Türk-Amerikan teknik iş birliği bağlamında Türkiye’de balıkçılık sektörünün modernizasyonu (1950-1958)
Öz
Bu makale, Amerikan diplomatik arşiv belgeleri ışığında 1950-1958 döneminde Türkiye'de balıkçılık sektörünün modernizasyon sürecini incelemektedir. Çalışma, II. Dünya Savaşı sonrası Türkiye'nin Batı ittifakına yönelmesiyle birlikte ABD'nin Türk balıkçılık endüstrisine yönelik teknik ve ekonomik müdahalelerini ele almaktadır. Araştırma, birincil kaynak olarak ABD Ulusal Arşivleri'nde yer alan diplomatik yazışmaları, konsolosluk raporlarını ve Mutual Security Agency (MSA) belgelerini kullanmaktadır. Bu belgeler, Türkiye'deki balıkçılık altyapısı, Et ve Balık Kurumu'nun faaliyetleri, konserve endüstrisi ve modernizasyon projeleri hakkında detaylı bilgiler sunmaktadır. Ayrıca dönemin Türk basını ve resmi mevzuat da destekleyici kaynaklar olarak kullanılmıştır. Çalışma, 1952 yılında kurulan Et ve Balık Kurumu'nun soğuk hava depoları, araştırma gemisi Arar ve modern avcılık teknikleriyle sektörel dönüşümü nasıl yönlendirdiğini ortaya koymaktadır. Kaliforniyalı uzman G.B. Dollar'ın hazırladığı teknik raporlar, Türk balıkçılık endüstrisinin ABD standartlarından yaklaşık 35 yıl geride olduğunu göstermektedir. MSA destekli et paketleme projesi ve FOA (Foreign Operations Administration) iş birliği, teknoloji transferi ve uzman desteğinin Soğuk Savaş dönemindeki stratejik boyutunu yansıtmaktadır. Araştırma, balıkçılık modernizasyonunun salt ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir araç olarak kullanıldığını ve ABD'nin Türkiye'yi bölgede başarılı bir modernleşme modeli olarak konumlandırma çabasını vurgulamaktadır.
Anahtar Kelimeler
The modernisation of the fishing industry in Türkiye in the context of Turkish-American technical cooperation (1950-1958)
Abstract
This article examines the modernization of Türkiye’s fisheries sector between 1950 and 1958 through the lens of U.S. diplomatic archives. In the aftermath of the Second World War, Türkiye’s alignment with the Western alliance opened the way for American technical and economic interventions that reshaped the country’s fishing industry. Drawing on diplomatic correspondence, consular reports, and Mutual Security Agency (MSA) documents preserved in the U.S. National Archives, the study reconstructs the institutional and infrastructural transformation of Turkish fisheries. These sources, complemented by contemporary Turkish press coverage and official legislation, illuminate the development of cold-storage networks, the activities of the Meat and Fish Institution, the canning industry, and various modernization projects. The article demonstrates that the Meat and Fish Institution, founded in 1952, played a central role in leading sectoral change through the construction of cold-storage facilities, the commissioning of the research vessel Arar, and the introduction of modern fishing practices. Technical assessments by Californian expert G. B. Dollar revealed that Türkiye’s fisheries lagged roughly thirty-five years behind U.S. standards. Meanwhile, the MSA-backed meat-packing initiative and cooperation with the Foreign Operations Administration (FOA) underscore the strategic dimension of technology transfer and expert assistance during the early Cold War period. By situating the fisheries modernization program within the broader context of U.S.–Turkish relations and Cold War developmentalism, the study argues that the American involvement in Türkiye’s fisheries was not merely an economic enterprise but a geopolitical project aimed at presenting Türkiye as a model of successful modernization in the Middle East.
Keywords
