Araştırma Makalesi

POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME

Sayı: Littera Turca-2026 3 Ekim 2026
PDF İndir
TR EN

POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışmada, lehçeler arası temas bağlamında Polatlı ve çevresinde konuşulan Kırım Tatar Türkçesinde görülen ses bilgisel girişimler incelenmiştir. Kırım Tatar Türkleri, 18. yüzyıldan itibaren Anadolu’ya yerleşmiş ve bu süreçte Kıpçak grubuna ait Kırım Tatar Türkçesi ile Oğuz grubuna ait Türkiye Türkçesi arasında yoğun bir temas ortamı oluşmuştur. Çalışmanın verileri, 2017 yılında Polatlı ve çevre köylerde yaşayan Kırım Tatar Türkü konuşurlardan derlenen doğal konuşma kayıtlarından elde edilmiştir. Ses kayıtları yazıya aktarılmış ve iki lehçeli konuşma özellikleri gösteren örnekler ayrıntılı biçimde çözümlenmiştir. İncelemede, Kırım Tatar Türkçesine özgü ses birimleri ile Türkiye Türkçesindeki karşılıkları karşılaştırılmış, ölçünlü Türkiye Türkçesinde bulunmayan sesler Uluslararası Fonetik Alfabe kullanılarak gösterilmiştir. Araştırma sonucunda, Polatlı Kırım Tatar Türkçesinde /Ɵ/, /Ɨ̌/ ve /q/ gibi Türkiye Türkçesinde bulunmayan ya da sınırlı kullanım alanına sahip fonemlerin korunduğu belirlenmiştir. Bu seslerin yalnızca Kırım Tatar Türkçesi kökenli söz varlığında değil, Türkiye Türkçesi kökenli sözcüklerde de kullanıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca aynı konuşur tarafından üretilen sözcelerde /ö/~/Ɵ/, /i/~/Ɨ̌/ ve /k/~/q/ karşıtlıklarının birbirinin yerine kullanılabildiği görülmüştür. Bulgular, Polatlı ve çevresindeki Kırım Tatar Türklerinin iki lehçeli bir konuşma pratiğine sahip olduğunu göstermektedir. Bu durum, Kırım Tatar Türkçesinin Türkiye Türkçesi karşısında tamamen ortadan kalkmadığını, bazı özgün ses özelliklerini koruyarak lehçeler arası temasın etkisiyle yeniden biçimlendiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Appel, R. & Muysken P. (2005). Language contact and bilingualism. Amsterdam University Press.
  2. Eker, S. (2007). Türkçenin sesbirimleri ve belirgin altsesbirimleri. İlmî Araştırmalar, (24), ss. 23-42.
  3. Ergenç, İ. (1998). Spoken language and dictionary of Turkish articulation. Multilingual Yayınları.
  4. Evirgen, D. & Evirgen C. (2017). Polatlı Kırım Tatar Türkçesi sözlüğü. Öncü Basım Yayım Tanıtım LTD ŞTİ.
  5. Gardner Chloros, P. (2010). Contact and code-switching. R. Hickey (Ed.), The Handbook of Language Contact, içinde (s.188-207). Wiley-Blackwell.
  6. Hickey, R. (2010). Language contact: Reconsideration and reassessment. R. Hickey (Ed.), The Handbook of Language Contact içinde (s.1-28). Wiley-Blackwell.
  7. İmer, K. & Kocaman A. & Özsoy, S. (2011). Dilbilim sözlüğü. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
  8. Laçiner, A. (2019). Lehçeler Arası Temas Açısından Polatlı ve Çevresinde Yaşayan Kırım Tatar Türkleri. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Ankara Üniversitesi.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kuzey-Batı (Kıpçak) Türk Lehçeleri ve Edebiyatları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

3 Ekim 2026

Gönderilme Tarihi

6 Temmuz 2026

Kabul Tarihi

25 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: Littera Turca-2026

Kaynak Göster

APA
Laçiner, A. (2026). POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, Littera Turca-2026. https://doi.org/10.20322/littera.1988299
AMA
1.Laçiner A. POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2026;(Littera Turca-2026). doi:10.20322/littera.1988299
Chicago
Laçiner, Akın. 2026. “POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, sy Littera Turca-2026. https://doi.org/10.20322/littera.1988299.
EndNote
Laçiner A (01 Ekim 2026) POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature Littera Turca-2026
IEEE
[1]A. Laçiner, “POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, sy Littera Turca-2026, Eki. 2026, doi: 10.20322/littera.1988299.
ISNAD
Laçiner, Akın. “POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. Littera Turca-2026 (01 Ekim 2026). https://doi.org/10.20322/littera.1988299.
JAMA
1.Laçiner A. POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2026. doi:10.20322/littera.1988299.
MLA
Laçiner, Akın. “POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, sy Littera Turca-2026, Ekim 2026, doi:10.20322/littera.1988299.
Vancouver
1.Akın Laçiner. POLATLI KIRIM TATAR TÜRKÇESİNDE SES BİLGİSEL GİRİŞİM: LEHÇELER ARASI TEMAS AÇISINDAN BİR İNCELEME. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 01 Ekim 2026;(Littera Turca-2026). doi:10.20322/littera.1988299
İlgi, katkı ve desteğiniz için teşekkür eder, iyi çalışmalar dileriz.