Zihin engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin öğretim yöntem ve teknikleri ile ilgili yeterlik düzeylerinin geliştirilmesinde uygulanan eğitim programının etkililiği

Öz

Bu çalışmanın amacı, zihin engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin öğretim yöntem ve teknikleriyle ilgili yeterlik düzeylerinin geliştirilmesinde uygulanan eğitim programının etkililiğini belirlemektir. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin yer aldığı karma yöntem kullanılmıştır. 30 öğretmen deney grubu için 30 öğretmen kontrol grubu için seçilmiştir. Bu aşamada deney ve kontrol gruplarına ön-test uygulanmıştır. Uygulanan ön-testten sonra deney grubuna “Yöntem ve Teknikler Alanı Öğretmen Yeterliği Programı” uygulanmıştır. Kontrol grubuna hiçbir eğitim verilmemiş ancak, kontrol altında tutulabilecek biçimde toplantılar yapılmıştır. Eğitim programı deney grubuna uygulandıktan sonra deney ve kontrol gruplarına son-test uygulanmıştır. Uygulama sonucu ortaya çıkan sonuçların analizinde bağımsız örneklem t testi kullanılmıştır. Araştırma sonucu zihin engelli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin, doğrudan öğretim yöntemi, zincirleme öğretim yöntemi, uygulamalı davranış analizi ve yanlışsız öğretim yöntemlerinde yetersizliklerinin olduğunu göstermektedir. Eğitim programı öğretmenlerin bu alandaki yeterliklerini artırmada etkili olmuştur. Deney ve kontrol gruplarının öntest puanları arasında anlamlı bir fark olmadığı, son test puanları arasında deney grubu lehine anlamlı bir fark olduğu görülmüştür. Katılımcılar eğitim programının çok faydalı olduğu ve mesleki gelişimlerine katkıda bulunduğunu belirtmişlerdir.

Anahtar Kelimeler

• Özel Eğitim
• Zihin Engelli
• Öğretmen Yeterlikleri
• Öğretim Yöntem ve Teknikleri
• Öğretmen Eğitim Programı.

The effectiveness of an education program adapted for improving the competence levels of teachers who work with students with intellectual disabilities in terms of teaching methods and techniques

Öz

This research investigates the effectiveness of a teacher education program aimed at improving the competencies of educators working with students with intellectual disabilities, with a particular emphasis on teaching methods and techniques. A mixed-methods design was employed, integrating both qualitative and quantitative approaches. Thirty teachers were assigned to the experimental group and another thirty to the control group. Both groups completed a pre-test prior to the training. Subsequently, the experimental group participated in the “Methods and Techniques Field Teacher Competence Program,” while the control group received no formal training, though they attended supervisory meetings. Following the program, a post-test was administered to both groups, and the data were analyzed using independent sample t-tests. The findings indicate that teachers of students with intellectual disabilities demonstrated deficiencies in direct teaching methods, chain teaching methods, applied behavior analysis, and errorless teaching strategies. The training program was effective in enhancing teachers’ competencies in these areas. While no significant differences were observed between pre-test scores of the experimental and control groups, post-test results revealed a significant advantage for teachers who participated in the program. Participants also reported that the training was beneficial and contributed to their professional development.

Anahtar Kelimeler

• Special education
• intellectual disability
• teacher competencies
• teaching methods and techniques
• teacher training program.

Kaynakça

1. Akbulut, E. (2012). Müzik öğretmenleri mesleki yeterlikleri ölçeği çalışması. Fine Arts, 7(4), 334-346. https://izlik.org/JA83BR83JM
2. Ataman, A. (2003). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş. Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
3. Aydın, A., & Karkaç, N. N. (2015). Özel eğitim alanında çalışan öğretmenlerin empatik eğilim düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi (24), 43-65. https://izlik.org/JA36SR28EW
4. Bay, E., & Karakaya, Ş. (2009). Öğretmen eğitiminde yapılandırmacı yaklaşıma dayalı uygulamaların etkililiğinin değerlendirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 40-55. https://izlik.org/JA84HZ52GK
5. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E.K., Akgün, Ö.E., Karadeniz, Ş., Demirel, F. (2012). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi.
6. Byrd, D. R., & Alexander, M. (2020). Investigating special education teachers’ knowledge and skills: Preparing general teacher preparation for professional development. Journal of Pedagogical Research, 4(2), 72-82. https://doi.org/10.33902/JPR.2020059790
7. Cavkaytar, A. (1998). Zihin engellilere özbakım ve ev içi becerilerinin öğretiminde bir aile eğitimi programının etkililiği. Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
8. Cora, N. (1997). Zihin engellilerin eğitimleri alanında çalışan öğretmenlerin yeterlilik düzeylerinin belirlenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bolu.

9. Çağlayan, N. (2014). Zihinsel Engelli Bireylerin Eğitiminde Görsel Sanatlar Dersinin Yeri ve Önemi. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 91-101. https://doi.org/10.14230/joiss63
10. Eratay, E.,Çifçi Tekinaslan, İ., Yıkmış, A. (2012). Zihin engelliler sınıf öğretmenlerinin eğitim uygulama okulu programına ve öğretimde kullandıkları yöntemlere ilişkin görüşleri. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12, (12), 137-158.
11. Erbaş, D., Yücesoy, Ş. (2002). Özel eğitim öğretmenliği programlarında yer alan uygulama derslerini yürütürken kullanılan iki farklı dönüt verme yönteminin karşılaştırılması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 109-120.
12. Friend, M., & Bursuck, W. D. (2002). Including students with special needs: A practical guide for classroom teachers (3rd ed.). Allyn and Bacon.
13. Gültekin Seylan, E. (2010). Öğretmen performansına dayalı doğrudan öğretim yaklaşımıyla sunulan aile eğitimi hizmet içi eğitim programının etkililiği, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
14. Günbayı, İ., & Taşdöğen, B. (2012). İlköğretim okullarinda çalişan öğretmenlerin hizmet içi eğitim programlari üzerine görüşleri: Bir durum çalişmasi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(3), 87-117. https://izlik.org/JA79GT94UG
15. Hallahan, D. P., Kauffman, J. M., & Pullen, P. C. (2022). Exceptional learners: An introduction to special education (15th ed.). Pearson.
16. Karasu, N., Aykut, Ç., & Yılmaz, B. (2014). Zihin engelliler öğretmenlerinin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarının Belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 15(01), 41-56. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000191
17. Kaya, N.G. (2016). Üstün yetenekli öğrencilerin öğretmenlerine yönelik seçim teorisi temelli öğretmen eğitim programının etkililiği, Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
18. Khalil, A.S., & Mohamed, S.A. (2015). Training teachers on practicing behavior modification strategies for children with special needs at tanta intellectual school, IOSR Journal of Nursing and Health Science (IOSR-JNHS) e-ISSN: 2320–1959.p- ISSN: 2320–1940 Volume 4, Issue 4 Ver. II, PP 79-88.
19. Kış, A. (2007). Eğitimci çalışma grup modelinin kaynaştırılmış sınıflarda çalışan sınıf öğretmenlerinin mesleki gelişimlerine etkisinin incelenmesi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
20. Kızılkaya, S. (2015). Zihin engelli çocuklarla çalışan ücretli zihin engelliler sınıf öğretmenlerinin yaşadıkları sorunlar (İstanbul/Avcılar İlçesi), Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüleri, İstanbul.
21. Önen, F., Mertoğlu, H., Saka, M., Gürdal, A. (2009). Hizmet içi eğitimin öğretmenlerin öğretim yöntem ve tekniklerine ilişkin bilgilerine etkisi: Öpyep örneği. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 10(3), 9-23. https://izlik.org/JA36KL38MP
22. Sarı, H. (2003). Özel eğitime muhtaç öğrencilerin eğitimleriyle ilgili çağdaş öneriler. Ankara: Pegem Yayıncılık
23. Sazak Pınar, E. (2009). Kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin sosyal becerilere ilişkin beklentileri ve sosyal beceri öğretim programının öğretmen çıktıları üzerindeki etkililiğinin incelenmesi, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
24. Şahin, F. (2012). Sınıf öğretmenlerinin üstün yetenekli öğrenciler ve özellikleri hakkında bilgi düzeylerini artırmaya yönelik eğitim programının etkililiği, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
25. Theobald, R. J., Goldhaber, D. D., Holden, K. L., & Stein, M. L. (2022). Special education teacher preparation, literacy instructional alignment, and reading achievement for students with high-incidence disabilities. Exceptional Children, 88(4), 397–416. http://dx.doi.org/10.1177/00144029221081236
26. Tuğluk, M. N. (2007). Okul öncesi öğretmen adaylarının öğretmenlik uygulamalarında karşılaştıkları problemlerin değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
27. Türkoğlu, Y.K. (2007). İlköğretim okulu öğretmenleriyle gerçekleştirilen bilgilendirme çalışmalarının öncesi ve sonrasında öğretmenlerin kaynaştırmaya ilişkin görüşlerinin incelenmesi, Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
28. Tveitnes, M. S., Lied, S. I., Berge, R. L., & Olsen, M. H. (2026). Mainstream teachers’ competence in inclusive special education: A study of Norwegian teachers’ self-reported professional knowledge. European Journal of Special Needs Education, 41(2), 1–18. https://doi.org/10.1080/08856257.2025.2511353
29. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO). (2024). Global education monitoring report 2024/25: Leadership in education. UNESCO Publishing.
30. Woodcock, S., Gibbs, K., Hitches, E., & Regan, C. (2023). Investigating teachers’ beliefs in inclusive education and their levels of teacher self-efficacy: Are teachers constrained in their capacity to implement inclusive teaching practices? Education Sciences, 13(3), 280. https://doi.org/10.3390/educsci13030280
31. Yıldız, S. (2008). Özel eğitim sınıflarında çalışan sınıf öğretmenlerinin matematik öğretiminde kullanılan öğretim yöntemlerine ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
32. Yüksek Öğretim Kurumu (YÖK), (2019). http://www.yok.gov.tr/web/guest/icerik/-/journal_content/56_INSTANCE_rEHF8BIsfYRx/10279/41807946,