II. MEŞRUTİYET DÖNEMİNDE KADIN YAZARLARIN KALEMİNDEN KADIN EĞİTİMİ VE OKUL SORUNU

Öz

II. Meşrutiyet dönemi kadın yazarlarının okulların nitelik ve nicelik açısından yetersizlikleri, eğitim programlarının yeni öğretim yöntemleri içermemesi ve kadın eğitiminin ihmal edilmesi ile ilgili konuları gazete ve dergilerde toplumsal gündemin tartışma konuları hâline getirdiği görülmektedir. Bu çalışma II. Meşrutiyet döneminde kadın yazarların gazete ve dergilerde kadın eğitimi ve mevcut okullar ile ilgili düşüncelerini, tavsiyelerini ve eleştirilerini ele almaktadır. Ayrıca çalışmada kadın yazarların kadın eğitimi ve okulların yeterliliği hususunda basında aktif rol oynadığı ve toplumu bilinçlendirmeye çalıştığı da görülmektedir. Bu yönüyle çalışmanın amacı II. Meşrutiyet dönemi kadın yazarlarının eğitimle ilgili meselelere getirdiği eleştirel bakışı ve toplumsal bilinçlenme çabasını ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda Emine Semiye, Refia Şükran, Halide Edip, Evliyazade Makbule, Emine Seher Ali, Udviye Sıtkı, Nevvare Şükran, Fatma Fuad ve Pakize Seni gibi yazarların yazılarıyla kadın eğitiminin gerekliliği, eğitimsizliğin aile yapısı ve toplum üzerindeki olumsuz etkileri ve eğitimli kadınların aile müessesine, topluma ve vatana faydalarını dile getirdiği görülmektedir. Sibiryalı Aişe, Emine Semiye, Atıfet Celal, Mevhibe Mustafa, Refia Şükran, Evliyazade Makbule, Atiye Şükran, Hafize Ayşe, Seniha Hikmet ve Zekiye gibi yazarların metinleri doğrultusunda da mevcut okulların yetersizliği, yeni okulların açılması gerekliliği ve devletin ve toplumun bu konudaki sorumluluklarını tartıştıkları görülmektedir. Bu açıdan kadın yazarlar devletin, kadınların, ebeveynlerin ve toplumun sorumluluklarını ifade etmekte ve yeni okulların açılmasını, eski okulların düzenlenmesini, kadınların eğitimine önem verilmesini, kadınlar için özel okullar açılmasını ve eğitim programlarının içeriklerinin yenilenmesini talep etmektedirler.

Anahtar Kelimeler

• II. Meşrutiyet Dönemi
• Kadın Eğitimi
• Okul
• Süreli Yayın

Women’s Education and the Problem of Schooling in the Writings of Female Authors during the Second Constitutional Era

Öz

It is observed that women writers of the Second Constitutional Period brought to public attention the inadequacies of schools in terms of both quality and quantity, the absence of new teaching methods in educational programs, and the general neglect of women’s education, making these issues subjects of debate in newspapers and journals. This study examines the views, recommendations, and critiques voiced by women writers in the press regarding women’s education and the existing schools during the Second Constitutional Period. It also reveals that these writers played an active role in raising public awareness and in shaping discussions concerning the adequacy of women’s education and educational institutions. Accordingly, the aim of this study is to highlight the critical perspectives and the consciousness-raising efforts of women writers with respect to educational matters in this period. In line with this aim, the writings of authors such as Emine Semiye, Refia Şükran, Halide Edip, Evliyazade Makbule, Emine Seher Ali, Udviye Sıtkı, Nevvare Şükran, Fatma Fuad, and Pakize Seni demonstrate their emphasis on the necessity of women’s education, the negative effects of lack of education on family structures and society, and the benefits of educated women for the family institution, the community, and the nation. Likewise, the texts of Sibiryalı Aişe, Emine Semiye, Atıfet Celal, Mevhibe Mustafa, Refia Şükran, Evliyazade Makbule, Atiye Şükran, Hafize Ayşe, Seniha Hikmet, and Zekiye discuss the inadequacy of existing schools, the need for establishing new ones, and the responsibilities of both the state and society in addressing these issues. From this perspective, women writers articulated the responsibilities of the state, women, parents, and society, calling for the establishment of new schools, the reorganization of existing institutions, greater emphasis on women’s education, the opening of schools specifically for women, and the renewal of educational curricula.

Anahtar Kelimeler

• Second Constitutional Period
• women’s education
• school
• periodicals.

Kaynakça

1. Atıfet Celal. (1908). Terbiye-i nisvaniye. Demet Dergisi, (2), ss. 27-28.
2. Atiye Şükran. (1913). İşittirebilecek miyiz?. Kadınlar Dünyası Dergisi, (30), ss. 2.
3. Emine Seher Ali. (1913). Ahlak-maarif. Kadınlar Dünyası Dergisi, (2), ss. 2.
4. Emine Semiye. (1909). Terakkiyat-ı nisvaniyeyi kimden bekleyelim. İnkılap Gazetesi, (10), ss.735.
5. Emine Semiye. (1910). Sibiryalı kardeşim aişe hanımefendiye. Tearüf-i Müslimin Dergisi, (6), ss. 93.
6. Evliyazade Makbule. (1909). İsmet Hakkı Hanımefendiye. Mehasin Dergisi, (5), ss. 345.
7. Evliyazade Makbule. (1909). İsmet Hakkı Hanımefendi’ye. Mehasin Dergisi, (5), ss. 347.
8. Fatma Fuad. (1919). Kadın ve kadınlık. Genç Kadın Dergisi, (1), ss. 5.

9. Hafize Ayşe. (1913). Efendim. Kadınlar Dünyası Dergisi, (30), ss. 3.
10. Halide Salih. (1908). Beşiği sallayan el dünyaya hükmeder. Tanin Gazetesi, (6), ss. 2.
11. Halide Salih. (1911). Tanin Gazetesi’ne. Tanin Gazetesi (1209), ss. 4.
12. Hayta, N. & Ünal, U. (2003). Osmanlı Devleti’nde yenileşme hareketleri. Gazi Kitapevi.
13. Mevhibe Mustafa. (1913). Maarifimiz. Kadınlar Dünyası Dergisi, (17), ss. 4.
14. Nevvare Şükran. (1914). Bizde kadınsızlık ve kadınlıkta marifetsizlik. Kadınlık Dergisi,(2), ss. 4.
15. Pakize Seni. (1908). Talim ve taallüm: En çok nelere muhtacız. Kadın Dergisi, (2), ss. 1-4.
16. Refia Şükran. (1909). Biz ne için terakki edemedik? Kadın Dergisi, (19), ss. 2.
17. Refia Şükran. (1909). Terakki için nelere muhtacız?-Mektepler. Kadın Dergisi, (22), ss. 5-6.
18. Seniha Hikmet. (1908). Musahabe-i nisaiyye: Hepsine bir cevap. Kadın Dergisi, (1), ss. 4-6.
19. Sibiryalı Aişe. (1910). Büyük hemşirem Emine Semiye Hanımefendi Hazretlerine. Tearüf-i Müslimin Dergisi, (9), ss. 147.
20. Udviye Sıtkı. (1914). Musahabe. Kadınlık Dergisi, (3), ss. 4.
21. Zekiye. (1909). İki ihtiyac-ı mübrem. Kadın Dergisi, (18), ss. 6.