Araştırma Makalesi

GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE

Sayı: Littera Turca-2026 4 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE

Öz

Bu makalede, günümüzde Van ili Erciş ilçesine bağlı Ulupamir Köyü’nde yaşamlarını sürdüren Pamir Kırgızlarının sözlü kültür mirası içerisinde önemli bir yere sahip olan Göruğlu Destanı ele alınmaktadır. Çalışmada, destanın bugüne kadar gerçekleştirilen derleme faaliyetleri kronolojik bir çerçevede tanıtılmakta ve özellikle Kırgız Türkolog Sulayman Kayıpov tarafından derlenen metin ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından dikkat çeken özellikleriyle incelenmektedir. Göruğlu Destanı’nın bilinen ilk derlemesi, 1 Temmuz 1973 tarihinde Afganistan Pamiri’nde bulunan Sarı Mukur Köyü’nde Fransız Türkolog Rémi Dor tarafından, anlatıcı Aşim Afez’den yapılmış olup bu derlemede destanın ilk üç yüz on bir mısraı yazılmıştır. İkinci ve daha kapsamlı derleme çalışması ise Sulayman Kayıpov tarafından 2000 yılında Van’da yaşayan Haşim Adıgüzel’den gerçekleştirilmiştir. Daha sonra bin beş yüz yirmi mısradan oluşan transkripsiyonlu metin 2015 yılında yayımlanmıştır. Bu metin, sonunda yer alan kısa nesir bölümleriyle birlikte destanın anlatım yapısı hakkında önemli veriler sunmaktadır. Destanın bilinen son derlemesi Baktygul Kulamshaeva ve Ayşe Nur Kırgız tarafından yine Ulupamir Köyü’nde, Haşim Adıgüzel’den yapılmış olup altı yüz doksan mısradan oluşmaktadır. İncelenen Göruğlu Destanı ölçünlü Kırgızca ve Pamir Kırgızları ağzında yaygın olarak görülmeyen bazı ses, şekil ve söz varlığı özellikleri taşımaktadır. Özellikle Özbekçeye ait dil unsurlarının varlığı, metnin karışık dilli bir yapı sergilediğini göstermektedir. Bu makalede, Kayıpov’un derlediği metin tanıtılmakta ve öne çıkan ses ve şekil bilgisi özellikleri üzerinde durulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alimov, U. (2017). Kırgızistan’da Yapılan Kırgız Köroğlu Anlatmaları İle İlgili Çalışmaların Dünü, Bugünü, Yarını: Bolu’dan Türk Dünyasına Köroğlu Çalışmalarının Dünü, Bugünü, Yarını Uluslararası Çalıştayı.
  2. Çengel, H. K. (2007). Kırgız Türkçesi, Türk lehçeleri grameri. Akçağ Yayınları.
  3. Dor, R. (1980). Si tu dis: Chante! Cante!... Dokuments pour servir a la connaissance de la tradition orale des Kirgiz du Pamir Afgan. Paris.
  4. Ergin, M. (2009). Türk Dil bilgisi. Bayrak Basım Yayım Tanıtım.
  5. Hoşca, F. (2023). Köroğlu Destanı'nın Pamir Kırgızları versiyonu üzerine dil incelemesi. [Doktora tezi, Ardahan Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
  6. Karadavut, Z. (2017). Köroğlu Destanı’nın Kırgız eş metni ile ilgili çalışmalar. Bolu’dan Türk Dünyasına Köroğlu Çalışmalarının Dünü, Bugünü, Yarını Uluslararası Çalıştayı. Bolu.
  7. Kayıpov, S. (2015). Göroglu Destanı (Pamir Kırgızları Versiyonu). Ardahan Üniversitesi Yayınları.
  8. Kulamshaeva, B. Kırgız A. N. (2010). Van Kırgızlarının Köroğlu Destanında sıra. Turkish Studies, 5(3), ss. 1678-1711.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

4 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

14 Nisan 2026

Kabul Tarihi

11 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Littera Turca-2026

Kaynak Göster

APA
Hoşca, F. (2026). GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, Littera Turca-2026. https://doi.org/10.20322/littera.1929954
AMA
1.Hoşca F. GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2026;(Littera Turca-2026). doi:10.20322/littera.1929954
Chicago
Hoşca, Fatma. 2026. “GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, sy Littera Turca-2026. https://doi.org/10.20322/littera.1929954.
EndNote
Hoşca F (01 Ekim 2026) GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature Littera Turca-2026
IEEE
[1]F. Hoşca, “GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, sy Littera Turca-2026, Eki. 2026, doi: 10.20322/littera.1929954.
ISNAD
Hoşca, Fatma. “GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. Littera Turca-2026 (01 Ekim 2026). https://doi.org/10.20322/littera.1929954.
JAMA
1.Hoşca F. GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2026. doi:10.20322/littera.1929954.
MLA
Hoşca, Fatma. “GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, sy Littera Turca-2026, Ekim 2026, doi:10.20322/littera.1929954.
Vancouver
1.Fatma Hoşca. GÖRUĞLU DESTANI’NIN DİLİ ÜZERİNE. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 01 Ekim 2026;(Littera Turca-2026). doi:10.20322/littera.1929954
İlgi, katkı ve desteğiniz için teşekkür eder, iyi çalışmalar dileriz.