Kamu Yönetiminin Felsefi Kökleri: Mill ve Marx Perspektifinden Devlet, Bürokrasi ve Kamu Politikası Sınırları

Öz

Siyaset felsefesi ve kamu yönetimi teorileri arasındaki ilişki özellikle özgürlük, devlet ve bürokrasi ekseninde süregelen tartışmaların tam olarak merkezinde yer almaktadır. Bu bağlamda John Stuart Mill ve Karl Marx, sundukları birbirine zıt normatif çerçeveler itibariyle modern devlet anlayışının şekillenmesinde iki temel kutbu temsil etmektedir. Bu çalışmanın amacı; devlet, bürokrasi ve kamu politikası sınırlarını, Mill ve Marx’ın özgürlük ve demokrasiye dair düşünceleri üzerinden analiz etmektir. Çalışma klasik politik teorilerin modern kamu yönetimi pratiklerindeki izlerini sürmesi açısından önem taşımaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş olup, her iki düşünürün eserleri ve teorik yaklaşımları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Elde edilen analiz sonucunda Mill’in "zarar ilkesi"ne dayanan liberal bireyciliğinin, günümüzde Yeni Kamu İşletmeciliği gibi piyasa odaklı yönetsel akımların felsefi altyapısını oluşturduğu; buna karşın Marx’ın sınıf temelli devlet eleştirisinin ise kamu yönetimindeki eleştirel yaklaşımların temel argümanlarını beslediği ve meşruiyet krizlerine dair açıklayıcı bir çerçeve sunduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Özgürlük
• Devletin Sınırları
• Bürokrasi
• Marx
• Mill

The Philosophical Roots of Public Administration: The Limits of State, Bureaucracy, and Public Policy from the Perspectives of Mill and Marx

Öz

The relationship between political philosophy and public administration theories lies at the center of ongoing debates, particularly within the axis of freedom, the state, and bureaucracy. In this context, John Stuart Mill and Karl Marx represent two fundamental poles in shaping the modern understanding of the state through the contrasting normative frameworks they offer. This study aims to analyze the boundaries of the state, bureaucracy, and public policy through Mill’s and Marx’s perspectives on freedom and democracy. This study is significant as it traces the influence of classical political theories on modern public administration practices. A qualitative research method was adopted, and the works and theoretical approaches of both thinkers were examined through a comparative perspective. The analysis concludes that Mill’s liberal individualism, based on the "harm principle," constitutes the philosophical infrastructure of market-oriented managerial trends such as New Public Management (NPM); conversely, Marx’s class-based critique of the state nourishes the fundamental arguments of the critical approaches in public administration and offers an explanatory framework for legitimacy crises.

Anahtar Kelimeler

• Freedom
• Limits of the State
• Bureaucracy
• Marx
• Mill

Kaynakça

1. AKTAŞ, Muhammed Sait (2019), “Ece Ayhan’ın Eğitim Hakkındaki Görüşlerinin”, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
2. BALASSA, Béla Alexander (1959), “Karl Marx and John Stuart Mill”, Weltwirtschaftliches Archiv, S.83(2), ss.147-165.
3. BARRY, Norman Patrick (2002), “Hukuki ve Siyasi Açıdan İfade Hürriyeti”, Liberal Düşünce (Trans. Özlem Yılmaz), S.7(27), ss.5-14.
4. BAYRAM, Yılmaz (2013), “John Stuart Mill’de İfade Özgürlüğü”, Gazi Üniversitesi İİBF Dergisi, S.15(3), ss.115-128.
5. BENTHAM, Jeremy (2000), An Introduction to the Principles of Morals and Legislation, Batoche Books Kitchener.
6. BOZDOĞAN, Selim and YARALI AKKAYA, Aysun (2020), “Karl Marx ve Demokrasi Üzerine Bir İnceleme”, Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.48, ss.155-174.
7. BOZEMAN, Barry (2002), “Public-Value Failure: When Efficient Markets May Not Do”, Public Administration Review, S.62(2), ss.145-161.
8. COWLING, Maurice (2008), Mill and Liberalism, Cambridge University Press, Cambridge, 2nd Edition.

9. ÇİFTÇİ, Abdulgaffar and ŞEN, Alper Tunga (2024), “Bürokrasi Kuramları ve İşlevselliği: Marksist, Liberal ve Diğer Kuramlar Dâhilinde Bir Analiz”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, S.13(3), ss.1053-1077.
10. ÇUHADAR, Cengiz (2007), “Hürriyet Kavramı Üzerine Bir Değerlendirme”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.12(2), ss.131-150.
11. DENHARDT, Robert Baird and DENHARDT, Janet Vinzant (2015), The New Public Service: Serving, Not Steering, Routledge Publishing, New York.
12. DUNLEAVY, Patrick and HOOD, Christopher (1994), “From Old Public Administration to New Public Management”, Public Money & Management, S.14(3), ss.9-16.
13. FREEDEN, Michael (2015), Liberalism: A Very Short Introduction, Oxford University Press, Oxford, 2nd Edition.
14. GRAY, John (1996), Mill on Liberty: A Defence, Routledge Publishing, London, 2nd Edition.
15. GÜN, Melâhat Sümeyye (2023), “Farklı Teorisyenlerin Bakış Açısında “Red Tape””, Journal of Economics and Political Sciences, S.3(2), ss.135-146.
16. HABERMAS, Jürgen (1992), Legitimation Crisis (Trans. Thomas McCarthy,). Beacon Press.
17. HOOD, Christopher (1991), “A Public Management for All Seasons?”, Public Administration, S.69(1), ss.3-19.
18. MARX, Karl (1997), Yahudi Sorunu (Trans. Muzaffer İlhan Erdos), Sol Yayınları, Ankara.
19. MARX, Karl (1998), Artı-Değer Teorileri (Trans. Yurdakul Fincancı). Sol Yayınları, Ankara.
20. MARX, Karl and ENGELS, Friedrich (2002), The Communist Manifesto (Trans. Samuel Moore). Penguin Classics.
21. MARX, Karl (2004), Kapital (Trans. Alaattin Bilgi), Sol Yayınları, Ankara.
22. MARX, Karl (2011), 1844 Felsefe ve Ekonomi Elyazmaları (Trans. Kenan Somer). Sol Yayınları, Ankara
23. McLELLAN, David (2006), Karl Marx: A Biography, Palgrave MacMillan. London, 4th Edition.
24. MILL, John Stuart (1977), The Collected Works of John Stuart Mill, Volume XIX: Essays on Politics and Society Part II (Ed. John Mercel Robson), University of Toronto Press, Routledge and Kegan Paul Publishing, London.
25. MILL, John Stuart (2014), Hürriyet Üstüne (Trans. Mehmet Osman Dostel), Liberte Yayınları, Ankara, 4th Edition.
26. MONK, Iain Hampsher (2004), Modern Siyasal Düşünce Tarihi: Hobbes’tan Marx’a Büyük Siyasal Düşünürler (Ed. Necla Arat), Say Yayınları, İstanbul.
27. NORTHCOTE, Stafford Henry and TREVELYAN, Charles Edward (1854), Report on the Organization of the Permanent Civil Service, H.M. Stationery Office.
28. ODABAŞ, Uğur Köksal (2018), “John Stuart Mill’in Düşüncesinde Özgürlük Sorunu, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.22(Özel Sayı 3), ss.2685-2699.
29. OSBORNE, David and GAEBLER, Ted (1992), Reinventing Government: How the Entrepreneurial Spirit Is Transforming the Public Sector. Addison-Wesley, Reading.
30. ÖZER, Mehmet Akif (2005), “Günümüzün Yükselen Değeri: Yeni Kamu Yönetimi”, Sayıştay Dergisi, S.59, ss.3-46.
31. WILSON, Woodrow (1887), “The Study of Administration”, Political Science Quarterly, S.2(2), ss.197-222.
32. WEBER, Max (1978), Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology (Ed. Guenther Roth, Claus Wittich). University of California Press.
33. WOMACK, Brantly (2012), “John Stuart Mill, Karl Marx, and Modern Citizenship”, Journal of Cambridge Studies, S.7(4), ss.1-17.
34. WOOD, Ellen Meiksins (2020), “Democracy”, The Marx Revival: Key Concepts and New Interpretations (Ed. Marcello Musto), Cambridge University Press, Cambridge, ss.51–69.
35. YAYLA, Atilla (2000), Liberalizm, Liberte Yayınları, Ankara.
36. YÜCEL, Bülent (2024), “Bürokrasi Üzerine Felsefi Bir Denemeye Giriş”, Memleket Siyaset Yönetim, S.19(42), ss.1-32.