The Place of Ziya Gökalp in Sociological Thought

Abstract

The study examines Ziya Gökalp's position within sociological thought, a figure considered one of the founders of Turkish sociology, not merely as a historical persona but within a perspective linked to current sociological debates. The primary aim of the study is to comprehensively analyze the impact of the theoretical framework Gökalp developed on the institutionalization of sociology in Turkey, the modernization process, and the construction of collective identity. The research was prepared using a qualitative research approach based on document analysis. In this context, Gökalp's fundamental works were reinterpreted, and classical and contemporary sociological literature was evaluated from a critical perspective. Specifically, Gökalp's Durkheimian-inspired approach was questioned, and how he uniquely developed the concept of national sociology by centering the concept of culture/hars was emphasized. The findings indicate that Gökalp regarded sociology not only as a theoretical discipline but also as a field of thought capable of producing solutions to social problems. However, his approach appears to inadequately encompass social diversity and class differences. In conclusion, Gökalp's ideas both maintain their historical significance and continue to offer critical contributions to contemporary sociological analyses, particularly by emphasizing the cultural context.

Keywords

• Ziya Gökalp
• Sociological Thought
• Sociology in Türkiye

Sosyolojik Düşüncede Ziya Gökalp’in Yeri

Öz

Bu çalışma, Türk sosyolojisinin kurucu isimlerinden biri olarak kabul edilen Ziya Gökalp’in sosyolojik düşünce içindeki konumunu, yalnızca tarihsel bir figür olarak değil, güncel sosyolojik tartışmalarla ilişkilendirilmiş bir perspektif çerçevesinde ele almaktadır. Çalışmanın temel amacı, Gökalp’in geliştirdiği kuramsal çerçevenin Türkiye’de sosyolojinin kurumsallaşması, modernleşme süreci ve kolektif kimlik inşası üzerindeki etkilerini kapsamlı bir biçimde analiz etmektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımına dayalı olarak doküman incelemesi yöntemi ile hazırlanmıştır. Bu kapsamda Gökalp’in temel eserleri yeniden yorumlanmış, klasik ve çağdaş sosyoloji literatürü eleştirel bir bakış açısıyla değerlendirilmiştir. Özellikle Gökap’in Durkheim’den esinlenen yaklaşımı sorgulanmış; kültür/hars kavramını merkeze alarak millî sosyoloji anlayışını nasıl özgün biçimde geliştirdiği vurgulanmıştır. Elde edilen bulgular, Gökalp’in sosyolojiyi yalnızca teorik bir disiplin olarak değil, toplumsal sorunlara çözüm üretme kapasitesine sahip bir düşünce alanı olarak ele aldığını göstermektedir. Bununla birlikte, onun yaklaşımının toplumsal çeşitliliği ve sınıf farklılıklarını yeterince kapsamadığı görülmektedir. Sonuç olarak, Gökalp’in düşünceleri hem tarihsel önemini korumakta hem de günümüz sosyolojik analizlerine kültürel bağlamı vurgulayan eleştirel katkılar sunmaya devam etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ziya Gökalp
• Sosyolojik Düşünce
• Türkiye’de Sosyoloji

Kaynakça

1. AKÇURA, Yusuf (2004), Üç Tarz-ı Siyaset, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
2. ARSLAN, Ahmet (2014), İlkçağ Felsefe Tarihi ve İslam Düşüncesi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
3. ATİKER, Erhan (2012), “Ziya Gökalp’in Düşüncesinde Toplumsal Bütünleşme”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, S.3(10), ss.21-27, https://izlik.org/JA63WD63TD
4. BERKES, Niyazi (2013), Türkiye’de Çağdaşlaşma, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
5. ÇAHA, Ömer (2010), Sivil Toplum ve Devlet, Orion Kitabevi, İstanbul.
6. ÇAKMAK, Ahmet (1976), “Ziya Gökalp ve Çağdaşlaşmak”, Istanbul Journal of Sociological Studies, S.14, ss.47-61, https://izlik.org/JA42PB67FM
7. DURDU, Zeki (2023), “Cumhuriyet’in Sosyolojisini Kurmak: Ziya Gökalp’te Modernleşme ve Kimlik”, Bitig Edebiyat Fakültesi Dergisi, S.3(6), ss.49-58, https://doi.org/10.5281/zenodo.10456398
8. DURKHEIM, Émile (1893), De la Division du Travail Social, Alcan Publishing, Paris.

9. DURKHEIM, Émile (1895), Les Règles de la Méthode Sociologique, Alcan Publishing, Paris.
10. ERTÜRK, Recep (2005), “Ziya Gökalp ve Durkheim İlişkisi ve Bu İlişkinin Tarifi”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, S.3(10), ss.81-90, https://izlik.org/JA45WX67GF
11. GASPIRALI, İsmail (2003), Seçilmiş Eserler, Ötüken Yayınları, İstanbul.
12. GÖKALP, Ziya (2007), Türkçülüğün Esasları, İletişim Yayınları, İstanbul.
13. GÖKALP, Ziya (2009a), Kürt Aşiretleri Üzerine Sosyolojik Tetkiler, Ötüken Neşriyat, İstanbul.
14. GÖKALP, Ziya (2009b), Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak, İletişim Yayınları, İstanbul.
15. GÖKALP, Ziya (2014), Makâleler I (Haz. Niyazi Berkes), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
16. GÖKALP, Ziya (2015), Makâleler II (Haz. Niyazi Berkes), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
17. GÖKALP, Ziya (2016), Makâleler III (Haz. Niyazi Berkes), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.
18. GÜNAY, Ünver (1992), “Ziya Gökalp’in Sosyolojisi”, Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.10(8), ss.37-50, https://izlik.org/JA65CF62JL
19. HANİOĞLU, M. Şükrü (2001), Preparation for a Revolution: The Young Turks: 1902 - 1908, Oxford University Press, Oxford.
20. HEYD, Uriel (2010), Türk Ulusçuluğunun Temelleri: Ziya Gökalp’in Hayatı ve Eserleri, Küre Yayınları, İstanbul.
21. KAÇMAZOĞLU, H. Bayram (2003), Türk Sosyoloji Tarihi Üzerine Araştırmalar, Birey Yayıncılık, İstanbul.
22. KAFESOĞLU, İbrahim (1984), “Ziya Gökalp’de Tarihçilik”, Belleten, S.48(189-190), ss.241-248, https://izlik.org/JA68AU99XE
23. KILIÇ, A. Faruk (2007), “Ziya Gökalp’in Türk Din Sosyolojisi Geleneğine Katkıları”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.9(16), ss.123-141, https://izlik.org/JA89LD48KP
24. MARDİN, Şerif (1990), Türkiye’de Toplum ve Siyaset, İletişim Yayınları, İstanbul.
25. MARDİN, Şerif (1992), Türk Modernleşmesi, İletişim Yayınları, İstanbul.
26. MORAN, Berna (2002), Türk Romanına Eleştirel Bir Bakış I, İletişim Yayınları, İstanbul.
27. OKAY, M. Orhan (2005), Batılılaşma Devri Türk Edebiyatı, Dergâh Yayınları, İstanbul.
28. ÖZAKPINAR, Yılmaz (2012), “Ziya Gökalp’in Batı Medeniyetine Bakışı”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, S.3(10), ss.5-10, https://izlik.org/JA95JA83CZ
29. ÖZDENİZ, Nihat (1976), “Ziya Gökalp ve Türkleşmek”, Istanbul Journal of Sociological Studies, S.14, ss.25-46, https://izlik.org/JA93ZY84DF
30. PARLA, Jale (2000), Babalar ve Oğullar: Tanzimat Romanının Epistemolojik Temelleri, İletişim Yayınları, İstanbul.
31. PARLA, Taha (1989), Ziya Gökalp, Kemalizm ve Türkiye’de Korporatizm, İletişim Yayınları, İstanbul.
32. SEZER, Baykan (2011), Türk Sosyolojisinin Ana Sorunları, Doğu Kitabevi, İstanbul.
33. TUNA, Korkut (1986), “Ziya Gökalp’in Milli Sosyoloji Anlayışı”, Istanbul Journal of Sociological Studies, S.21, ss.51-67, https://izlik.org/JA89LM39DN
34. ZÜRCHER, Erik Jan (2004), Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul.