Okuma güçlüğü yaşayan ilkokul öğrencilerine yönelik öğretmen görüşlerinin incelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 619 - 638, 30.11.2025

Hamdi Karaman , Ömer Yılar

https://doi.org/10.33400/kuje.1622713

https://izlik.org/JA48DH44NA

Öz

Bu araştırma, ilkokullarda okuma güçlüğü yaşayan öğrencilerle ilgili öğretmenlerin görüşlerini anlamak ve bu görüşlerin öğrenci başarıları üzerindeki potansiyel etkilerini derinlemesine incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden durum çalışması yöntemi kullanılmıştır. Durum çalışmasına uygun olarak tasarlanan araştırmanın çalışma grubunu 2023-2024 eğitim öğretim yılında Amasya merkez ilçede görev yapan ve gönüllü olarak katılım sağlayan 22 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Veri toplama sürecinde gönüllü 22 sınıf öğretmeni ile araştırmacılar tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formları aracılığıyla derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yapılan görüşmeler öğretmenlerin kendi okullarında en uygun bölümde kendi çalışma saatlerine göre belirlenen zamanlarda gerçekleştirilmiştir. Veri analizi bölümünde derinlemesine analizler yapabilmek ve yorumlar geliştirebilmek amacıyla içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre sınıf öğretmenlerinin karşılaştıkları okuma güçlükleri; öğrencilerin yavaş okumaları, heceleme problemleri, harf ve kelime atlamaları, ekleme ve karıştırma yapmaları şeklinde görülmektedir. Ayrıca okuma güçlüğü problemleri öğrencilerin okuduğunu anlama problemleri yaşamalarına, diğer derslerdeki başarılarının düşmesine, okula karşı olumsuz tutumlar oluşturmalarına ve akademik başarılarının düşmesine sebep olmaktadır. Sınıf öğretmenleri okuma güçlüğü problemleri karşısında, sesli okuma çalışmalarını, karesel ve hızlı okuma metinleri ile çalışmaları, bol okuma tekrarları yaptırmayı, okuma anında dönüt ve düzeltme çalışmalarını önermiş ve uygulamışlardır. Bu sonuçlar doğrultusunda öğretmenlerin okuma güçlükleri ile başa çıkabilmeleri adına hizmet içi eğitimler düzenlenmesi, farklılaştırma, zenginleştirme ve destekleme etkinlikleri içeren kaynaklarla desteklenmeleri önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

okuma güçlüğü , ilkokul , öğretmen görüşü , ilkokul öğrencileri.

Etik Beyan

Araştırma Etiği Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu çalışmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir. Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formu imzalatılmıştır. Etik kurul izin bilgileri Etik değerlendirmeyi yapan kurul adı: Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Birim Etik Kurulu Başkanlığı Etik değerlendirme karar tarihi: 05/07/2023 Etik değerlendirme belgesi sayı numarası: 02

Destekleyen Kurum

Finansal Destek Yazarlar olarak, araştırmanın gerçekleştirilmesi sürecine yönelik herhangi bir finansal destek beyanımız bulunmamaktadır.

Teşekkür

Destek ve Teşekkür Yazarlar olarak, araştırmanın gerçekleştirilmesi sürecine yönelik herhangi bir destek ya da teşekkür beyanımız bulunmamaktadır.

Investigating Teachers' Perspectives on Primary School Students with Reading Difficulties

https://izlik.org/JA48DH44NA

Öz

This research was conducted to understand the opinions of teachers about students with reading difficulties in primary schools and to examine in depth the potential effects of these opinions on student achievement. The case study method, one of the qualitative research designs, was used in the research. The study group in the research, which was designed in accordance with the case study, consisted of 22 classroom teachers who worked in the central district of Amasya in the 2023-2024 academic year and who participated voluntarily. In the data collection process, in-depth interviews were conducted with 22 volunteer classroom teachers through semi-structured interview forms prepared by the researchers. The interviews were conducted in the most convenient places of the teachers' schools at times determined according to their own working hours. In the data analysis section, content analysis technique was used in order to make in-depth analyses and develop comments. According to the findings, the reading difficulties encountered by classroom teachers include students reading slowly, spelling problems, skipping letters and words, adding and mixing. In addition, reading difficulties cause students to have problems in understanding what they read, their success in other courses decreases, they develop negative attitudes towards school and their academic achievement decreases. In the face of reading difficulty problems, classroom teachers suggested and implemented reading aloud activities, exercises with square and speed-reading texts, frequent reading repetitions, feedback and correction activities while reading. In line with these results, it was suggested that in-service training be organized for teachers to cope with reading difficulties and that they be supported with resources that include differentiation, enrichment and support activities.

Anahtar Kelimeler

reading disability , primary school , teacher opinion , primary school students.

Kaynakça

• Adalı, O. (2010). Etkileşimli ve eleştirel okuma teknikleri. Toroslu Kitaplığı.
• Akyol, H. (2011). Türkçe öğretim yöntemleri. Pegem Akademi.
• Akyol, H., Yıldırım, K., Ateş, S., Çetinkaya, Ç., & Rasinski, T. V. (2014). Okumayı değerlendirme: Öğretmenler için kolay ve pratik bir yol. Pegem Akademi.
• Akyol, H., & Kayabaşı, Z. E. (2018). Okuma güçlüğü yaşayan bir öğrencinin okuma becerilerinin geliştirilmesi: Bir eylem araştırması. Eğitim ve Bilim, 43(193), 143-158.
• Akyol, H., & Sever, E. (2019). Okuma yazma güçlüğü ve bir eylem araştırması: İkinci sınıf örneği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(3), 685-707.
• Allington, R. L., & McGill-Franzen, A. (1980). Word identification errors in isolation and in context: Apples vs. oranges. The Reading Teacher, 33, 795-800.
• Anderson, R. C., Hiebert, E. H., Scott, J. A., & Wilkinson, I. A. G. (1985). Becoming a nation of readers: The report of the commission on reading. The National Academy of Education.
• Anılan, H. (2019). Okuma ve okuduğunu anlama. Vizetek Yayıncılık.
• Ashley, L. D. (2017). Durum çalışması araştırması. Eğitimde araştırma yöntemleri ve metodolojileri içinde. J. Arthur, M., Waring, R. Coe ve L. HedgesV.) (Ed.) (Çev. A. Atılgan ve E. Büyüköksüz). (s. 165-174). Anı.
• Başar, M., & Göncü, A. (2018). Sınıf öğretmenlerinin öğrenme güçlüğüyle ilgili kavram yanılgılarının giderilmesi ve öğretmen görüşlerinin değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(1), 185-206.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2024). Bilimsel araştırma yöntemleri (36. Baskı). Pegem Akademi.
• Catts, H. W., & Kamhi, A. G. (2021). Language and reading disabilities. Pearson Education.
• Christensen, L. B., Johnson, R. B. & Turner, L. A. (2015). Nitel ve karma yöntem araştırmaları. M. Sever (Çev.). A. Alpay (Çev. Ed.). Araştırma Yöntemleri Desen ve Analiz içinde (s. 400-433). Anı.
• Christo, C., Davis, J., & Brock, S. E. (2009). Identifying, assessing, and treating dyslexia at school. Springer.
• Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2007). Research methods in education (5. Baskı). Routledge Falmer.
• Çaycı, B., & Demir, M. K. (2006). Okuma ve anlama sorunu olan öğrenciler üzerine karşılaştırmalı bir çalışma. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(4), 437-456.
• Çetinkaya, G., Ülper, H. & Yağmur, K. (2015). Öğrencilerin doğru ve akıcı sessiz sözcük okuma becerileriyle kavrama başarıları arasındaki ilişki. İlköğretim Çevrimiçi,14(3), 993-1004. https://doi.org/10.17051/io.2015.40893
• Çevik, A., Ayana, H. & Ayana, M. (2023). Ortaokul öğrencilerinin okuma iç motivasyonları akademik başarıları, okuma tutum ve alışkanlıklarının arasındaki ilişkinin incelenmesi. RumeliDE Dil ev Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (32), 116-130. https://doi.org/10.29000/rumelide.1252825
• Çetin, I. (2016). Nitel içerik analizi. M. Y. Özden & Levent Durdu (Ed.), Eğitimde Üretim Tabanlı Çalışmalar İçin Nitel Araştırma Yöntemleri içinde (125-148). Anı.
• Dağ, N. (2010). Okuma güçlüğünün giderilmesinde 3P metodu ile boşluk tamamlama (cloze) tekniğinin kullanımı üzerine bir çalışma. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 11(1), 63-74.
• Davenport, M. R. (2002). Miscues not mistakes: Reading assessment in the classroom. Heinemann.
• Demir, E., & Pilav, S. (2023). Okuma Çemberi Yönteminin Öğrencilerin Okuma Tutumlarına ve Eleştirel Okuma Becerisine Etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(4), 825-838.
• Doğan, H. (2012). Özel öğrenme güçlüğü riski taşıyan 5-6 yaş çocukları için uygulanan erken müdahale eğitim programının etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Marmara Üniversitesi.
• Fletcher, J. M., Lyon, G. R., Fuchs, L. S., & Barnes, M. A. (2019). Learning disabilities: From identification to intervention (2nd ed.). Guilford Press.
• Güzel Özmen. (2012). Özel eğitime gereksinimi olan öğrenciler ve özel eğitim. (İ. H. Diken, Ed.). Pegem Akademi.
• Güneş, F. (2008). Hızlı okuma ve anlamı yapılandırma. Nobel Akademi.
• Güvence, T. & Babayiğit, Ö. (2023). Parmakla satır takibinin ilkokul öğrencilerinin sesli okuma hızına etkisi. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 7(3), 532- 547.
• Hampton, N. Z. & Mason, E. (2003). Learning disabilities, gender, sources of efficacy, self-efficacy beliefs, and academic achievement in high school students. Journal of School Psychology, 41(2), 101–112.
• Hudson, R. F., High, L., & Al Otaiba, S. (2007). Dyslexia and the brain: What does current research tell us? The Reading Teacher, 60, 506-515.
• Johnston, P. H. (2002). Assessment in reading. (Ed.) Pearson, P. D. Handbook of reading research volume I. (pp 147-182). Lawrence Erlbaum associates, Publishers.
• Karaman, H., & Yılar, Ö. (2023a). Ana dili Türkçe olmayan öğrencilerin ve velilerinin ilkokuma yazma öğretiminde karşılaşılan sorunlarla ilgili görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(87), 1112-1126. https://doi.org/10.17755/esosder.1264113
• Karaman, H., & Yılar, Ö. (2023b). Türkçenin ana dili olarak konuşulmadığı bölgelerde ilkokuma yazma öğretimi ile ilgili öğretmen görüşleri. Firat University Journal of Social Sciences, 33(1), 159-170. https://doi.org/10.18069/firatsbed.1205989
• Karasu, H.P., Girgin Ü. & Uzuner, Y. (2013). Formel olmayan okuma envanteri. Nobel Akademi.
• Kaya, M. & Bacanak, A. (2013). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının düşünceleri: fen okuryazarı birey yetiştirmede öğretmenin yeri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2013) 209-228.
• Ketenoğlu Kayabaşı, Z. E. (2019). Sınıf öğretmenlerinin okuma güçlüklerine ilişkin görüş ve uygulamaları [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
• Kocaarslan, M. (2019). İyi ve zayıf okuyucular için okuduğunu anlama: kuramsal ve ampirik açıdan bir bakış. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 20(2), 369-393.
• Koç, B. (2012). Sınıf öğretmenlerinin sınıflarındaki öğrenme güçlüğü çeken öğrencilerine yönelik özel uygulamalarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Kodan, H. (2020). Okuma güçlüğüne ilişkin öğretmen görüşleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(29), 204-222.
• Leslie, L., & Caldwell, J. (2006). Qualitative reading inventory-4 (4th ed.). Pearson Education Inc.
• Merga, K.M. (2018). Silent reading and discussion of self-selected books in the contemporary classroom. English in Australia, 53(1).
• Merrıam, S.B. (1988). Case study research in education: A qualitative approach. Jossey-Bass, San Francis-co.
• Nation, K., Snowling, M. J., & Hayiou-Thomas, M. E. (2022). Reading and dyslexia. Routledge.
• National reading panel report. (2000). http://www.nichd.nih.gov/publications/pubs/nrp/Pages/findings.aspx
• Narimani, M. V., & Aghajani, S. (2004). Learning disorders. Bagh-e Rezvan Publications.
• Özdemir, E. (2018). Eleştirel okuma. Bilgi Yayınevi.
• Patton, M.Q. (2018). Nitel Araştırma ve Değerlendirme Yöntemleri [Qualitative research and evaluation methods] (2. Baskı). Pegem Akademi.
• Pennington, B. F. (2002). The development of pyschopathology: Nature or nurture. Guilford Press.
• Rello, L. & Baeza-Yates, R. (2013). Good fonts for dyslexia. ASSETS 2013: Proceedings of the 15th International ACM SIGACCESS Conference on Computers and Accessibility, 1–8. https://doi.org/10.1145/2513383.2513447
• Saat, F. (2019). İlkokulda öz değerlendirmeye dayalı sesli okuma yönteminin akıcı okuma ve okuduğunu anlamaya etkisi [Yüksek Lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
• Samuels, J. (2006). Looking backword: Reflections on a cereer in reading. Journal of Literacy Research, 38(3), 327-344.
• Saviour, P., Kumar, S., Kiran, U., Ravuri, R. R., Rao, V. R. & Ramachandra, N. B. (2008). Allelic variants of DYX1C1 are not associated with dyslexia in India. Indian Journal of Human Genetics, 14(3), 99–102. https://doi.org/10.4103/0971-6866.45002
• Shaywitz, B. A., Shaywitz, S. E., Pugh, K. R., Mencl, W. E., Fulbright, R. K., Skudlarski, P., Constable, R. T., Marchione, K. E., Fletcher, J. M., Lyon, G. R. & Gore, J. C. (2002). Disruption of posterior brain systems for reading in children with developmental dyslexia. Biological Psychiatry, 52(2), 101–110. https://doi.org/10.1016/s0006-3223(02)01365-3
• Siegel, L. S. (2006). Perspectives on dyslexia. Paediatrics & Child Health, 11(9), 581-587. https://doi.org/10.1093/pch/11.9.581
• Sirem, Ö., & Baş, Ö. (2020). Okuma Güçlüğü Olan İlkokul Öğrencilerinin Covid-19 Sürecinde Uzaktan Eğitim Deneyimleri. Electronic Turkish Studies, 15(4).
• Sirem, Ö., & Bas, O. (2021). Okuma güçlüğü yaşayan öğrencilerin sınıftaki davranışlarının incelenmesi üzerine nitel bir araştırma. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 645-662.
• Snow, C. E., Burns, M. S., & Griffin, P. (Eds.). (2020). Preventing reading difficulties in young children (4th ed.). National Academies Press.
• Snow, C., Griffin, P., & Burns, M. S. (Eds.). (2005). Knowledge to support the teaching of reading: Preparing teachers for a changing world. John Wiley & Sons.
• Snowling, M. J. & Melby Lervag, M. (2020). Oral language deficits in familial dyslexia: A meta-analysis and review. Psychological Bulletin, 142(5), 498-545. https://doi.org/10.1037/bul0000037
• Sucuoğlu, B. & Kargın, T. (2008). İlköğretimde kaynaştırma uygulamaları: yaklaşımlar, yöntemler ve teknikler. Morpa.
• Taylor, B.M., Pressley, M.P., & Pearson, P.D. (2002). Research-supported characteristics of teachers and schools that promote reading achievement. National Education Association, Reading Matters Research Report.
• Tokgöz, S., Canbakış, S., & Yılmaz, M. (2024). Okuma Güçlüğüne Yönelik Sınıf Öğretmenlerinin Görüşlerinin İncelenmesi. Journal Of Socıal, Humanıtıes And Admınıstratıve Scıences (JOSHAS), 9(66), 3143-3148.
• Torgesen, J. K. (2018). Catch them before they fall: Identification and assessment to prevent reading failure in young children. American Educator, 32(4), 32-39.
• Topbaş, S. (1998). Öğrenme güçlüğü gözlenenler. In S. Eripek (Ed), Özel eğitim. (pp. 54- 64). Anadolu Üniversitesi AÖF.
• Tuncay, A. A. (2021). Okuma güçlüğü yaşayan ilkokul öğrencilerinin okuma hatalarının incelenmesi. International Journal of New Approaches in Social Studies, 5(1), 119-134.
• Uygun, M., & Katrancı, M. (2013). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe derslerinde karşılaştıkları sorunlara ilişkin görüşleri. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 255-270.
• Uysal, P. K., & Akyol, H. (2019). Okuma güçlüğü ve giderilmesi: Bir eylem araştırması. Eğitim ve Bilim, 44(198), 17-35.
• Vaughn, S., & Linan-Thompson, S. (2017). Research-based methods of reading instruction for English language learners, grades K-4. Alexandria, VA: ASCD.
• Yavuzer, H. (2004). Eğitim ve gelişim özellikleriyle okul çağı çocuğu. Remzi Kitabevi.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
• Yıldız, S. A. (2004). Öğrenme güçlüğü olan çocukların psikososyal özellikleri, sorunları ve eğitimleri. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, 2, 169-180.
• Yılmaz, E. (2021). Özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin okuduğunu anlama becerisinin geliştirilmesinde tekrarlı okuma ve görsel anlama programının (TOGAP) etkililiği [Yayınlanmamış doktora tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
• Yuen, M., Westwood, P., & Wong, G. (2004). Meeting the needs of students with specific learning disabilities in the mainstream education system: Data from primary school teachers in Hong Kong. The International Journal of Special Education, 20(1), 67-76.