Araplarda belagat ilminin gelişme aşamaları
Öz
Arap Belağatı, Kuran, Hadis, fıkıh, şiir ve nesir araştırmalarının temelini oluşturmaktadır.
Bu çalışma, Belağat ilminin doğuşu ve yayılması, fesahat ve belâğat arasındaki farklılıkların belâğatcilarin açıkladığı şekilde dile getirilmesi, belâğata ait olan meselelerin belâğat kültürü içerisinde incelenmesini içermektedir.
Belağatın gelişimi 3 aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada şairler, Nebiğa ez-Zubyânî’nin de aralarında olduğu hakem heyetine ve kelimelerin anlamlarına dikkat çekmek için dilbilimcilere şiirlerini sunarlardı. İkinci aşama, hicri 3. asırla 4. asrın sonlarina kadar tenkid kitapları ve genel edebiyat kitabları adıyla belağat ilminin sınıflandırıldığı dönemdir. Üçüncü aşamada da belağat ilmi ile alakalı maddeleri kayıt altına alma, isimlendirme üzerine özel calışmalar yapılmış ve özel belâğat kitapları telif edilmiştir.
Ayrıca en önemli belâğat alimleri ve bu alimlerin yazdigi en önemli belağat kitapları uzerinde duracağız. Bunlarin en önemlisi Cahizdir ki “el-Beyân ve’t-Tebyîn” adlı kitabinda hitabet, belâğat ve fesahatla alakalı pek cok görüş bildirmiş ve güzel şiir örnekleri aktarmıştır. Ve Ebu Hilal el-Askeri “Kitabu’s-Sınâ‘ateyn” isimli kitabında kendi asrına kadar olan Belâğat, Ma‘âni, Beyan ve Bedi‘ ile alakalı - her ne kadar bu kitapta bunlari ayri ayri beyan etmemiş olsada - tüm bilgileri yazmistir. es-Sekkaki ise “Miftâhu’l-‘Ulûm” adlı kitabın İlmi Beyan ve İlmi Bedi‘ diye iki kısma ayırıp mantığa uygun ve bilimsel sekilde yazmistir.Abdulkadir el-Curcânî de “Esrâru’l-Belâğa” adlı eserinde ortaya koyduğu kurallar ve görüşlerle Beyan ilmini teorik temellere oturtmuştur.
Son olarak da fesahat ve belâğattan bahisedip belâğat terimleri üzerinde duracağız.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- المصادر:- القرآن الكريم .- أبو فرج الأصفهاني،( 1977م)، لأغاني، تح الدكتور إحسان عباس ،دار صادر ، بيروت .- ابن الأثير،(د.ت)، المثل الثائر في أدب الكاتب والشاعر ، تح : أحمد الحوفي – بدوي طبانة ، دار النهضة – مصر .- أبو الحسن بن أحمد ابن فارس،( 1980م)، مقاييس اللغة، تح : عبد السلام محمد هارون ، دار الفكر - ابن منظور :لسان العرب(،1980م) ، دار صادر ، بيروت .- الجاحظ، أبو عثمان عمرو بن بحر،(د.ت)، البيان والتبيين، تح عبدالسلام هارون، ج1-4، مكتبة الخانجي، القاهرة.- الجاحظ، أبو عثمان عمرو بن بحر، (1938م)، الحيوان، تح عبدالسلام هارون، ج1 ط1، مطبعة مصطفى البابي الحلبي، مصر.- الجاحظ أبو عثمان عمرو بن بحر، (1968 م)، رسائل الجاحظ، أربعة أجزاء ، تح عبد السلام هارون ، مصر ،ط2.- عبدالقاهر الجرجاني،(1992م)، أسرار البلاغة، قرأه محمود محمد شاكر، ط3، دار المدني، جدة .- عبد القاهر الجرجاني، (د.ت) ، التعريفات ، تح : محمد صديق المنشاوي – دار الفضيلة.- فخر الدين الرازي،( 2004م)، نهاية الإيجاز في دراية الإعجاز، تعليق د. نصر الله أوغلي ، دار صادر ، بيروت .- يوسف ابن أبي بكر السكاكي ،( 1996م) مفتاح العلوم ، دار الكتب العلمية ، م .- العسكريّ، أبو هلال،(1952م)، سرّ الصناعتين، تح محمد أبو الفضل إبراهيم، علي محمد البجاوي، ط1، دار إحياء الكتب العربية.- الخطيب القزويني،( 2003م) ، الإيضاح في علوم البلاغة والمعاني والبيان والبديع : ، تح إبراهيم شمس الدين – دار الكتب العلمية –.- الحصري القيرواني ،( 1916م) ، زهر الآداب وثمر الألباب ، مصر.- ابن رشيق القيرواني، (1969م). العمدة في محاسن الشعر وأدبه ، تح عبد السلام هارون ، دار الكتب العلمية. المراجع :- فايز الدايه،( 1993م)، البلاغة العربية ، مطبعة جامعة حلب .- خير الدين الزركلي،( 2002م) ،الأعلام ، دار العلم للملايين ط 5.- عيسى العاكوب،( 1994م) ، المفصّل في علوم البلاغة العربية ، مطبعة جامعة حلب .- عبد العزيز عتيق،( 1980م)، في تاريخ البلاغة العربية ، دار القلم ، دمشق .- أحمد مطلوب ،(1987م)، معجم المصطلحات البلاغية وتطورها ، مطبوعات المجمع العلمي العراقي م .- موسوعة أعلام العلماء والأدباء العرب والمسلمين.