Okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilir çevre eğitimi bilinci ile çocukların sürdürülebilirlik davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 1, 248 - 280, 31.05.2025

Hüsniye Mümünoğlu , Pınar Bağçeli Kahraman

https://doi.org/10.33400/kuje.1607071

Cited By: 1

https://izlik.org/JA33BZ98TA

Öz

Bu araştırma, okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilir çevre eğitimi bilinci ile çocukların sürdürülebilirlik becerileri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilincinin öğretmenin yaşına, görev yılına, çevre eğitimine yönelik bir eğitime katılma durumuna ve eğitim programında okul dışı öğrenme ortamlarına yer verme durumuna göre değişip değişmediği, çocukların sürdürülebilirlik davranışlarının ise çocukların cinsiyetine ve yaşına göre değişip değişmediği belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışma grubu 52 okul öncesi öğretmeni ve bu öğretmenlerin sınıflarında eğitime devam etmekte olan 300 çocuktan oluşmaktadır. Okulların çalışma grubuna seçilen çocukların 60-71 ay aralığında olmasına ve çocukların seçiminde her öğretmenin kendi sınıfından rastgele seçtiği en fazla altı çocukla çalışılmasına dikkat edilmiştir. Verilerin analizinde ANOVA analizi ve bağımsız örneklem t testi kullanılmıştır. Öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi düzeyleri ile çocukların sürdürülebilirlik davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla korelasyon analizlerinden Pearson korelasyon analizi kullanılmıştır. Araştırmada ayrıca etki büyüklükleri de hesaplanmıştır. Araştırma sonucunda öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilinci ile çocukların sürdürülebilirlik becerileri arasında bir ilişki bulunduğu, öğretmenlerin çevre eğitimi bilincinin ve çocukların sürdürülebilirlik becerilerinin öğretmenin yaşına, mesleki kıdemine, çevre eğitimi alma durumuna ve eğitim programında okul dışı öğrenme ortamına yer verme durumuna göre farklılaştığı, çocukların cinsiyetine göre sürdürülebilirlik becerileri “Bilinçlilik” alt boyutunun kız çocuklarının lehine farklılaşma gösterdiği tespit edilmiştir. Öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilincinin ise çocukların cinsiyetine göre farklılaşmadığı belirlenmiştir. Çocukların yaşına göre sürdürülebilirlik becerilerinin farklılaşmadığı görülürken, öğretmenlerin sürdürülebilir çevre eğitimi bilincinin çocukların yaşına göre farklılaştığı, bu farklılaşmanın beş yaş lehine olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Sürdürülebilirlik , çevre eğitimi , çevre bilinci , sürdürülebilir çevre , okul öncesi eğitim

Etik Beyan

Araştırma Etiği Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formu imzalatılmıştır. Etik kurul izin bilgileri Etik değerlendirmeyi yapan kurul adı: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Etik değerlendirme karar tarihi: 3 MAYIS 2024 Etik değerlendirme belgesi sayı numarası: 2024-04

Investigating the relationship between preschool teachers' awareness of sustainable environmental education and children's sustainability behaviors

https://izlik.org/JA33BZ98TA

Öz

This study aims to examine the relationship between preschool teachers' awareness of sustainable environmental education and children's sustainability skills. Within the scope of the research, it was tried to determine whether teachers' awareness of sustainable environmental education varies according to the age of the teacher, years of service, participation in training on environmental education, and the inclusion of out-of-school learning environments in the education program and children's sustainability behaviors vary according to the gender and age of the children. The research was conducted with the relational survey model. In the data analysis, ANOVA analysis and Independent Sample T-test were used. Effect sizes were also calculated in the study. At the end of the study, it was found that there was a relationship between teachers' environmental education awareness and children's sustainability skills. Teachers' environmental education awareness and children's sustainability skills differed according to the age of the teacher, professional seniority, the status of receiving environmental education and the inclusion of out-of-school learning environment in the education program while teachers' environmental education and children's sustainability skills differed according to the gender of the children. According to the gender of the children, it was determined that “Consciousness” skills, a sub-dimension of sustainability, showed differentiation in favor of girls. While it was seen that sustainability skills did not differ according to the age of children, it was seen that teachers' awareness of sustainable environmental education differed according to the age of children, which was found to be in favor of five years old.

Anahtar Kelimeler

Sustainability , environmental education , environmental awareness , sustainable environment , preschool education

Etik Beyan

Araştırma Etiği Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formu imzalatılmıştır. Etik kurul izin bilgileri Etik değerlendirmeyi yapan kurul adı: Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma ve Yayın Etik Kurulu Etik değerlendirme karar tarihi: 3 MAYIS 2024 Etik değerlendirme belgesi sayı numarası: 2024-04

Kaynakça

• Afacan, Ö. ve Güler, M.P.D. (2011).Sürdürülebilir çevre eğitimi kapsamında tutum ölçeği geliştirme çalışması. [2nd International Conference on New Trends in Education and Their Implications] , Antalya.
• Agostini, F., Minelli, M., & Mandolesi, R. (2018). Outdoor education in Italian kindergartens: How teachers perceive child developmental trajectories. Frontiers in psychology, 9, 1911. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2018.01911
• Aksoy, Ş. & Demirci Aksoy, A., (2019). Öğretmen adaylarının çevre bilincine yönelik algılarının belirlenmesi. International Social Sciences Studies Journal, 5(30), 989-997. https://doi.org/10.26449/sssj.1245
• Akkaya, M. Ö., & Gökçeli, F. K. (2024). 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında 2013 okul öncesi eğitim programının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2). 896-913. https://doi.org/10.24315/tred.1400377
• Aksan, Z., & Çelikler, D. (2013). Pre-service elementary teachers’ perceptions and opinions about greenhouse effect. Journal of Baltic Science Education, 12(2), 159-177. https://doi.org/10.33225/jbse/13.12.159
• Anyolo, E. O., Kärkkäinen, S., & Keinonen, T. (2018). Implementing education for sustainable development in Namibia: School teachers’ perceptions and teaching practices. Journal of Teacher Education for Sustainability, 20(1), 64-81. https://doi.org/10.2478/jtes-2018-0004
• Ardoin, N.M., Bowers, A.W., Roth, N.W., & Holthuis, N. (2018). Environmental education and K-12 student outcomes: A review and analysis of research. J. Environment Education, 49, 1–17. https://doi.org/10.1080/00958964.2017.1366155
• Atasoy, E., & Ertürk, H. (2008). İlköğretim öğrencilerinin çevresel tutum ve çevre bilgisi üzerine bir alan araştirmasi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(1), 105-122.
• Aydın, Ö., & Aykaç, N. (2016). Yaratıcı drama yöntemi ile verilen eğitimin okul öncesi öğrencilerinin çevre farkındalığına etkisi. Yaratıcı Drama Dergisi, 11(1), 1-16.
• Aydın, H., & Bakır, N. A. (2023). Anaokulu öğretmenlerinde sürdürülebilirlik ve çevre bilinci algısının değerlendirilmesi. International Journal of Applied Economic and Finance Studies, 8(1), 81-101. https://doi.org/10.21612/yader.2016.002 ,
• Bascopé, M., Perasso, P., & Reiss, K. (2019). Systematic review of education for sustainable development at an early stage: Cornerstones and pedagogical approaches for teacher professional development. Sustainability, 11(3), 719. https://doi.org/10.3390/su11030719
• Bergan, V., I. W. Krempig, T. A. Utsi, and K. W. Bøe. (2021). I Want to participate communities of practice in foraging and gardening projects as a contribution to social and cultural sustainability in early childhood education. Sustainability, 13 (8), 4368. https://doi.org/10.3390/su13084368
• Bergan, V., Nylund, M. B., Midtbø, I. L., & Paulsen, B. H. L. (2024). The teacher’s role for engagement in foraging and gardening activities in kindergarten. Environmental Education Research, 30(1), 68-82. https://doi.org/10.1080/13504622.2023.2181271
• Birdsall, S. (2015). Analysing teachers’ translation of sustainability using a PCK framework. Environmental Education Research 21 (5), 753–776. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.933776
• Birleşmiş Milletler, (2015). Transforming our World: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. Retrieved from http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/70/1&Lang=E
• Boeve-de Pauw, J., Gericke, N., Olsson, D., & Berglund, T. (2015). The effectiveness of education for sustainable development. Sustainability, 7(11), 15693-15717. https://doi.org/10.3390/su71115693
• Boldermo, S., & Ødegaard, E. E. (2019). What about the migrant children? The state-of-the-art in research claiming social sustainability. Sustainability, 11(2), 459. https://doi.org/10.3390/su11020459
• Borg, F., Winberg, M., & Vinterek, M. (2017). Children’s learning for a sustainable society: Influences from home and preschool. Education Inquiry, 8(2), 151-172. https://doi.org/10.1080/20004508.2017.1290915
• Borg, F., & Gericke, N. (2021). Local and global aspects: Teaching social sustainability in Swedish preschools. Sustainability, 13(7), 3838. https://doi.org/10.3390/su13073838
• Borroto, T. E. P., Fleites, O. L. P., & Calderón, M. J. G. (2016). La superación del profesional de la educación preescolar en el trabajo con la educación ambiental para el desarrollo sostenible. Ra Ximhai: revista científica de sociedad, cultura y desarrollo sostenible, 12(5), 217-227.
• Buhan, B.(2006). Okul öncesinde görev yapan öğretmenlerin çevre bilinci ve bu okullardaki çevre eğitiminin araştırılması. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Marmara üniversitesi, İstanbul.
• Bulut, B., & Çakmak, Z. (2018). Sürdürülebilir kalkınma eğitimi ve öğretim programlarına yansımaları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 7 (4), 2680-2697. https://doi.org/10.7884/teke.4371
• Buldur, A., & Ömeroğlu, E. (2018). An Examination of the relationship between pre-school children’s and their teachers’ attitudes and awareness towards the environment. Journal of Education and Learning, 7 (2), 221–229. https://doi.org/10.5539/jel.v7n2p221
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2020). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayıncılık
• Breiting, S. (2009). Issues for environmental education and ESD research development: Looking ahead from WEEC 2007 in Durban. Environmental Education Research 15 (2), 199–207. https://doi.org/10.1080/13504620902807584
• Chawla, L. 2007. “Childhood experiences Associated with care for the natural world: A theoretical framework for empirical results. Children, Youth and Environments 17 (4), 144–170. https://doi.org/10.1353/cye.2007.0010
• Chawla, L. (2015). Benefits of nature contact for children. Journal of planning literature, 30(4), 433-452. https://doi.org/10.1177/0885412215595441
• Cohen, J. (1990). Things ı have learned (So Far). American Psychologist, 45(12), 1304-1312. https://doi.org/10.1037/0003-066X.45.12.1304
• Çetin, O., & Çetin, N. E. (2023). Öğretmenlerin sürdürülebilir kalkınma kavramına ilişkin algıları. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(98), 2108-2116. https://doi.org/10.5281/zenodo.8307126
• Çifçi, T. & Geriş, E. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre eğitimine ve sorunlarına ilişkin görüşlerinin incelenmesi. International Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 13(50), 1510-1532.
• Dada, D. O., Eames, C., & Calder, N. (2017). Impact of environmental education on beginning preservice teachers’ environmental literacy. Australian Journal of Environmental Education, 33(3), 201-222. https://doi.org/10.1017/aee.2017.27
• Daş, B., Aslan, A., & Yadigaroğlu, E. (2021). Okul dışı öğrenme ortamlarının 4-6 yaş çocuklarının sağlığı, gelişimi ve sürdürülebilir kalkınma bilinci üzerindeki etkileri. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi, 6(1), 87-124.
• Demir, T., & Ası, D. Ş. (2018). Sınıf yönetimi stratejileri, öz-yeterlik algısı ve çocuk–öğretmen etkileşimleri arasındaki ilişkiler. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 69-86.
• Demir, E. (2019). R diliyle istatistiksel uygulamalar (1. Basım). Pegem Yayıncılık.
• Demirbaş, Ç. (2015). Öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınma farkındalık düzeyleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (31), 300-316.
• Demirci Aksoy, A., & Şahin, H.. (2022). Öğretmen adaylarının çevre bilincine yönelik algılarının belirlenmesi. Socıal Scıences Studıes Journal, 5(30), 989-997.
• Duran, M., & Bozok, Ş. (2021). Views of pre-school teacher candidates on sustainable development. Eğitimde Bireysel Farklılıklar Dergisi, (2), 44-59. https://doi.org/10.47156/jide.1031352
• Duran, M. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir gelişme uygulamalarına ilişkin görüşleri ve uygulama örneği. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(2), 402-419. https://doi.org/10.30703/cije.1027686
• Edwards, S., & Cutter-Mackenzie, A. (2013). Pedagogical play types: What do they suggest for learning about sustainability in early childhood education?. International Journal of Early Childhood, 45, 327-346. https://doi.org/10.1007/s13158-013-0082-5
• Ek, H, N., Kılıç, N., Öğdüm, P., Düzgün, G. ve Şeker, S. (2009). Adnan Menderes Üniversitesinin farklı akademik alanlarında öğrenim gören ilk ve son sınıf öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik tutumları ve duyarlılıkları. Kastamonu Eğitim Dergisi,17(1), 125-136.
• Emir, H. N. S. Sürdürülebilir peyzaj tasarımı açısından okul bahçeleri. Akdeniz Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 2(2), 156-177.
• Engdahl, I. (2015). Early childhood education for sustainability: The OMEP world project. International Journal of Early Childhood, 47(3), 347-366. https://doi.org/10.1007/s13158-015-0149-6
• Engin, K., Demiriz, S., & Koçyiğit, B. S. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin ekolojik ayak izi farkındalıkları, çevre dostu davranışları ve çevre dostu etkinlikler uygulama durumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 57(57), 91-108. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1120458
• Erbasan, Ö. ve Erkol, M. (2020). Sınıf öğretmenlerinin çevreye yönelik bilgi, tutum ve davranış düzeylerinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 15 (24) , 2443-2471 . https://doi.org/10.26466/opus.619973
• Erten, S. (2005). Okul öncesi öğretmen adaylarında çevre dostu davranışların araştırılması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28), 91-100.
• Fraenkel R.J. & Wallen E.N. (2006) How to Design and Evaluate Research in Education. McGraw-Hill, New York.
• Grindheim, L. T., Bakken, Y., Hiis Hauge, K., & Presthus Heggen, M. (2019). Early childhood education for sustainability through contradicting and overlapping dimensions. ECNU Review of Education, 2(4), 374–395. https://doi.org/10.1177/2096531119893479
• Güler, T. (2010). Ekoloji temelli bir çevre eğitiminin öğretmenlerin çevre eğitimine karşı görüşlerine etkileri. Eğitim ve Bilim, 34(151). 31-43.
• Güler Yıldız, T., Özdemir Şimşek, P., Eren, S., & Aydos, E. H. (2017). An analysis of the views and experiences of children who are 48-66 months old, Their parents, and teachers about" sustainable development". Educational Sciences: Theory and Practice, 17(2), 653-677.
• Gümüşay, B. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin sürdürülebilir gelişime yönelik tutumları ile sorun çözme becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale üniversitesi, Denizli.
• Güngör, H. (2019). Bir okul öncesi eğitim kurumunda ekolojik ayak izi uygulamaları ile sürdürülebilir yaşam fırsatlarının geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
• Güngör, H., & Kalburan, F. N. C. (2022). Okul öncesi eğitim kurumu çalışanlarının ekolojik ayak izi farkındalık düzeylerinin belirlenmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 11(1), 17-26.
• Günindi, Y. (2010). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre dostu davranışlarının araştırılması. TÜBAV Bilim Dergisi, 3(3). 292-297
• Günşen, G. (2023). Çevre eğitimi etkinliklerinin okul öncesi öğretmen adaylarının ekolojik ayak izi farkındalığına ve çevre bilincine yönelik ilgi düzeylerine olan etkisinin incelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 4(1), 1-13. https://doi.org/10.59062/ijpes.1233687
• Güşta Şahin, H., & Doğu, S. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının çevre sorunlarına ilişkin tutum ve davranışlarının incelenmesi. İlköğretim Online, 17(3). 1402-1416. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466359
• Güzelyurt, T., & Özkan, Ö. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin okul öncesi dönemde çevre eğitimine ilişkin görüşleri: durum çalışması. Turkish Studies, 13(11). 651-668. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.
• Hatiboğlu, A., & Mercan Uzun, E. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin çevresel sürdürülebilirlik hakkındaki görüşlerinin ve uygulamalarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240). 3139-3160. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1168237
• Hedefalk, M., Almqvist, J., & Östman, L. (2015). Education for sustainable development in early childhood education: A review of the research literature. Environmental Education Research, 21(7), 975-990. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.971716
• Herrera, D., & Ríos, D. (2017). Environmental Education and evaluative practice: Some thoughts for the construction of eco-consciousness. Estudios pedagógicos (Valdivia), 43(1), 389-403
• Inoue, M., O'Gorman, L., & Davis, J. (2016). Investigating early childhood teachers’ understandings of and practices in education for sustainability in Queensland: A Japan-Australia research collaboration. Australian Journal of Environmental Education, 32(2), 174-191.
• KACEE. (2019). What is environmental education? http://www.kacee.org/what-environmental-educatin-0
• Kadıoğlu Ateş, H. ve Işık Öner, A. (2020). Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık düzeyinin incelenmesi, Kesit Akademi Dergisi, 6 (24), 126-144. http://dx.doi.org/10.29228/kesit.44369
• Kahriman Öztürk, D., Olgan, R., & Güler, T. (2012). Preschool children's ıdeas on sustainable development: How Preschool children perceive three pillars of sustainability with the regard to 7R. Educational Sciences: Theory and Practice, 12(4), 2987-2995.
• Kalaycı, Ş.(2006). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri. Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
• Karademir, A., Cingi, M. A., Dereli, F., Akman, B. (2017). Quality ın preschool education: The views of teachers and assistant teachers. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 7-33.
• Karademir, T. (2018). Teknolojinin benimsenmesine ekolojik bir yaklaşım: sürdürülebilir bir dijital öğretim materyali geliştirme ekosistemi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Karasar, N. (2005). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Nobel Yayın.
• Kaya Durna, D. K. (2016). İlköğretim okullarında görev yapan sınıf öğretmenlerinin çevre bilinci ve bu okullardaki çevre eğitimi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi, Amasya.
• Kaya, P., & Kaya, B. (2019). Sürdürülebilir mimarlık anlayışının Bahriye Üçok Anaokulu örneklem alanı üzerinden analizi. Turkish Online Journal of Design, Art & Communication, 9(1).28-41. https://doi.org/10.7456/10901100/005
• Kıldan, A. O. (2011). Öğretmen-çocuk ilişkilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (30), 103-120.
• Kızılkan, G., & Canbay Türkyılmaz, Ç. (2021). Sürdürülebilir mimari yaklaşım ile tasarlanmış okul öncesi eğitim yapılarında ergonomi kavramının bahriye üçok ekolojik anaokulu örneği üzerinden incelenmesi. Megaron, 16(1). 53-67.
• Koçak Tümer, B. (2022). Okul öncesi öğretmenlerinin geri dönüşüme ilişkin görüşleri. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27), 693-716. https://doi.org/10.38155/ksbd.1149719
• Lynch, M., & Cicchetti, D. (1997). Children’s relationships with adults and peers: An examination of elementary and junior high school students. Journal of School Psychology, 35, 81–99. https://doi.org/10.1016/S0022-4405(96)00031-3
• Mackey, G. (2011). To know, to decide, to act: The young child’s eight to participate in action for the environment. Environmental Education Research, 18 (4), 473–484. https://doi.org/10.1080/13504622.2011.634494
• Mahat, H., Hashim, M., Saleh, Y., Nayan, N., & Norkhaidi, S. B. (2019). Environmental sustainability knowledge, attitude and practices among pre-school students. Earth and Environmental Science, 286(1). 1-10. https://doi.org/10.1088/1755-1315/286/1/012003
• Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). 2024. okul öncesi eğitim programı. https://tegm.meb.gov.tr/dosya/okuloncesi/guncellenenokuloncesiegitimprogrami.pdf
• Morris, H., Edwards, S., Cutter-Mackenzie, A., Rutherford, L., Williams-Smith, J., & Skouteris, H. (2018). Evaluating the impact of teacher-designed, wellbeing and sustainability play-based learning experiences on young children's knowledge connections: a randomised trial. Australasian Journal of Early Childhood, 43(4), 33-42.
• Muşlu Kaygısız, G., Benzer, E., & Dilek Eren, C. (2019). Aktif öğrenmeye dayalı etkinliklerin okul öncesi öğretmen adaylarının çevre etiği farkındalığı, çevre davranışı ve çevre eğitimine ilişkin öz yeterliklerine etkisi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 50(50), 125-141. https://doi.org/10.15285/maruaebd.542612
• Ogelman, H. G., Seçer, Z., Gündoğan, A., & Bademci, D. (2015). 68-72 aylık okul öncesine ve ilkokula devam eden çocukların okula uyum ve öğretmenleriyle ilişkilerinin karşılaştırılması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(1), 1-17.
• Ohlsson, A., Borg, F., & Gericke, N. (2024). Education for sustainability in preschool: Swedish preschool teachers’ perspectives. Cogent Education, 11(1). https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2353477
• Okyay, Ö., Demir, Z. G., Sayın, A., & Özdemir, K. (2021). Ekolojik okuryazarlık eğitiminin okul öncesi öğretmenlerinin ekolojik farkındalığı ve çevreye yönelik motivasyonlarına etkisi. Başkent Üniversitesi Eğitim Dergisi, 8(1), 129-146.
• Olgan, R. (2013). 60-72 aylık okul öncesi dönem çocuklarının sürdürülebilir yaşam çerçevesinde çevrelerini nasıl algıladıklarının incelenmesi. https://open.metu.edu.tr/handle/11511/61494
• Olgan, R. (2016). Okul öncesi dönemdeki çocukların sürdürülebilirlik tüketim kalıplarına yönelik görüşleri. 912. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi’ nde sunuldu.
• Olsson, D., Gericke, N., & Chang Rundgren, S. N. (2016). The effect of implementation of education for sustainable development in Swedish compulsory schools–assessing pupils’ sustainability consciousness. Environmental education research, 22(2), 176-202. https://doi.org/10.1080/13504622.2015.1005057
• Olsson, D., Gericke, N., & Boeve-de Pauw, J. (2022). The effectiveness of education for sustainable development revisited–a longitudinal study on secondary students’ action competence for sustainability. Environmental Education Research, 28(3), 405-429. https://doi.org/10.1080/13504622.2022.2033170
• Öhman, J. (2011). Theme introduction: New Swedish environmental and sustainability education research. Utbildning & Demokrati–tidskrift för Didaktik Och Utbildningspolitk, 20(1), 3-12. https://doi.org/10.48059/uod.v20i1.940
• Özdemir, A.,& Yapıcı, E., (2010).Öğretmen adaylarının çevre sorunlarına yönelik farkındalık ve ilgi düzeylerinin karşılaştırılması Anadolu Doğa Bilimleri Dergisi 1(1):, 48-56,
• Özer, M., & Gökçeli, F. K. (2024). 2030 Sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında 2013 okul öncesi eğitim programının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 896-913. https://doi.org/10.24315/tred.1400377
• Özkan, B. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin çevre eğitimine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi(62), 80-87.
• Özkan, B., Tuğluk, M. N., & Yiğitalp, N. (2019). Environmental sustainability scale for children 60-72 months old. A validity and reliability study. Journal of Education and Training Studies, 8(1), 32-41. https://doi.org/10.11114/jets.v8i1.4485
• Pamuk, D. K. (2019). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumlarının incelenmesi. Türk İlköğretim Dergisi, 4(2), 72-84.
• Pamuk, D. K., & Olgan, R. (2019). Eko ve eko olmayan okul öncesi eğitim kurumlarında görev yapan öğretmenlerin sürdürülebilir gelişim için eğitim uygulamalarını yordayan değişkenlerin karşılaştırılması. Eğitim ve Bilim, 45(203). 327-345. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2019.8774
• Park, E., Kim, H., & Yu, S. (2016). Perceptions and attitudes of early childhood teachers in Korea about education for sustainable development. International Journal of Early Childhood, 48, 369-385. https://doi.org/10.1007/s13158-016-0176-y
• Poje, M., Marinić, I., Stanisavljević, A., & Rechner Dika, I. (2024). Environmental education on sustainable principles in kindergartens—A foundation or an option?. Sustainability, 16(7), 2707. https://doi.org/10.3390/su16072707
• Pramling Samuelsson, I. (2016). What is the future of sustainability in early childhood? İçinde, A. Farrell, S. L. Kagan, & E. K. M. Tisdall (Eds.), The Sage handbook of early childhood research (ss. 502–516). Sage. https://doi.org/10.4135/9781473920859.n30
• Robles-Moral, F. J., Fernández-Díaz, M., & Ayuso-Fernández, G. E. (2022). What do pre-service preschool teachers know about biodiversity at the level of organisms? Preliminary analysis of their ability to identify vertebrate animals. Sustainability, 14(18), 11406.
• Ryu, H. C., & Brody, S. D. (2006). Examining the impacts of a graduate course on sustainable development using ecological footprint analysis. International Journal of Sustainability in Higher Education, 7(2), 158-175. https://doi.org/10.1108/14676370610655931
• Sadık, F. (2013). Öğretmen adaylarının çevresel tutum ve bilgi düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Pegem Eğitim Ve Öğretim Dergisi, 3(3), 01 – 10.
• Salı, G., Körükçü, Ö., & Akyol, A. (2015). Research on the environmental knowledge and environmental awareness of preschool teachers. International Association of Social Science Research, 3(1), 69-79.
• Salonen, A. O. & Tast S. (2013). Finnish early childhood educators sustainable development. Journal of Sustainable Development, 6(2), 70-85. https://doi.org/10.5539/jsd.v6n2p70
• Samuelsson, I. P., & Park, E. (2017). How to educate children for sustainable learning and for a sustainable world. International Journal of Early Childhood, 49, 273-285.
• Scharenberg, K., Waltner, E. M., Mischo, C., & Rieß, W. (2021). Development of students’ sustainability competencies: Do teachers make a difference?. Sustainability, 13(22), 12594. https://doi.org/10.3390/su132212594
• Seibold, S., Gossner, M. M., Simons, N. K., Blüthgen, N., Müller, J., Ambarlı, D., ... & Weisser, W. W. (2019). Arthropod decline in grasslands and forests is associated with landscape-level drivers. Nature, 574(7780), 671-674. https://doi.org/10.1038/s41586-019-1684-3
• Sıvacılar, S. (2021). Sürdürülebilirlik ilkesinde dayalı okul öncesi eğitim yapısı tasarlanması ve fiziksel etkenlerin iş sağlığı güvenliği açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırklareli Üniversitesi, Kırklareli.
• Sinakou, E., Boeve-de Pauw, J., Goossens, M., & Van Petegem, P. (2018). Academics in the field of Education for Sustainable Development: Their conceptions of sustainable development. Journal of Cleaner Production, 184, 321-332. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.02.279
• Şahin, B. E., & Dostoğlu, N. (2015). Okul binaları tasarımında sürdürülebilirlik. Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 20 (1), 75-91. https://doi.org/10.17482/uujfe.54815
• Şahin, E., & Teksöz, G. (2016). Sürdürülebilir gıda tüketimi için okul öncesi öğretmen adaylarına bir bakış. https://open.metu.edu.tr/handle/11511/59783
• Şeker, P. (2013). Okul öncesi öğretmenlerinin matematik eğitimine yönelik inanç ve öz yeterliklerinin 48-60 aylık çocukların matematik becerileri üzerine etkisinin incelenmesi. Yayınlanmamış doktora tezi, Gazi Üniversitesi, Ankara.
• Şener, A., & Yoldaş, C. (2020). Sınıf öğretmenlerinin yansıtıcı düşünme eğilimleri ve çevre bilinci arasındaki ilişki. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 5(10), 125-139.
• Tarı, A., & Uzun, E. M. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin çevresel sürdürülebilirlik hakkındaki görüşlerinin ve uygulamalarının incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 52(240), 3139-3160. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1168237
• Tarkoçin, S., Bilmez, B, K & Kurt Gökçeli, F. (2017). Meslek yüksekokulu çocuk gelişimi öğrencilerinin çevre sorunlarına yönelik görüşlerinin değerlendirilmesi (Bingöl üniversitesi örneği) . Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 7 (2/1), 84-92.
• Teksöz, G., Şahin, E., & Ertepınar, H. (2010). Çevre okuryazarlığı, öğretmen adayları ve sürdürülebilir bir gelecek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(39), 307-320.
• Taşkın, Ö., & Şahin, B. (1996). "Çevre" kavramı ve altı yaş okul öncesi çocuklar. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 1-12.
• Tonguç, B. (2012). Sürdürülebilir tasarımın okul öncesi eğitim yapıları örneğinde irdelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
• Tonguç, B., & Özbayraktar, M. (2017). Sürdürülebilir okul öncesi eğitim yapılarının sosyal ve kültürel sürdürülebilirlik açısından incelenmesi. Mimarlık ve Yaşam, 2(1), 27-46. https://doi.org/10.26835/my.299396
• Toprak, P., Algan, K., Alıç, Ü., Akıncı Aslan, D., et al. (2023). Okul öncesi öğretmenlerinin çevresel düşünce ve davranışlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Temel Eğitim(19), 6-15.
• Toran, M. (2016). Sürdürülebilir anaokulları: okul öncesi eğitim kurumlarının değerlendirilmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(3), 1035-1046.
• Toran, M. (2017). Erken çocukluk eğitimi için sürdürülebilir kalkınma: Türkiye kökenli yayınlara yönelik bir değerlendirme. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 1(1), 33-44.
• Tripon, C. (2024). Nurturing sustainable development: The ınterplay of parenting styles and SDGs in children’s development. Children, 11(6), 695. https://doi.org/10.3390/children11060695
• Tuncer Teksöz, G., Boone, J. W., Tüzün, O. Y., & Öztekin, C. (2014). An evaluation of the environmental literacy of preservice teachers in Turkey through Rasch analysis. Environmental Education Research, 20(2), 202-227. https://doi.org/10.1080/13504622.2013.768604
• Uitto, A., & Saloranta, S. (2017). Subject teachers as educators for sustainability: A survey study. Education Sciences, 7(1), 8. https://doi.org/10.3390/educsci7010008
• Uludağ, G., Karademir, A. H., & Cingi, M. A. (2017). Okul öncesi öğretmen adaylarının sürdürülebilir çevreye ilişkin davranış düzeylerinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(41), 120-136. https://doi.org/10.21764/efd.01513
• UNESCO (2022). Berlin declaration on education for sustainable development; learn for our planet: Act for sustainability. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000381228
• Vázquez-Cano, E., Sáez-López, J. M., Grimaldo-Santamaría, R. Ó., & Quicios-García, M. D. P. (2023). Influence of age, gender and years of experience on teachers in promoting strategies for digital sustainability and data protection. Journal of New Approaches in Educational Research, 12(2), 307-322. https://doi.org/10.7821/naer.2023.7.1467
• Vesterinen, M. (2024). Sustainability competences in environmental education: Research on guidebooks for teachers at Finnish primary schools. Cogent Education, 11(1), 2286120. https://doi.org/10.1080/2331186X.2023.2286120
• Yağan, S. (2012). Sürdürülebilir gelişme kavramı ve okul öncesi eğitim programına yansımaları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Kültür Üniversitesi, İstanbul.
• Yıldırım, G. (2020). Sürdürülebilirlik konusundaki eğitim araştırmalarının tematik olarak incelenmesi. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 14(33), 70-106.
• Yılmaz, M., Karakaya, F., Cimen, O., ve Adiguzel, M. (2019). Fen bilgisi öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi. Mediterranean Journal of Educational Research, 13(30), 98-113. https://doi.org/10.29329/mjer.2019.218.6
• Yurt, Ö., Kandır, A., & Kalburan, N. C. (2012). Okul öncesi öğretmenleri ile öğretmen adaylarının çevresel tutumları yönünden karşılaştırılması. Educational Sciences: Theory & Practice, 12(1), 317-327.
• Yurttaş, A., Erdaş Kartal, E., & Çağlar, A. (2022). Okul öncesi öğretmen adaylarının çevreye karşı tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Temel Eğitim Dergisi, 15, 6-22.
• Weldemariam, K., Boyd, D., Hirst, N., Sageidet, B. M., Browder, J. K., Grogan, L., & Hughes, F. (2017). A critical analysis of concepts associated with sustainability in early childhood curriculum frameworks across five national contexts. International Journal of Early Childhood, 49, 333-351. https://doi.org/10.1007/s13158-017-0202-8
• Wells, N.M. (2000). At home with nature: Effects of “Greenness” on Children’s Cognitive Functioning. Environ. Behav. 32, 775–795. https://doi.org/10.1177/00139160021972793