelli bir çevre eğitiminin öğretmenlerin çevre eğitimine karşı görüşlerine etkileri. Eğitim ve Bilim, 34(151). 31-43.
49. Güler Yıldız, T., Özdemir Şimşek, P., Eren, S., & Aydos, E. H. (2017). An analysis of the views and experiences of children who are 48-66 months old, Their parents, and teachers about" sustainable development". Educational Sciences: Theory and Practice, 17(2), 653-677.
50. Gümüşay, B. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilir gelişime yönelik tutumları ile sorun çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale üniversitesi, Denizli.
51. Güngör, H. (2019). Bir okul öncesi eğitim kurumunda ekolojik ayak izi uygulamaları ile sürdürülebilir yaşam fırsatlarının geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
52. Güngör, H., & Kalburan, F. N. C. (2022). Okul öncesi eğitim kurumu çalışanlarının ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 11(1), 17-26.
53. Günindi, Y. (2010). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre dostu davranışlarının araştırılması. TÜBAV Bilim Dergisi, 3(3). 292-297
54. Günşen, G. (2023). Çevre eğitimi etkinliklerinin okul öncesi öğretmen adaylarının ekolojik ayak izi farkındalığına ve çevre bilincine yönelik ilgi düzeylerine olan etkisinin incelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 4(1), 1-13. https://doi.org/10.59062/ijpes.1233687
55. Güşta Şahin, H., & Doğu, S. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına ilişkin tutum ve davranışlarının incelenmesi. İlköğretim Online, 17(3). 1402-1416. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466359
56. Güzelyurt, T., & Özkan, Ö. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin okul öncesi dönemde çevre eğitimine ilişkin görüşleri: durum çalışması. Turkish Studies, 13(11). 651-668. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.
57. Hatiboğlu, A., & Mercan Uzun, E. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin çevresel sürdürülebilirlik hakkındaki görüşlerinin ve uygulamalarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240). 3139-3160. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1168237
58. Hedefalk, M., Almqvist, J., & Östman, L. (2015). Education for sustainable development in early childhood education: A review of the research literature. Environmental Education Research, 21(7), 975-990. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.971716
59. Herrera, D., & Ríos, D. (2017). Environmental Education and evaluative practice: Some thoughts for the construction of eco-consciousness. Estudios pedagógicos (Valdivia), 43(1), 389-403
60. Inoue, M., O'Gorman, L., & Davis, J. (2016). Investigating early childhood teachers’ understandings of and practices in education for sustainability in Queensland: A Japan-Australia research collaboration. Australian Journal of Environmental Education, 32(2), 174-191.
61. KACEE. (2019). What is environmental education? http://www.kacee.org/what-environmental-educatin-0
62. Kadıoğlu Ateş, H. ve Işık Öner, A. (2020). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık düzeyinin incelenmesi, Kesit Akademi Dergisi, 6 (24), 126-144. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.44369
63. Kahriman Öztürk, D., Olgan, R., & Güler, T. (2012). Preschool children's ıdeas on sustainable development: How Preschool children perceive three pillars of sustainability with the regard to 7R. Educational Sciences: Theory and Practice, 12(4), 2987-2995.
64. Kalaycı, Ş.(2006). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
65. Karademir, A., Cingi, M. A., Dereli, F., Akman, B. (2017). Quality ın preschool education: The views of teachers and assistant teachers. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 7-33.
66. Karademir, T. (2018). Teknolojinin benimsenmesine ekolojik bir yaklaşım: sürdürülebilir bir dijital öğretim materyali geliştirme ekosistemi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara.
67. Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayın.
68. Kaya Durna, D. K. (2016). İlköğretim okullarında görev yapan sınıf öğretmenlerinin çevre bilinci ve bu okullardaki çevre eğitimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi, Amasya.
69. Kaya, P., & Kaya, B. (2019). Sürdürülebilir mimarlık anlayışının Bahriye Üçok Anaokulu örneklem alanı üzerinden analizi. Turkish Online Journal of Design, Art & Communication, 9(1).28-41. https://doi.org/10.7456/10901100/005
70. Kıldan, A. O. (2011). Öğretmen-çocuk ilişkilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 103-120.
71. Kızılkan, G., & Canbay Türkyılmaz, Ç. (2021). Sürdürülebilir mimari yaklaşım ile tasarlanmış okul öncesi eğitim yapılarında ergonomi kavramının bahriye üçok ekolojik anaokulu örneği üzerinden incelenmesi. Megaron, 16(1). 53-67.
72. Koçak Tümer, B. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin geri dönüşüme ilişkin görüşleri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 693-716. https://doi.org/10.38155/ksbd.1149719
73. Lynch, M., & Cicchetti, D. (1997). Children’s relationships with adults and peers: An examination of elementary and junior high school students. Journal of School Psychology, 35, 81–99. https://doi.org/10.1016/S0022-4405(96)00031-3
74. Mackey, G. (2011). To know, to decide, to act: The young child’s eight to participate in action for the environment. Environmental Education Research, 18 (4), 473–484. https://doi.org/10.1080/13504622.2011.634494
75. Mahat, H., Hashim, M., Saleh, Y., Nayan, N., & Norkhaidi, S. B. (2019). Environmental sustainability knowledge, attitude and practices among pre-school students. Earth and Environmental Science, 286(1). 1-10. https://doi.org/10.1088/1755-1315/286/1/012003
76. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). 2024. okul öncesi eğitim programı. https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf
77. Morris, H., Edwards, S., Cutter-Mackenzie, A., Rutherford, L., Williams-Smith, J., & Skouteris, H. (2018). Evaluating the impact of teacher-designed, wellbeing and sustainability play-based learning experiences on young children's knowledge connections: a randomised trial. Australasian Journal of Early Childhood, 43(4), 33-42.
78. Muşlu Kaygısız, G., Benzer, E., & Dilek Eren, C. (2019). Aktif öğrenmeye dayalı etkinliklerin okul öncesi öğretmen adaylarının çevre etiği farkındalığı, çevre davranışı ve çevre eğitimine ilişkin öz yeterliklerine etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 50(50), 125-141. https://doi.org/10.15285/maruaebd.542612
79. Ogelman, H. G., Seçer, Z., Gündoğan, A., & Bademci, D. (2015). 68-72 aylık okul öncesine ve ilkokula devam eden çocukların okula uyum ve öğretmenleriyle ilişkilerinin karşılaştırılması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(1), 1-17.
80. Ohlsson, A., Borg, F., & Gericke, N. (2024). Education for sustainability in preschool: Swedish preschool teachers’ perspectives. Cogent Education, 11(1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2353477
81. Okyay, Ö., Demir, Z. G., Sayın, A., & Özdemir, K. (2021). Ekolojik okuryazarlık eğitiminin okul öncesi öğretmenlerinin ekolojik farkındalığı ve çevreye yönelik motivasyonlarına etkisi. Başkent Üniversitesi Eğitim Dergisi, 8(1), 129-146.
82. Olgan, R. (2013). 60-72 aylık okul öncesi dönem çocuklarının sürdürülebilir yaşam çerçevesinde çevrelerini nasıl algıladıklarının incelenmesi. https://open.metu.edu.tr/handle/11511/61494
83. Olgan, R. (2016). Okul öncesi dönemdeki çocukların sürdürülebilirlik tüketim kalıplarına yönelik görüşleri. 912. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi’ nde sunuldu.
84. Olsson, D., Gericke, N., & Chang Rundgren, S. N. (2016). The effect of implementation of education for sustainable development in Swedish compulsory schools–assessing pupils’ sustainability consciousness. Environmental education research, 22(2), 176-202. https://doi.org/10.1080/13504622.2015.1005057
85. Olsson, D., Gericke, N., & Boeve-de Pauw, J. (2022). The effectiveness of education for sustainable development revisited–a longitudinal study on secondary students’ action competence for sustainability. Environmental Education Research, 28(3), 405-429. https://doi.org/10.1080/13504622.2022.2033170
86. Öhman, J. (2011). Theme introduction: New Swedish environmental and sustainability education research. Utbildning & Demokrati–tidskrift för Didaktik Och Utbildningspolitk, 20(1), 3-12. https://doi.org/10.48059/uod.v20i1.940
87. Özdemir, A.,& Yapıcı, E., (2010).Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık ve ilgi düzeylerinin karşılaştırılması Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi 1(1):, 48-56,
88. Özer, M., & Gökçeli, F. K. (2024). 2030 Sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında 2013 okul öncesi eğitim programının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 896-913. https://doi.org/10.24315/tred.1400377
89. Özkan, B. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi(62), 80-87.
90. Özkan, B., Tuğluk, M. N., & Yiğitalp, N. (2019). Environmental sustainability scale for children 60-72 months old. A validity and reliability study. Journal of Education and Training Studies, 8(1), 32-41. https://doi.org/10.11114/jets.v8i1.4485
91. Pamuk, D. K. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Türk İlköğretim Dergisi, 4(2), 72-84.
92. Pamuk, D. K., & Olgan, R. (2019). Eko ve eko olmayan okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin sürdürülebilir gelişim için eğitim uygulamalarını yordayan değişkenlerin karşılaştırılması. Eğitim ve Bilim, 45(203). 327-345. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2019.8774
93. Park, E., Kim, H., & Yu, S. (2016). Perceptions and attitudes of early childhood teachers in Korea about education for sustainable development. International Journal of Early Childhood, 48, 369-385. https://doi.org/10.1007/s13158-016-0176-y
94. Poje, M., Marinić, I., Stanisavljević, A., & Rechner Dika, I. (2024). Environmental education on sustainable principles in kindergartens—A foundation or an option?. Sustainability, 16(7), 2707. https://doi.org/10.3390/su16072707
95. Pramling Samuelsson, I. (2016). What is the future of sustainability in early childhood? İçinde, A. Farrell, S. L. Kagan, & E. K. M. Tisdall (Eds.), The Sage handbook of early childhood research (ss. 502–516). Sage. https://doi.org/10.4135/9781473920859.n30
96. Robles-Moral, F. J., Fernández-Díaz, M., & Ayuso-Fernández, G. E. (2022). What do pre-service preschool teachers know about biodiversity at the level of organisms? Preliminary analysis of their ability to identify vertebrate animals. Sustainability, 14(18), 11406.
97. Ryu, H. C., & Brody, S. D. (2006). Examining the impacts of a graduate course on sustainable development using ecological footprint analysis. International Journal of Sustainability in Higher Education, 7(2), 158-175. https://doi.org/10.1108/14676370610655931
98. Sadık, F. (2013). Öğretmen adaylarının çevresel tutum ve bilgi düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Pegem Eğitim Ve Öğretim Dergisi, 3(3), 01 – 10.
99. Salı, G., Körükçü, Ö., & Akyol, A. (2015). Research on the environmental knowledge and environmental awareness of preschool teachers. International Association of Social Science Research, 3(1), 69-79.
100. Salonen, A. O. & Tast S. (2013). Finnish early childhood educators sustainable development. Journal of Sustainable Development, 6(2), 70-85. https://doi.org/10.5539/jsd.v6n2p70
101. Samuelsson, I. P., & Park, E. (2017). How to educate children for sustainable learning and for a sustainable world. International Journal of Early Childhood, 49, 273-285.
102. Scharenberg, K., Waltner, E. M., Mischo, C., & Rieß, W. (2021). Development of students’ sustainability competencies: Do teachers make a difference?. Sustainability, 13(22), 12594. https://doi.org/10.3390/su132212594
103. Seibold, S., Gossner, M. M., Simons, N. K., Blüthgen, N., Müller, J., Ambarlı, D., ... & Weisser, W. W. (2019). Arthropod decline in grasslands and forests is associated with landscape-level drivers. Nature, 574(7780), 671-674. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1684-3
104. Sıvacılar, S. (2021). Sürdürülebilirlik ilkesinde dayalı okul öncesi eğitim yapısı tasarlanması ve fiziksel etkenlerin iş sağlığı güvenliği açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli.
105. Sinakou, E., Boeve-de Pauw, J., Goossens, M., & Van Petegem, P. (2018). Academics in the field of Education for Sustainable Development: Their conceptions of sustainable development. Journal of Cleaner Production, 184, 321-332. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.02.279
106. Şahin, B. E., & Dostoğlu, N. (2015). Okul binaları tasarımında sürdürülebilirlik. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 20 (1), 75-91. https://doi.org/10.17482/uujfe.54815
107. Şahin, E., & Teksöz, G. (2016). Sürdürülebilir gıda tüketimi için okul öncesi öğretmen adaylarına bir bakış. https://open.metu.edu.tr/handle/11511/59783
108. Şeker, P. (2013). Okul öncesi öğretmenlerinin matematik eğitimine yönelik inanç ve öz yeterliklerinin 48-60 aylık çocukların matematik becerileri üzerine etkisinin incelenmesi. Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
109. Şener, A., & Yoldaş, C. (2020). Sınıf öğretmenlerinin yansıtıcı düşünme eğilimleri ve çevre bilinci arasındaki ilişki. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 5(10), 125-139.
110. Tarı, A., & Uzun, E. M. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin çevresel sürdürülebilirlik hakkındaki görüşlerinin ve uygulamalarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 3139-3160. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1168237
111. Tarkoçin, S., Bilmez, B, K & Kurt Gökçeli, F. (2017). Meslek yüksekokulu çocuk gelişimi öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi (Bingöl üniversitesi örneği) . Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 7 (2/1), 84-92.
112. Teksöz, G., Şahin, E., & Ertepınar, H. (2010). Çevre okuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(39), 307-320.
113. Taşkın, Ö., & Şahin, B. (1996). "Çevre" kavramı ve altı yaş okul öncesi çocuklar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-12.
114. Tonguç, B. (2012). Sürdürülebilir tasarımın okul öncesi eğitim yapıları örneğinde irdelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
115. Tonguç, B., & Özbayraktar, M. (2017). Sürdürülebilir okul öncesi eğitim yapılarının sosyal ve kültürel sürdürülebilirlik açısından incelenmesi. Mimarlık ve Yaşam, 2(1), 27-46. https://doi.org/10.26835/my.299396
116. Toprak, P., Algan, K., Alıç, Ü., Akıncı Aslan, D., et al. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin çevresel düşünce ve davranışlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Temel Eğitim(19), 6-15.
117. Toran, M. (2016). Sürdürülebilir anaokulları: okul öncesi eğitim kurumlarının değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(3), 1035-1046.
118. Toran, M. (2017). Erken çocukluk eğitimi için sürdürülebilir kalkınma: Türkiye kökenli yayınlara yönelik bir değerlendirme. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(1), 33-44.
119. Tripon, C. (2024). Nurturing sustainable development: The ınterplay of parenting styles and SDGs in children’s development. Children, 11(6), 695. https://doi.org/10.3390/children11060695
120. Tuncer Teksöz, G., Boone, J. W., Tüzün, O. Y., & Öztekin, C. (2014). An evaluation of the environmental literacy of preservice teachers in Turkey through Rasch analysis. Environmental Education Research, 20(2), 202-227. https://doi.org/10.1080/13504622.2013.768604
121. Uitto, A., & Saloranta, S. (2017). Subject teachers as educators for sustainability: A survey study. Education Sciences, 7(1), 8. https://doi.org/10.3390/educsci7010008
122. Uludağ, G., Karademir, A. H., & Cingi, M. A. (2017). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir çevreye ilişkin davranış düzeylerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(41), 120-136. https://doi.org/10.21764/efd.01513
123. UNESCO (2022). Berlin declaration on education for sustainable development; learn for our planet: Act for sustainability. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381228
124. Vázquez-Cano, E., Sáez-López, J. M., Grimaldo-Santamaría, R. Ó., & Quicios-García, M. D. P. (2023). Influence of age, gender and years of experience on teachers in promoting strategies for digital sustainability and data protection. Journal of New Approaches in Educational Research, 12(2), 307-322. https://doi.org/10.7821/naer.2023.7.1467
125. Vesterinen, M. (2024). Sustainability competences in environmental education: Research on guidebooks for teachers at Finnish primary schools. Cogent Education, 11(1), 2286120. https://doi.org/10.1080/2331186X.2023.2286120
126. Yağan, S. (2012). Sürdürülebilir gelişme kavramı ve okul öncesi eğitim programına yansımaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
127. Yıldırım, G. (2020). Sürdürülebilirlik konusundaki eğitim araştırmalarının tematik olarak incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(33), 70-106.
128. Yılmaz, M., Karakaya, F., Cimen, O., ve Adiguzel, M. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi. Mediterranean Journal of Educational Research, 13(30), 98-113. https://doi.org/10.29329/mjer.2019.218.6
129. Yurt, Ö., Kandır, A., & Kalburan, N. C. (2012). Okul öncesi öğretmenleri ile öğretmen adaylarının çevresel tutumları yönünden karşılaştırılması. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(1), 317-327.
130. Yurttaş, A., Erdaş Kartal, E., & Çağlar, A. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının çevreye karşı tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Temel Eğitim Dergisi, 15, 6-22.
131. Weldemariam, K., Boyd, D., Hirst, N., Sageidet, B. M., Browder, J. K., Grogan, L., & Hughes, F. (2017). A critical analysis of concepts associated with sustainability in early childhood curriculum frameworks across five national contexts. International Journal of Early Childhood, 49, 333-351. https://doi.org/10.1007/s13158-017-0202-8
132. Wells, N.M. (2000). At home with nature: Effects of “Greenness” on Children’s Cognitive Functioning. Environ. Behav. 32, 775–795. https://doi.org/10.1177/00139160021972793