ÇOCUK EDEBİYATI ÇEVİRİLERİNDE TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ: KÜÇÜK BAY-BAYANLAR SERİSİ ÜZERİNE BİR İNCELEME ve YAPAY ZEKÂ DESTEKLİ ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Çocuk edebiyatı, çocukluk dönemini konu alan eserler yoluyla çocuğun duygu, düşünce ve ilgi alanlarıyla ilgili kişisel gelişiminde ve okuma alışkanlığı kazanmasında önemli bir konumda bulunmaktadır. Çocuk edebiyatında kullanılan dil ve seçilen temalar bakımından “çocuğa görelik” kavramı öne çıkan bir olgudur. Bu olgu çerçevesinde altı çizilen çocuğa görelik kavramının içinde yer alan unsurlardan biri de çocuk edebiyatı eserlerinde toplumsal cinsiyet rollerinin ele alınış ve sunuluş biçimidir. Çünkü çocuk edebiyatı toplumsal cinsiyet rollerinin şekillenmesinde önemli bir rol oynar. Çeviriler ise bu rollerin kültürler arası aktarımını sağlar. Bu çalışmanın amacı, çocuk edebiyatı eserlerinde yer alan toplumsal cinsiyet rollerinin çevirisinde çevirmenin diller arası bir aktarımcı olmasının ötesinde kültürel bir arabuluculuk rolü üstlendiğini vurgulamak ve çevirilerini gerçekleştirirken toplumsal cinsiyet eşitliğini gözeterek bilinçli seçimler yapması gerektiğine dikkat çekmektir. İnsan çevirisinin yanında yapay zekâ araçlarıyla yapılmış örnek çeviriler de incelenerek çevirmenin istem mühendisliğinden nasıl faydalanabileceği ve çocuk edebiyatı kapsamında yaptığı çevirilerle toplumsal cinsiyet algısını doğru yerlere ne şekilde taşıyabileceği gibi konuların da aydınlatılması amaçlanmıştır. Çalışmada örneklem olarak seçilen eserler çocuk edebiyatı serisi Roger Hargreaves tarafından yazılan Mr.Men ve Little Miss başlıklı kitap serisidir; Canan Bolel tarafından Küçük Bay ve Bayanlar başlığıyla çevrilen erek metinler Doğan Egmont Yayınevi tarafından yayımlanmıştır. Metodolojik açıdan bakıldığında, Canan Bolel tarafından Küçük Bay ve Bayanlar başlığıyla çevrilen ve bu çalışmada insan çevirisi olarak değerlendirilen erek metinler ile yapay zekâ aracı olan Google Gemini 1.5 Pro modeli kullanılarak yapılan çeviriler birincil kaynaklar kabul edilerek yazılı doküman analiz yöntemi ve betimleyici bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Betimlemeler, kuramsal çerçevede yer alan ve çalışmanın sağlam temeller üzerinde hedeflenen biçimde ilerlemesini sağlayan Gideon Toury’nin çevirmenin öncül normları bağlamında ortaya koyduğu “kabul edilebilir” çeviri ve “yeterli” çeviri kavramları esas alınarak yapılmıştır. Bulgularla varılan sonuçlara göre, istem mühendisliği kullanılarak oluşturulan yapay zekâ çevirilerinin, cinsiyet yanlılığını azaltma ve daha nötr bir dil kullanma konusunda umut verici sonuçlar ortaya koyduğu gözlemlenmiştir. Çalışma, çevirmenlerin ve yapay zekâ sistemlerinin, çeviri sürecinde bilinçli stratejiler kullanmasının önemini vurgulamıştır.

Children's literature has an important position in the personal development of the child's feelings, thoughts and interests and in the acquisition of reading habits through works that deal with childhood. In terms of the language used in children's literature and the themes chosen, the concept of “being suitable for children” is a prominent phenomenon. One of the elements within the concept of relevance to the child, which is underlined within the framework of this phenomenon, is the way gender roles are handled and presented in works of children's literature. Because children's literature plays an important role in shaping gender roles. Translations, on the other hand, enable the transfer of these roles across cultures. The aim of this study is to emphasize that in translating gender roles in works of children's literature, the translator assumes the role of a cultural mediator beyond being a translator between languages and to draw attention to the need to make conscious choices by considering gender equality while translating. By examining sample translations made with artificial intelligence tools in addition to human translation, it is also aimed to enlighten issues such as how the translator can benefit from prompt engineering and how he/she can carry gender perception to the right places with his/her translations within the scope of children's literature. The works selected as the sample in the study are the children's literature series Mr. Men and Little Miss by Roger Hargreaves; the target texts translated by Canan Bolel under the title Küçük Bay ve Bayanlar were published by Doğan Egmont Publishing House. From a methodological point of view, the translations made with the artificial intelligence tool Google Gemini 1.5 Pro were analyzed with the descriptive method. The descriptions were based on the concepts of “acceptable” translation and “adequate” translation put forward by Gideon Toury in the context of the translator's antecedent norms, which are included in the theoretical framework and ensure that the study proceeds in a targeted manner on solid foundations. According to the findings, it has been observed that AI translations created using prompt engineering have shown promising results in reducing gender bias and using a more neutral language. The study emphasized the importance of translators and AI systems using conscious strategies in the translation process.