KİŞİLER ARASI DUYARLILIK VE İLİŞKİLİ DİĞER PSİKOLOJİK DEĞİŞKENLER

The subject of this study is the theoretical explanation of interpersonal sensitivity, the presentation of other psychological elements related to interpersonal sensitivity and the examination of related research. For this purpose, doctoral and master's theses in Türkiye, as well as other studies accessible in Türkiye and abroad, were examined. Thus, the factors affecting interpersonal sensitivity were revealed and studies aimed at decreasing interpersonal sensitivity were mentioned. Finally, it is aimed to make a holistic review study by developing solution suggestions against this condition affecting mental health. Many negative effects are associated with interpersonal sensitivity. In summary these are: beliefs on worthlessness and deficiency, a tendency to misinterpret other person’s reactions wrongly and negatively, an exaggerated sense of anxiety on people’s impressions, fear of rejection and criticism, and social anxiety and avoidance behavior developed as a consequence of these fears, an inability to be assertive in social situations and demonstrating avoidant behavior, efforts on being compatible to avoid rejection. This demonstrates that interpersonal sensitivity is a comprehensive feature which relates to cognitive, emotional, social and behavioral dimensions. For this reason, it relates to many other psychopathologies. Review of the scientific literature demonstrates that interpersonal sensitivity is related to social anxiety, loneliness, protective parental attitudes, attachment styles, low social and emotional intelligence, ineffective conflict resolution strategies, smart phone addiction, rejection sensitivity, depression, cognitive distortions, low self-esteem, low resilience, eating disorders, low uncertainty tolerance, a history of trauma, some chronic health conditions and mental health conditions. In addition to these, there are studies aimed at reducing interpersonal sensitivity. These studies emphasize group therapies that use a cognitive behavioral approach and demonstrate positive results. Therefore, a comprehensive review of these components is believed to be a valuable contribution to the scientific literature. This study can provide knowledge that can help enriching further academic studies on these components and intervention strategies.

Bu çalışmanın konusu, kişiler arası duyarlılığın kuramsal olarak açıklanması, kişiler arası duyarlılık ile ilgili diğer psikolojik unsurların belirlenmesi ve ilgili araştırmaların incelenmesidir. Bu amaçla Türkiye’deki doktora ve yüksek lisans tezleri, ayrıca yurt içi ve yurt dışında ulaşılabilen diğer bilimsel yayınlar incelenmiştir. Böylece kişiler arası duyarlılığı etkileyen etmenler belirlenmiş ve kişiler arası duyarlılığı azaltma konusunda yapılan çalışmalardan söz edilmiştir. Son olarak ruh sağlığını etkileyen kişiler arası duyarlılık konusunda çözüm önerileri geliştirilerek bütüncül bir derleme çalışması yapmak amaçlanmıştır. Kişiler arası duyarlılığın birçok olumsuz etkisi olduğu görülmektedir. Bunlar özetle, değersizlik ve yetersizlik inançları, kişiler arası ilişkilerde karşı tarafın tepkilerini yanlış ve olumsuz yorumlama eğilimi, diğerleri üzerinde bırakılan izlenimlere karşı aşırı endişe duyma hali, reddedilme, eleştirilme korkuları ve bunlar sonucunda geliştirilen sosyal kaygı ve sosyal ortamlardan kaçma davranışı, toplum içinde girişken olamama ve çekingen davranışlar sergileme, reddedilmemek için uyumlu davranma çabası olarak açıklanmıştır. Bu durum, kişiler arası duyarlılığın bilişsel, duygusal, sosyal ve davranışsal boyutlara sahip kapsamlı bir özellik olduğunu göstermektedir. Bu nedenle birçok başka psikolojik problemle de ilişki içindedir. Alanyazın incelendiğinde yapılan araştırmalarda, kişiler arası duyarlılığın sosyal kaygı, yalnızlık, koruyucu ebeveyn tutumu, bağlanma stilleri, düşük sosyal ve duygusal zeka, etkili olmayan çatışma çözme yöntemleri, akıllı telefon bağımlılığı, reddedilmeye karşı duyarlılık, depresyon, bilişsel çarpıtmalar, düşük benlik saygısı, düşük psikolojik sağlamlık, yeme bozuklukları, belirsizliğe tahammülsüzlük, travma geçmişi, bazı kronik hastalıklar ve psikolojik rahatsızlıklar ile ilişki içinde olduğu anlaşılmaktadır. Bu çalışmalara ek olarak kişiler arası duyarlılığı azaltmaya yönelik deneysel çalışmalar da vardır. Bu çalışmalarda bilişsel davranışçı yaklaşıma dayalı grupla psikolojik danışma uygulamalarına ağırlık verildiği ve olumlu sonuçlar elde edildiği görülmektedir. Kişiler arası duyarlılık ile ilgili tüm bu unsurların ortaya konmasının, ilgili alanyazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma kapsamında elde edilen bilgiler, bu unsurlara yönelik yapılacak olan akademik çalışmaların ve müdahale yöntemlerinin zenginleştirilmesini sağlayabilir.