KENT FOLKLORUNDA EVCİL VE SOKAK HAYVANLARININ SEMBOLİK VE RİTÜELİSTİK ROLÜ: ÇANAKKALE ÖRNEĞİ

This study, situated within the discipline of folklore, examines the symbolic, ritualistic, and social roles of domestic and stray animals in urban folklore through the case of Çanakkale. Conducted using ethnographic fieldwork and the interview-based collection method, the research draws on data obtained from 23 in-depth interviews with local participants. These oral narratives were analyzed in relation to their historical, cultural, and sociological contexts, tracing the transformation of human-animal relationships from the early processes of domestication to their current roles in contemporary urban life. The findings reveal that animals such as cats and dogs are not merely biological beings, but also function as cultural agents who fulfill emotional needs such as companionship, affection, and belonging within the urban experience. The study demonstrates how meanings attributed to animals are shaped by individual practices, belief systems, and social value structures. It also critically addresses the commodification of animals, their acquisition through purchase, and their symbolic use as status indicators within the context of consumer culture. Through the example of the Çanakkale Morpati Association, the research explores the structure and impact of volunteer-based civil society organizations engaged in animal welfare. It highlights how these organizations contribute not only to the protection of animals but also to the formation of urban identity, collective memory, and a culture of social solidarity. In this regard, the study offers an original contribution to contemporary folklore by positioning animal-related practices at the intersection of urban folklore, animal rights, and cultural sustainability.

Bu çalışma, halk bilimi disiplini çerçevesinde, evcil ve sokak hayvanlarının kent folklorundaki sembolik, ritüelistik ve toplumsal rollerini Çanakkale örneği üzerinden çok katmanlı bir yaklaşımla incelemektedir. Derleme yöntemiyle yürütülen araştırmada, 23 kaynak kişiyle yapılan nitel görüşmeler sonucunda elde edilen veriler, tarihsel, kültürel ve sosyolojik bağlamlarda değerlendirilmiştir. Hayvanların evcilleştirilme sürecinden başlayarak kent yaşamında kazandıkları metafizik roller, bekçilik işlevleri, sosyal aidiyet üretimleri ve toplumsal sembolizmleri, tarihsel süreklilik ve dönüşüm ekseninde analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, kedi ve köpek gibi hayvanların sadece biyolojik varlıklar olarak değil; kentli bireylerin yalnızlık, şefkat ve aidiyet gibi temel duygusal ihtiyaçlarını karşılayan kültürel özneler olarak da işlev gördüğünü ortaya koymuştur. Çalışmada, hayvanlara yüklenen anlamların bireylerin yaşam pratikleri, inanç sistemleri ve toplumsal değer yargıları ile nasıl şekillendiği gösterilmiş; hayvanların ücret karşılığı sahiplenilmesi, statü göstergesi hâline getirilmesi ve metalaştırılması süreçleri etik açıdan eleştirel bir bakışla değerlendirilmiştir. Çanakkale Morpati Derneği gibi yerel hayvan koruma örgütleri üzerinden gönüllülük temelli sivil toplum yapıları da incelenmiş; hayvan refahı üzerinden kent kimliği, kolektif vicdan ve toplumsal dayanışma kültürüyle kurulan ilişkiler açığa çıkarılmıştır. Bu bağlamda çalışma, çağdaş halk bilimi içinde kent folkloru, hayvan hakları ve kültürel sürdürülebilirlik kesişiminde özgün bir katkı sunmaktadır.