Araştırma Makalesi

Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar

Cilt: 64 Sayı: 64 27 Haziran 2026
PDF İndir
EN TR

Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar

Öz

Bu araştırma, ortaokul öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme uygulamalarında eleştirel düşünme becerisini desteklerken kullandıkları yöntemleri, bu süreçte karşılaştıkları zorlukları ve olanakları, öğretmen ve öğrenci perspektifinden incelemeye yönelik fenomenolojik bir çalışmadır. Araştırmanın çalışma grubunun seçiminde amaçlı örnekleme yöntemlerinden, öğretmenler için uygun örnekleme, öğrenciler için ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda çalışma, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı ortaokullarda görev yapan altı branştan 16 öğretmenle, bir devlet okulunun 8. sınıf düzeyinde öğrenim gören 15 öğrenciyle yürütülmüştür. Çalışmanın veri toplama sürecinde öğretmenlerle yarı yapılandırılmış birebir görüşmeler, öğrencilerle odak grup görüşmeleri yapılmıştır. Araştırma verilerinin çözümlenmesi sonucunda üç farklı tema oluşturulmuştur: ölçme ve değerlendirme, zorluklar ve olanaklar. Öğretmenlerin eleştirel düşünme becerisini desteklemek amacıyla açık uçlu sorular, proje ödevleri, gerekçelendirme gerektiren sorular ve öz/akran değerlendirme gibi sürece dayalı ölçme-değerlendirme yöntemlerini tercih ettikleri belirlenmiştir. Öğrenciler bu yöntemlerin eleştirel düşünme becerilerini güçlendirdiğini belirtmekle beraber, sınav kaygısı ve ön yargıların bu becerinin gelişimini sınırladığı vurgulanmıştır. Ayrıca öğrencilerin düşünmeye direnç göstermeleri, ortak sınav sistemi, öğretmenlerin bilgi eksiklikleri, kalabalık sınıflar ve veli baskısı gibi zorlukların bu becerinin gelişimini sınırlandırdığı belirlenmiştir. Öte yandan, matematik ve sosyal bilgiler gibi disiplinlerin yapısal özellikleri, yeni öğretim programında yer alan yöntemler ve demokratik sınıf ikliminin eleştirel düşünmenin desteklenmesinde olanaklar sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen temalar doğrultusunda, eleştirel düşünmenin sınıf içi değerlendirmedeki rolüne yönelik öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abosalem, Y. (2016). Assessment techniques and students’ higher-order thinking skills. International Journal of Secondary Education, 4(1), 1-11. https://doi.org/10.11648/j.ijsedu.20160401.11
  2. Abudi, R. A. G., & Gallardo, R. D. (2024). Teacher questioning techniques and critical thinking skills development in junior high school English language classrooms. International Journal of Innovative Science and Research Technology, 9(6), 110. https://doi.org/10.38124/ijisrt/IJISRT24JUN548
  3. Abrami, P. C., Bernard, R. M., Borokhovski, E., Waddington, D. I., Wade, C. A., & Persson, T. (2015). Strategies for teaching students to think critically: A meta-analysis. Review of educational research, 85(2), 275-314. DOI: 10.3102/0034654314551063
  4. Adzidzah, N., & Yudiawan, A. (2024). HOTS-based formative assessment: The key to improving the quality of learning. Journal of Quality Assurance in Islamic Education, 4(2), 109–120.. https://doi.org/10.47945/jqaie.v4i2.1670
  5. Akdoğan, E., ve Ceylan, Y. (2021). 7. sınıf sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitabının Krathwohl Taksonomisine göre incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 50(229), 493-521. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1557563
  6. Aksoy, Ş., Altun, H., Dayı, N., ve Tekin, S. (2023). Öğretmenlerin Alternatif Ölçme Değerlendirme Yöntemlerine Yönelik Yeterlilikleri. Ulusal Özgün Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(1), 38-51. https://www.ulusalegitimdergisi.com/index.php/pub/article/view/3/3
  7. Alkın, S., ve Gözütok, F. D. (2013). Eleştirel düşünmeyi destekleyen öğretmen davranışları envanteri (EDDÖDE): Geliştirilmesi ve uygulanması. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 223–254. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ebader/issue/44712/555619
  8. Alsaleh, N. J. (2020). Teaching critical thinking skills: Literature review. Turkish Online Journal of Educational Technology, 19(1), 21-39. https://eric.ed.gov/?id=EJ1239945

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Sınıfiçi Ölçme Uygulamaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

2 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

29 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 64 Sayı: 64

Kaynak Göster

APA
Dursun, F., & Bavlı, B. (2026). Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 64(64), 365-392. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1757081
AMA
1.Dursun F, Bavlı B. Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 2026;64(64):365-392. doi:10.15285/maruaebd.1757081
Chicago
Dursun, Fatma, ve Bünyamin Bavlı. 2026. “Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 64 (64): 365-92. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1757081.
EndNote
Dursun F, Bavlı B (01 Haziran 2026) Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 64 64 365–392.
IEEE
[1]F. Dursun ve B. Bavlı, “Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar”, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 64, sy 64, ss. 365–392, Haz. 2026, doi: 10.15285/maruaebd.1757081.
ISNAD
Dursun, Fatma - Bavlı, Bünyamin. “Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi 64/64 (01 Haziran 2026): 365-392. https://doi.org/10.15285/maruaebd.1757081.
JAMA
1.Dursun F, Bavlı B. Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 2026;64:365–392.
MLA
Dursun, Fatma, ve Bünyamin Bavlı. “Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar”. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, c. 64, sy 64, Haziran 2026, ss. 365-92, doi:10.15285/maruaebd.1757081.
Vancouver
1.Fatma Dursun, Bünyamin Bavlı. Ortaokulda Ölçme ve Değerlendirme Süreçlerinde Eleştirel Düşünme Becerisinin Desteklenmesi: Uygulamalar, Zorluklar ve Olanaklar. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi. 01 Haziran 2026;64(64):365-92. doi:10.15285/maruaebd.1757081