EN
TR
Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması
Öz
Bu araştırmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersine yönelik motivasyon düzeylerini; kişisel beklentiler, derse yönelik tutumlar, ders içi etkinlikler ve dijital teknolojilerin ders sürecine entegrasyonu bağlamında ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Ölçek geliştirme süreci kapsamında öncelikle kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiş, ardından öğrenci motivasyonuna etki eden unsurları ortaya koymak amacıyla ortaokul öğrencilerine yönelik bir anket uygulanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda madde havuzu oluşturulmuş ve farklı alanlardan uzmanların görüşleri alınarak ölçek maddeleri değerlendirilmiştir. Uzman görüşleri doğrultusunda düzenlenen ölçeğin son hali, geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılabilmesi amacıyla Erzurum il merkezinde öğrenim gören 5., 6. ve 7. sınıf düzeyindeki toplam 352 öğrenciye uygulanmıştır. Yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. AFA sonucunda, ölçeğin 20 maddeden ve dört alt boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Bu boyutlar sırasıyla “kişisel motivasyon”, “derse yönelik motivasyon”, “dijital teknoloji kullanımına dayalı motivasyon” ve “ders etkinliklerine dayalı motivasyon” şeklinde adlandırılmıştır. Elde edilen dört boyutlu yapı, toplam varyansın %50.613’ünü açıklamaktadır. Güvenirlik analizlerinde ölçeğin genel Cronbach’s alpha iç tutarlılık katsayısı .71 olarak hesaplanırken, Spearman-Brown ve Guttman katsayıları sırasıyla .71 ve .70 olarak belirlenmiştir. Ayrıca DFA ile elde edilen bulgular, bu dört faktörlü yapının geçerliğini desteklemiştir. Ölçek maddelerinin ayırt ediciliğini test etmek amacıyla %27’lik alt ve üst grupların madde puanları karşılaştırılmış ve bu gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı farklar olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak istatistik işlemleri gerçekleştirilmiş ölçeğin, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu söylenebilir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Finansal Destek Bu çalışmanın üretildiği doktora tezi Atatürk Üniversitesi BAP Koordinasyon Birimi tarafından desteklenmektedir (Proje No: 13709, Proje Adı: Dijital Simülasyon Yönteminin Sosyal Bilgiler Dersinde Başarı, Kalıcılık ve Derse Karşı Motivasyona Etkisi, Proje Bitiş Tarihi: 26.07.2026).
Etik Beyan
Yayın Etiği Beyanı
Bu araştırmanın planlanmasından, uygulanmasına, verilerin toplanmasından verilerin analizine kadar olan tüm süreçte “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir.
Bu çalışmanın yazım sürecinde bilimsel, etik ve alıntı kurallarına uyulmuş; toplanan veriler üzerinde herhangi bir tahrifat yapılmamış ve bu çalışma herhangi başka bir akademik yayın ortamına değerlendirme için gönderilmemiştir.
Katılımcılara çalışma hakkında bilgi verilmiş ve bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formu imzalatılmıştır.
Etik kurul izin bilgileri
Etik değerlendirmeyi yapan kurul adı: Atatürk Üniversitesi Sosyal ve Beşerî Bilimler Etik Kurulu Eğitim Bilimleri Birim Etik Kurulu
Etik değerlendirme kararının tarihi: 28.12.2023
Etik değerlendirme belgesi sayı numarası: 12
Teşekkür
Destek ve Teşekkür
Bu makale, birinci yazarın ikinci yazar danışmanlığında hazırlamakta olduğu “Dijital Simülasyon Yönteminin Sosyal Bilgiler Dersinde Başarı, Kalıcılık ve Derse Karşı Motivasyona Etkisi” başlıklı doktora tez çalışmasının motivasyon ölçeği geliştirme kısmından üretilmiştir.
Kaynakça
- Akbaba, S. (2006). Eğitimde motivasyon. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (13),344-361.
- Akbaba-Altun, S. (2009). İlköğretim öğrencilerinin akademik başarısızlıklarına ilişkin veli, öğretmen ve öğrenci görüşlerinin incelenmesi. İlköğretim Online 8(2), 567-586.
- Akbulut, Y. (2010). Sosyal bilimlerde SPSS uygulamaları: Sık kullanılan istatistiksel analizler ve açıklamalı SPSS çözümleri. İdeal Kültür & Yayıncılık.
- Akdağ, H. (2009). Sosyal Bilgilerin tanımı, amacı, önemi ve Türkiye’deki yeri. R. Turan, A. M. Sünbül & H. Akdağ, (Ed.), Sosyal bilgiler öğretiminde yeni yaklaşımlar-I içinde (ss. 1-24). PegemA Yayıncılık.
- Aktan, S., & Tezci, E. (2013). Matematik motivasyon ölçeği (MMÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Academic Social ScienceStudies, 6(4), 57-77. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS1173
- Alderman, M. K. (2004). Motivation for achievement: Possibilities for teaching and learning (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
- Alpar, R. (2022). Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinden örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlik-güvenirlik (7. baskı). Detay.
- Andrew, J., & Meligrana, J. (2012). Evaluating the use of role playing simulations in teaching negotation skills to university students. Creative Education, 3(6), 696-707. https://doi.org/10.4236/ce.2012.36104
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sosyal Bilgiler Eğitimi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Kasım 2025
Gönderilme Tarihi
8 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
19 Ekim 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 2
APA
Dursunlar, E., & İlgaz, S. (2025). Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 8(2), 828-858. https://doi.org/10.33400/kuje.1737098
AMA
1.Dursunlar E, İlgaz S. Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. KUJE. 2025;8(2):828-858. doi:10.33400/kuje.1737098
Chicago
Dursunlar, Ersin, ve Selçuk İlgaz. 2025. “Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 8 (2): 828-58. https://doi.org/10.33400/kuje.1737098.
EndNote
Dursunlar E, İlgaz S (01 Kasım 2025) Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 8 2 828–858.
IEEE
[1]E. Dursunlar ve S. İlgaz, “Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması”, KUJE, c. 8, sy 2, ss. 828–858, Kas. 2025, doi: 10.33400/kuje.1737098.
ISNAD
Dursunlar, Ersin - İlgaz, Selçuk. “Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 8/2 (01 Kasım 2025): 828-858. https://doi.org/10.33400/kuje.1737098.
JAMA
1.Dursunlar E, İlgaz S. Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. KUJE. 2025;8:828–858.
MLA
Dursunlar, Ersin, ve Selçuk İlgaz. “Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması”. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, c. 8, sy 2, Kasım 2025, ss. 828-5, doi:10.33400/kuje.1737098.
Vancouver
1.Ersin Dursunlar, Selçuk İlgaz. Sosyal bilgiler dersi motivasyon ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. KUJE. 01 Kasım 2025;8(2):828-5. doi:10.33400/kuje.1737098