Domates Üreticilerinin Pazarlama Sorunları: Bir Alan Araştırması

Öz

Bu çalışma, Türkiye'nin önemli domates üretim merkezlerinden biri olan ve "Çanakkale Domatesi" coğrafi işaret tesciline sahip Çanakkale ili Kumkale köyünde domates üreticilerinin pazarlama sürecinde karşılaştıkları sorunları tespit etmeyi ve çözüm önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın ana materyalini 60 domates üreticisiyle yapılan anketlerden elde edilen birincil veriler oluşturmaktadır. Bulgulara göre, üreticilerin yaş ortalaması 55 olup, eğitim düzeyleri genel olarak ilkokul seviyesindedir. Üreticilerin %91,7'si toptancı-tüccar kanalını kullanmakta, sözleşmeli üretim yapanların oranı ise sadece %8,3'tür. En önemli pazarlama sorunları; pazar yapısının düzensiz olması, ürün işleme ve değerlendirme tesislerinin yetersizliği, kurumsal ilişkilerin zayıflığı ve fiyat düşüklüğü olarak belirlenmiştir. Üreticilerin %90'ı ürün fiyatlarından memnun değildir. Çiftçilerin en önemli beklentisi kooperatifleşmenin güçlendirilmesi, gıda sanayinin kurulması ve planlı üretime geçilmesidir. Sonuç olarak, bölgede üretici örgütlenmesinin güçlendirilmesi, sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması, soğuk hava deposu ve işleme tesislerinin kurulması, coğrafi işaret potansiyelinin marka değerine dönüştürülmesi ve genç çiftçiler ile kadın girişimciliğinin desteklenmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Domates üretimi
• Pazarlama sorunları
• Fiyat
• Kooperatif
• Çanakkale.

Marketing Problems of Tomato Producers: A Field Research

Öz

This study aims to identify the marketing problems faced by tomato producers in the Kumkale village of Çanakkale province, which is one of Turkey's important tomato production centers and holds the "Çanakkale Tomato" geographical indication registration, and to develop solution recommendations. The main material of the research consists of primary data obtained from surveys conducted with 60 tomato producers. According to the findings, the average age of producers is 55, and their education level is generally at primary school level. While 91.7% of producers use the wholesaler-merchant channel, only 8.3% engage in contract farming. The most significant marketing problems are identified as irregular market structure, insufficient processing and evaluation facilities, weak institutional relationships, and low prices. 90% of producers are dissatisfied with product prices. Producers' primary expectations include strengthening cooperatives, establishing food industry facilities, and implementing planned production. In conclusion, it is recommended to strengthen producer organizations in the region, expand contract farming, establish cold storage and processing facilities, transform the geographical indication potential into brand value, and support young farmers and women's entrepreneurship.

Anahtar Kelimeler

• Tomato production
• Marketing problems
• Price
• Cooperative

Kaynakça

1. Bashimov, G. (2016). Türkiye’nin domates ihracat performansı ve rekabet gücü. Alınteri Dergisi, 31, 1-8.
2. Bozdemir, M., Bayramoğlu, Z., Karakayacı, Z., Ağızan, K., & Ağızan, S. (2021). Domates pazarlama kanallarıve pazar marjının belirlenmesi. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 31(1), 179-187.
3. Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü 2022. Tarımsal Veriler.
4. Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, 2024. Brifing Raporu. https://canakkale.tarimorman.gov.tr/
5. Çiftçi, M. B., & Tapkı, N. (2023). Türkiye’nin hatay ilinde açıkta domates üretiminin pazarlama yapısının analizi. Türkiye Tarımsal Araştırmalar Dergisi, 10(1), 18-26.
6. Daka, K., Gül, A., & Engindeniz, S. (2012). Muğla ilinde seralarda dışsatıma yönelik domates üretimi vepazarlaması. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 49(2), 175-185.
7. Değer, H. C., Özder, U., Kınıklı, F., & Yercan, M. (2020). Muğla ilinde üreticilerin domates pazarlaması üzerine kooperatifleşme eğilimlerinin belirlenmesi. Tarım Ekonomisi Dergisi, 26(2), 121-129.
8. Durmuş, E., & Semerci, A. (2023). Sofralık domates üretiminde gelir, verim ve maliyet faktörlerinin farklılıkanalizleri: Çanakkale ili örneği. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(1), 46-57.

9. Erdal, G. (2006). Tarımsal ürünlerde üretim–fiyat ilişkisinin koyck yaklaşımı ile analizi (domates örneği). Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University, 2006(2), 21-28.
10. Ertürk, Y., & Çirka, M. (2015). Türkiye ve kuzey doğu anadolu bölgesi (KDAB)’nde domates üretimi vepazarlaması. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 25(1), 84-97.
11. FAO. 2025. Agricultural production statistics– 2010–2024. FAOSTAT Analytical Briefs, No. 121. Rome.https://doi.org/10.4060/cd8035en
12. Güvenç, İ. (2019). Türkiye’de domates üretimi, dış ticareti ve rekabet gücü. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 22(1), 57-61.
13. Kazak, G., Özşenler, S., Artukoğlu, M. M., & Yıldız, Ö. (2018). Sanayi domatesi üretimi ve pazarlamasındakarşılaşılan sorunlar: Torbalı ilçesi örneği. Tarım Ekonomisi Dergisi, 24(2), 215-223.
14. Keskin, G. (2021). Türkiye’nin domates üretimindeki kayıpları ve rekabet gücü. Eurasian Journal ofAgricultural Economics (EJAE), 1(2), 18-37.
15. Kocaköse, B., & Aktürk, D. (2019). Evaluation of production preferences and production costs of agricultural enterprises in Çanakkale. Turkish Journal of Agriculture- Food Science and Technology, 7(11): 1990-2000.
16. Kumbasaroğlu, H., Aşkan, E., & Dağdemir, V. (2021). Türkiye’de domatesin ekonomik analizi. MediterraneanAgricultural Sciences, 34(1), 47-54.
17. Newbold, P. (1995). Statistics for business and economics (p. 1016). Upper Saddle River: Prentice Hall Inc.
18. Öztürk, G., & Engindeniz, S. (2019). Muğla ilinde örtüaltı domates üretiminin ekonomik analizi üzerine bir araştırma. Journal of Agriculture Faculty of Ege University, 56(3), 345-358.
19. Özkan, B., Hatırlı, S., Öztürk, E., & Aktaş, A. (2008). Antalya ilinde serada domates üretiminin kâr etkinliği analizi. Journal of Agricultural Sciences, 17(1).
20. TEPGE, 2024. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Tarımsal Ekonomi ve Politika Geliştirme Enstitüsü, Domates Ürün Raporu 2024. TEPGE Yayın No: 396 ISBN: 978-625-97549-0-1.