Örgütsel Sinizmin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışlarına Etkisi: Sağlık Çalışanları Üzerinde Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, hastanede çalışan sağlık personellerinin örgütsel sinizm davranışlarının üretkenlik karşıtı iş davranışlarına etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Aksaray ilinde bir hastanede görev yapan 223 sağlık çalışanının katılımıyla gerçekleştirilmiş ve veriler Örgütsel Sinizm Ölçeği ve Üretkenlik Karşıtı Davranışlar Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Bulgular, örgütsel sinizmin üretkenlik karşıtı iş davranışları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı pozitif etkisi olduğunu göstermekte ve örgütsel sinizmin genel düzeyde üretkenlik karşıtı iş davranışları ile anlamlı biçimde ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle duyuşsal boyutun hem toplam üretkenlik karşıtı iş davranışları hem de bireyler arası davranışlarla daha güçlü ilişkiler sergilemesi dikkat çekicidir. Bu durum, örgütsel sinizmin duygusal yönünün üretkenlik karşıtı davranışların ortaya çıkışında daha belirleyici olabileceğini düşündürmektedir. Araştırma, sağlık sektöründe çalışanların sinizm ve üretkenlik karşıtı davranış dinamiklerini anlayabilme noktasında çıkarımlar sunmaktadır. Kurumlara yönelik öneriler olarak; çalışanların araç değil amaç olarak görülmesi, istek ve beklentilerinin değerlendirilmesi, etkin ödül ceza sistemlerinin uygulanması ve iş tatmini ve duygusal bağlılığı artıracak uygulamaların yapılması önemli görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sinizm
• Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları
• Sağlık Çalışanı

The Impact of Organizational Cynicism on Counterproductive Work Behaviors: A Study on Healthcare Workers

Öz

This study aims to examine the effects of organizational cynicism on counterproductive work behaviors among healthcare personnel working in a hospital. The study was conducted with the participation of 223 healthcare workers employed in a hospital in Aksaray, and data were collected using the Organizational Cynicism Scale and the Counterproductive Behaviors Scale. The findings show that organizational cynicism has a statistically significant positive effect on these behaviors and that organizational cynicism is significantly related to counterproductive work behaviors at the overall level. It is particularly noteworthy that the affective dimension exhibits stronger relationships with both total counterproductive work behaviors and interpersonal behaviors. This suggests that the emotional aspect of organizational cynicism may be more decisive in the emergence of counterproductive behaviors. The study offers implications for understanding the dynamics of cynicism and counterproductive behaviors among healthcare workers. Recommendations for organizations include viewing employees as ends in themselves, not means, evaluating their desires and expectations, implementing effective reward and punishment systems, and implementing practices that increase job satisfaction and affective commitment.

Anahtar Kelimeler

• Cynicism
• Counterproductive Work Behaviors
• Healthcare Worker

Kaynakça

1. ABDI, Parisa, DELKHAH, Jalil ve KHEIRGOO, Mansour (2016), "Counterproductive Behaviors in State Hospitals: A Review of the Role of Organizational Cynicism and Injustice", Mediterranean Journal of Social Sciences, S.7(4), ss.196-207, https://doi.org/10.5901/mjss.2016.v7n4S1p196
2. ALHAS, Fidan (2021), "Örgütsel Sinizm’in İlerisi Üretkenlik Dışı Davranış", Turkish Business Journal, S.2(3), ss.67-99, https://doi.org/10.51727/tbj.894740.
3. ALI, Mohamed Saad Saleh ve ELSAYED, Ahmed Abdelwahab İbrahim (2022), "Correlation Between Organizational Cynicism and Counterproductive Work Behaviors Among Nurses", Egyptian Journal of Health Care, S.13(2), ss.1601-1614, https://doi.org/10.21608/ejhc.2022.247319
4. AVCI, Nuri (2023), "Örgütsel Sinizm, Örgütsel Sessizlik, İşte Sözde Var Olma ve Sessiz İstifa Arasındaki İlişkiler: İstanbul Maltepe Belediyesi Örneği", Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, S.14(39), ss.68-989, https://doi.org/10.21076/vizyoner.1217165
5. BAL, Tolga (2019), "Kamu Sektöründe Örgütsel Sinizm ve Üretkenlik Karşıtı İş Davranışlarının İncelenmesi", Doktora Tezi, Ankara Universitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
6. BALAY, Refik, KAYA, Ahmet ve CÜLHA, Ali (2013), "Örgüt Kültürü ve Örgütsel Sinizm İlişkisi", Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, S.14(2), ss.123-144, https://izlik.org/JA77GT84AC
7. BERNERTH, Jeremy B., ARMENAKIS, Achiless A., FEILD, Hubert S. ve WALKER, H. Jack Walker (2007), "Justice, Cynicism, and Commitment a Study of Important Organizational Change Variables", The Journal of Applied Behavioral Science, S.43(3), ss.303-326, https://doi/10.1177/0021886306296602
8. COHEN, Jacob (1988), Statistical Power Analysis for the Behavioral Sciences, Lawrence Erlbaum Associates Publishing, Hillsdale – New Jersey, 2nd Edition.

9. CRONBACH, Lee J. (1951), "Coefficient Alpha and the Internal Structure of Tests", Psychometrika, S.16(3), ss.297-334, https://doi.org/10.1007/BF02310555
10. ÇINAR, Ergün, ÇETİNKAYA, Cemil, ERCAN, Arif, ATABEY, Halil ve BOZKURT, Ali (2023), "Örgütsel Sinizm", 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum, S.12(36), ss.717-737, https://izlik.org/JA82YN88CM
11. DAMAR, Arif, DEMİR, Filiz ve ÖZTÜRK, Mehtap (2024), “İstismarcı Yönetimin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Üzerine Etkisi: Sağlık Çalışanları Üzerine Bir Araştırma", İşletme Araştırmaları Dergisi, S.16(1), ss.311-327, https://doi.org/10.20491/isarder.2024.1792
12. DEAN, James W., BRANDES, Pamela ve DHARWADKAR, Ravi (1998), "Organizational Cynicism", The Academy of Management Review, S.23(2), ss.341-352, https://doi.org/10.2307/259378
13. DEVELİ, Alptekin ve ÖZER, Hüseyin (2024), "Örgütsel Sinizm ve Örgütsel Umursamazlık İlişkisi İçin Önermeler", Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, S.10(2), ss.85-97, https://doi.org/10.29131/uiibd.1584293
14. DOĞAN, Selen ve KILIÇ, Selçuk (2014), "Algılanan Örgütsel Etik İklim ve Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Arasındaki İlişkilerin İncelenmesi", Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, S.15(1), ss.269-292, https://izlik.org/JA97FA25ZA
15. EFEOĞLU, İ. Efe ve İPLİK, Esengül (2011), "Algılanan Örgütsel Adaletin Örgütsel Sinizm Üzerindeki Etkilerini Belirlemeye Yönelik İlaç Sektöründe Bir Uygulama", Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.20(3), ss.343-360, https://izlik.org/JA39RS26DP
16. EKİNCİ, Eray ve GÖKTAŞ KULUALP, Halime (2022), "Örgütsel Sinizm Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları ile İlişkili Midir? Ankara Turizm İşletmelerinde Bir İnceleme", Safran Kültür ve Turizm Araştırmaları Dergisi, S.5(3), ss.499-517, https://izlik.org/JA74HW73SS
17. ERDOĞAN, Pınar ve BEDÜK, Aykut (2013),"Örgütsel Sinizm ile Örgütsel Vatandaşlık Davranışı Arasındaki İlişki: Sağlık Sektöründe Bir Araştırma", Selçuk Üniversitesi Sosyal ve Teknik Araştırmalar Dergisi, S.6, ss.17-36, https://izlik.org/JA59HM37EM
18. FORNELL, Claes ve LARCKER, David F. (1981), “Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error: Algebra and Statistics”, Journal of Marketing Research, S.18(3), ss.381-388.
19. GÜZEL, Berrin ve AYAZLAR, Gökhan (2014), "Örgütsel Adaletin Örgütsel Sinizm ve İşten Ayrılma Niyetine Etkisi: Otel İşletmeleri Araştırması", Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, S.(1), ss.133-142, https://doi.org/10.18493/kmusekad.81167
20. GÜZEL, Berrin, ŞAHİN PERÇİN, Nilüfer ve AYDIN TÜKELTÜRK, Şule (2010), "Algılanan Örgütsel Desteğin, Örgütsel Sinizm ile İlişkisi ve İşten Ayrılma Niyetine Etkileri: 4-5 Yıldızlı Otel İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma", 18. Ulusal Yönetim ve Organizasyon Kongresi Bildiriler Kitabı, Adana Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Yayını, Adana, ss.912-919.
21. KALAY, Faruk, OĞRAK, Abdullah, BAL, Vedat ve NİŞANCI, Zehra Nuray (2014), "Mobbing, Örgütsel Sessizlik ve Örgütsel Sinizm İlişkisi: Örnek Bir Uygulama", Sakarya Üniversitesi İktisat Dergisi, S.3(2), ss.1-18, https://izlik.org/JA43RP62ED
22. KANTEN, Pelin ve ÜLKER, Funda (2014), "Yönetim Tarzının Üretkenlik Karşıtı İş Davranışlarına Etkisinde İşe Yabancılaşmanın Aracılık Rolü", Muğla Üniversitesi Sosyal Bilmler Enstitüsü Dergisi, S.(32), ss.16-40, https://izlik.org/JA94MC85EF
23. KAPUSUZ, Ayşe Gökçen ve BİÇER, Mehmet (2018), "Psikolojik Sermayenin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Üzerindeki Olumlayıcı Etkileri", Toros Üniversitesi İİSBF Sosyal Bilimler Dergisi, S.5(9), ss. 229-249, https://izlik.org/JA65ME85RG
24. KAYAALP, Erkan ve ÖZDEMİR, Tuncay Yavuz (2020), "Öğretmenlerin Örgütsel Sessizlik, Örgütsel Yalnızlık ve Örgütsel Yabancılaşma Algılarının Örgütsel Sinizm Düzeyleriyle İlişkisi", Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, S.1(38), ss.101-113, https://izlik.org/JA52BE85ZX
25. KORKUT, Ali (2019), "Öğretmenlerin Örgütsel Mutluluk, Örgütsel Sinizm ve Örgütsel Adalet Algılarının Analizi”, Doktora Tezi, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Malatya.
26. KÖYBAŞI, Fatma, UGURLU, Celal Tayyar ve ÖNCEL, Aziz (2017), "Öğretmenlerin Örgütsel Adalet Algıları ile Örgütsel Sinizm Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi", İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, S.18(1), ss.1-14, https://doi.org/10.17679/inuefd.285527
27. KURNAZ, Kader ve KÖKALAN, Özgür (2020), "Örgütsel Sinizm Algısının, Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları ve İşten Ayrılma Niyeti ile İlişkisi: Bir Kamu Örneği", Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi, S.15(1), ss.41-58, https://izlik.org/JA62UZ75HP
28. MERDAN, Ethem., ERDEM, Ahmet Tuncay ve GÜMÜŞSOY, Yalçın (2022), "Boreout Sendromunun Üretkenlik Karşıtı İş Davranışı Üzerine Etkisinde Sanal Kaytarmanın Aracılık Rolü", Business and Management Studies: An International Journal, S.10(1), ss.176-191, https://doi.org/10.15295/bmij.v10i1.1983
29. NALCI ARIBAŞ, Nazlı, ULUBAY İSTEK, Serap ve TUNÇ, Esra (2025), "Üniversite Çalışanları Örneğinde Örgütsel Sinizm ve Örgütsel Demokrasi İlişkisinin İncelenmesi", Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.16(2), ss.505-521, https://doi.org/10.54558/jiss.1701221
30. NARTGÜN, Şenay Sezgin ve KALAY, Mustafa (2014), "Öğretmenlerin Örgütsel Destek, Örgütsel Özdeşleşme ile Örgütsel Sinizm Düzeylerine İlişkin Görüşleri", Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic (Elektronik), S.9(2), ss.1361-1376.
31. NARTGÜN, Şenay Sezgin ve KARTAL, Vural (2013), "Öğretmenlerin Örgütsel Sinizm ve Örgütsel Sessizlik Hakkındaki Görüşleri", Bartın University Journal of Faculty of Education, S.2(2), ss.47-67, https://izlik.org/JA63UK72ER
32. ÖNDEŞ, Emine ve İRMİŞ, Ayşe (2018), "Genel Sinizm ve Örgütsel Sinizm İlişkisi Üzerine Bir Araştırma", Pamukkale Journal of Eurasian Socioeconomic Studies, S.5(2), ss.1-12, https://doi.org/10.34232/pjess.411017
33. ÖZDEVECİOĞLU, Mahmut (2003), "Algılanan Örgütsel Adaletin Bireyler Arası Saldırgan Davranışlar Üzerindeki Etkilerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Araştırma,", Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.21, ss.77-96, https://izlik.org/JA38TR24KD
34. POLATCI, Sema ve ÖZÇALIK, Fatih (2015), "Çalışanların Örgütsel Adalet Algıları ile Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Etkileşiminde Pozitif ve Negatif Duygusallığın Aracılık Etkisi", Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.17(2), ss.215-234, https://doi.org/10.16953/deusbed.04863
35. RAYAN, Adel, ALY, Nadia ve ABDELGALEL, Amany (2018), "Organizational Cynicism and Counterproductive Work Behaviors: An Empirical Study", European Journal of Business and Management, S.10(27), ss.70-79.
36. SEZGİN, Oytun, TOLAY, Ebru ve SÜRGEVİL, Olca (2016), "Örgütsel Değişim Sinizmi: Çalışanların Değişime Karşı Tutumlarının İncelenmesine Yönelik Nitel Bir Araştırma", Öneri Dergisi, S.12(45), ss.411-438, https://doi.org/10.14783/od.v12i45.1000020020
37. SEZİCİ, Emre (2015), "Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Üzerinde Kişilik Özelliklerinin Rolü", Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, S.7(14), ss.1-22, https://doi.org/10.18092/ijeas.08440
38. SÖKMEN, Alptekin, KENEK, Gökhan ve UĞRAŞ TURAN, Ezgi (2019), "Etik Liderlik ve Üretkenlik Karşıtı İş Davranışı İlişkisi: Örgütsel Bağlılığın Aracı Rolü", Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, S.54(4), ss.1568-1582, https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.09.1184
39. ŞENGÜLLENDİ, Muhammed Fatih, ŞEHİTOĞLU, Yasin ve KURT, Enes (2020), "Toksik Liderlik ve Üretkenlik Karşiti İş Davranişlari İlişkisinde Kariyerizmin Aracı Etkisi”, Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.11(22), ss.743-765, https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2020.032
40. TABACHNICK, Barbara G. ve FIDELL, Linda S. (2013), Using Multivariate Statistics, Pearson Education Publishing, Boston, 6th Edition.
41. TAVAKOL, Mohsen ve DENNICK, Reg (2011), "Making Sense of Cronbach’s Alpha", International Journal of Medical Education, S.2, ss.53-55, https://doi.org/ 10.5116/ijme.4dfb.8dfd
42. TUNA AKBAŞ, Ayşen ve BOYLU, Yasin (2016), "Algılanan Örgütsel Destek ve İşe İlişkin Duyuşsal İyi Oluş Halinin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Üzerine Etkileri: Hizmet Sektöründe Bir Araştırma", İşletme Araştırmaları Dergisi, S.8(4), ss.505-521.
43. TEKİN, Derya (2021), "İşe Yabancılaşma ve Örgütsel Sinizmin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışlarına Etkisi", Doktora Tezi, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Niğde.
44. USLU, Ahmet ve BAYDAŞ, Abdulvahap (2021), "Algılanan Örgütsel Adaletin Örgütsel Bağlılık, Örgütsel Sinizm ve İş Tatmini Üzerine Etkisi: TRB1 Bölgesi Örneği", Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, S.20(79), ss.1556-157, https://doi.org/10.17755/esosder.861027
45. UYSAL, H. Tezcan (2018), "Çalişanlarda İşe Yabanıilaşmanin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışlarına Etkisi", Business & Management Studies: An International Journal, S.6(4), ss.1434-1454, https://doi.org/10.15295/bmij.v6i4.405
46. ÜSTÜN, Ferda (2020), "Örgütsel Özdeşleşmenin Üretkenlik Karşıtı İş Davranışları Üzerine Etkisi: Psikolojik İyi Oluşun Aracı Rolü", İzmir İktisat Dergisi, S.35(2), ss.357-374, https://doi.org/10.24988/ije.202035211
47. VROOM, Victor Harold (1964), Work and Motivation, John Wiley & Sons Publishing, New York.
48. VROOM, Victor Harold (1967), Work and motivation, John Wiley & Sons Publishing, New York, 3. Baskı.
49. WANOUS, John P., KEON, Thomas L. ve LATACK, Janina C. (1983), "Expectancy Theory and Occupational/Organizational Choices: A Review and Test", Organizational Behavior and Human Performance, S.32, ss.66-86.
50. YAVUZ, Ayşe ve BEDÜK, Aykut (2016), "Örgütsel Sinizm ve Örgütsel Bağlılık Arasındaki İlişki: Bir Kamu Bankasının Konya Şubelerinde Örnek Uygulama", Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.35, ss.301-313.
51. YAZICIOĞLU, Yahşi ve ERDOĞAN, Samiye (2014), SPSS Uygulamalı Bilimsel Araştırma Yöntemleri, Detay Yayıncılık, Ankara, 4. Baskı.