Opinions of Administrators and Teachers on the Effectiveness of Physical Education and Sports Classes in Middle Schools Title

Öz

The aim of this study is to examine the views of physical education teachers and school administrators in middle schools regarding the effectiveness of physical education and sports (PES) classes. The study was structured using the “case study” method, one of the qualitative research designs. Semi-structured interviews were conducted with 10 physical education teachers and 8 school administrators working in Istanbul. The data were analyzed using content analysis. According to the findings, a total of seven sub-themes emerged under two main themes. Under the main theme of “Contributions of PES to Student Development,” the sub-themes identified were contribution to holistic student development, development of healthy lifestyle habits, guidance role in development, cultural identity, and future planning. Under the main theme of “Implementation Dynamics of PES,” the sub-themes were factors affecting efficiency, elements increasing effectiveness, and implementation problems faced by stakeholders. The research findings indicate that PES classes support not only physical development but also cognitive, emotional, social, and cultural growth. Participants stated that PES classes support students' ability to cope with stress, develop self-confidence, and build social relationships; therefore, they emphasized that the course is not solely based on physical activity but is structured to promote holistic development. However, the course’s effectiveness is influenced by various components such as teacher attitudes, physical conditions, scheduling, and social perception. The study highlights the necessity of developing a holistic strategy to improve the implementation quality of PES classes.

Anahtar Kelimeler

• physical education
• sports class
• effectiveness
• administrator perspective
• teacher perspective

Ortaokullarda Beden Eğitimi ve Spor Derslerinin Etkililiğine İlişkin Yönetici ve Öğretmen Görüşleri

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokullarda görev yapan beden eğitimi öğretmenleri ve okul yöneticilerinin beden eğitimi ve spor (BES) derslerinin etkililiğine ilişkin görüşlerini incelemektir. Araştırma, nitel araştırma desenlerinden biri olan “durum çalışması” yöntemiyle yapılandırılmıştır. İstanbul ilinde görev yapan 10 beden eğitimi öğretmeni ve 8 okul yöneticisiyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Toplanan veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma bulgularına göre iki ana tema altında toplam yedi alt tema belirlenmiştir. “BES dersinin öğrenci gelişimine katkıları” ana teması altında çok yönlü öğrenci gelişimine katkı, sağlıklı yaşam alışkanlıklarının gelişimi, gelişim sürecinde rehberlik rolü, kültürel kimlik ve gelecek tasarımı alt temaları yer alırken; “BES dersinin uygulama dinamikleri” ana teması altında verimliliği etkileyen faktörler, etkililiği artırıcı etmenler ve paydaşların karşılaştığı uygulama sorunları alt temaları öne çıkmıştır. Araştırma bulguları, BES dersinin yalnızca fiziksel gelişimi değil; bilişsel, duyuşsal, sosyal ve kültürel gelişimi de desteklediğini göstermektedir. Katılımcılar, BES dersinin öğrencilerin stresle başa çıkma, özgüven geliştirme ve sosyal ilişkiler kurma becerilerini desteklediğini; bu nedenle dersin yalnızca fiziksel hareketlere dayalı değil, bütüncül gelişimi hedefleyen bir yapıya sahip olduğunu belirtmiştir. Bununla birlikte dersin etkililiğinin; öğretmen tutumu, fiziki imkânlar, ders saati düzenlemeleri ve toplumsal algı gibi çok sayıda bileşenden etkilendiği tespit edilmiştir. Araştırma, BES dersinin uygulama niteliğini artırmak için bütüncül bir strateji geliştirilmesinin gerekliliğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• beden eğitimi
• spor dersi
• etkililik
• yönetici görüşü
• öğretmen görüşü

Kaynakça

1. Al-Zandee, S. ve Ünlü, H. (2019). Ortaokul öğrencilerinin fiziksel aktivite egzersiz değişim davranışları ve beden eğitimi dersine yatkınlıklarının incelenmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(3), 100-118. https://doi.org/10.33689/spormetre.521319
2. Akgül, Ö. (2018). Beden eğitimi dersinde verilen ev ödevlerinin çocukların karakter gelişimine etkisi. [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
3. Aydın, E., Temel, A. ve Kangalgil, M. (2022). Geçmişten günümüze ortaöğretim beden eğitimi ve spor dersi öğretim programlarının incelenmesi, Journal of Global Sport and Education Research, 5(1), 99-117. https://doi.org/10.29299/kefad.2018.19.03.008
4. Aydoğan, H., & Kurt, H. (2023). Lise öğrencilerinin benlik saygıları ile beden eğitimi ve spor dersine ilişkin tutumları. CBÜ Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(2), 641-652.
5. Bailey, R., Armour, K., Kirk, D., Jess, M., Pickup, I., & Sandford, R. (2009). The educational benefits claimed for physical education and school sport: An academic review. Research Papers in Education, 24(1), 1–27. https://doi.org/10.1080/02671520701809817
6. Bakar, E. (2023). İrade Terbiyesi. Can, F., Ö. (Yay. haz.). Ketebe Yayınları.
7. Creswell, J.W. (2013), Research design: qualitative, quantitative, and mixed methods approaches, Sage, Thousand Oaks, CA.
8. Çiçek, Ş., Koçak, S. ve Kirazcı, S. (2002). Beden eğitimi derslerinde çeşitli öğretmen ve öğrenci davranışlarının öğrencilerin derse katılımındaki önemi ve sergilenme sıklığı. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 7(4), 3-14.

9. Çelik, Z. ve Pulur, A. (2011). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi ve spora ilişkin tutumları. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8 (Özel).
10. Dağdeviren, İ. C., Melek, K. Ö. K., Nazım, D. Ü. Z., & Manav, Ö. (2024). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin karşılaştıkları sorunların tespiti ve çözüm önerileri. Usbilim Sosyal Bilimler Dergisi, 6(10), 37-61.
11. Dalkıran, O. ve Tuncel, F. (2007). Ortaöğretim kurumlarında beden eğitimi dersinin seçmeli ders olarak işlenmesinin öğrenciler gözüyle değerlendirilmesi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 37-42. https://doi.org/10.1501/sporm_0000000121
12. Denzin, N. K.& Lincoln, Y. S. (2018). The SAGE handbook of qualitative research. Sage Publications.
13. Durak, M. E., & Akpınar, S. (2025). Farklı liselerdeki ebeveynlerin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi (Bursa ili örneği). Düzce Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 44-48.
14. Dyson, B. (2014). Quality physical education: A commentary on effective pedagogy and practice. Research Quarterly for Exercise and Sport, 85(2), 144–152. https://doi.org/10.1080/02701367.2014.904987
15. Eken, D. (2008). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin beden eğitimi dersi hakkındaki düşünceleri ve beklentileri (Konya örneği). [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
16. Erdemli, E. (2019). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin mesleğe yönelik tutumu ile serbest zaman doyum düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
17. Eren, D. İ., & Arslan, S. (2022). Beden eğitimi ve spor dersinin değerler eğitimine katkısının incelenmesi. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 29-43.
18. Gökhan, İ., Culha, A., & Timur, Ö. (2022). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumları ile okula yönelik tutumları arasındaki ilişki. Journal of Global Sport and Education Research, 5(2), 98-108.
19. Guba, E.G. & Lincoln, Y.S. (1994), "Competing paradigms in qualitative research", Denzin, N.K. and Lincoln, Y.S. (Eds.), Handbook of Qualitative Research, Sage, Thousand Oaks, CA, pp. 105-117.
20. Gülüm, V. ve Bilir, P. (2011). Beden eğitimi öğretim programının uygulanabilme koşulları ile ilgili beden eğitimi öğretmenlerinin görüşleri, SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 9(2), 57-64. https://doi.org/10.1501/sporm_0000000200
21. Güneş, E. (2025). Askerî eğitim sisteminde beden eğitimi ve spor faaliyetlerinin zararlı alışkanlıklara karşı etkisi. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 23(1), 98-107.
22. Haerens, L., Kirk, D., Cardon, G., & De Bourdeaudhuij, I. (2011). Toward the development of a pedagogical model for health-based physical education. Quest, 63(3), 321–338. https://doi.org/10.1080/00336297.2011.10483684
23. Işıkgöz, E. (2015). Ortaokul beden eğitimi ve spor dersi öğretim programının temel ilkelerine ilişkin beden eğitimi öğretmenlerinin görüşleri (Sakarya İli Örneği), Sakarya University Journal of Education, 5(3), 27-41. https://doi.org/10.19126/suje.53808
24. Işıkgöz, M. E. (2021). Ortaokul beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 1(6), 71-84. https://doi.org/10.46628/itbhssj.912031
25. İnal, N, A. (2020). Beden eğitimi ve spor bilimi. Nobel Kitap.
26. İnan, S. A., İnan, M., & Çolakoğlu, F. F. (2024). 21. yüzyıl becerileri ile ilgili beden eğitimi ve spor alanında yapılan çalışmaların incelenmesi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 5(3), 10-19.
27. Kal, C. (2021). Ortaokul yöneticilerinin beden eğitimi ve spor dersine ilişkin tutumları. [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
28. Karademir, İ., Yılmaz, İ., Çakıroğlu, H., Budak, E., Karip, H., & Furuncu, Ş. (2025). Beden eğitimi ve spor öğretimi alanında iletişim ve iletişim becerileri üzerine ulusal alanda yapılan lisansüstü tezlerin değerlendirilmesi. Kafkas Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 40-54.
29. Koç, H. ve Tekin, A. (2011). Beden eğitimi derslerinin çocuklarda seçilmiş motorik özellikler üzerine etkisi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8 (Özel).
30. Kural, S., Dilek, A. N., & Kural, V. (2022). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine karşı tutumları ile sportmenlik davranışları sergileme düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre analiz edilmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 1-16.
31. Kuru, E. (2003). Farklı statüdeki beden eğitimi bölümü öğrencilerinin kişilik özellikleri, Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi (23)1, 175-191.
32. Kuter, Ö. ve F., Kuter, M. (2012). Beden eğitimi ve spor yoluyla değerler eğitimi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, (6), 75-94.
33. Kvale, S. (1994). Interviews: An introduction to qualitative research interviewing. Sage Publications.
34. Landis, J.R. & Koch, G.G. (1977), The measurement of observer agreement for categorical data, Biometrics,
35. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage Publications.
36. MEB. (2018). Beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı (5,6,7,8. sınıflar). Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları. https://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018120201950145-BEDEN%20EGITIMI%20VE%20SPOR%20OGRETIM%20PROGRAM%202018.pdf
37. MEB (2023). İlköğretim Kurumları (İlkokul ve Ortaokul) Haftalık Ders Çizelgesi, Milli Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_09/14104730_2023-43_Temel_Egitim_Ylkokul_Ortaokul.
38. Milli Eğitim Temel Kanunu. (1973). T.C. Resmî Gazete, 14574. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/14574.pdf
39. Mirzeoğlu, A. D., Soydaş Yaralı, S., Çoknaz, D. ve Özmen, S. (2019). Beden eğitimi ve spor öğretmenlerinin gözünden dersleri ve meslekleri (Sakarya örneği). Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 24(2), 111-131.
40. Morse, J.M. (2016), Mixed method design: principles and procedures, Routledge, New York, NY.
41. Öner, B., & Murathan, T. (2023). Beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumlar üzerine yapılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(38), 578-600.
42. Özcan, G., Mirzeoğlu, A. D. ve Çoknaz, D. (2016). Öğrenci gözüyle beden eğitimi ve spor dersi ve öğretmeni. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 270-291. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2016.16.1-5000182921
43. Özde, H. Ö., Cerrahoğlu, N., & Kurak, K. (2023). Beden eğitimi öğretmenlerinin beden eğitimi ve spor dersinde öğrencilere kazandırmış olduğu değerlere yönelik görüşlerinin incelenmesi. Yalova Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 2(1), 87-99.
44. Özsaydı, Ş. (2024). Ergenlik dönemindeki öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine katılımlarının sosyal becerileri üzerine etkisi. Sinerji Uluslararası Alan Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 5(2), 95-109.
45. Özyalvaç, N. T. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin beden eğitimi dersine yönelik tutumları ile akademik başarı motivasyonlarının incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
46. Patton, M.Q. (2015), Qualitative research and evaluation methods: integrating theory and practice, 4th ed., Sage Publications, Thousand Oaks, CA.
47. Pehlevan, Z., Temel, C. ve Kangalgil, M. (2019). Ortaöğretim beden eğitimi dersi öğretim programı kazanımlarının gerçekleşme düzeyine ilişkin mezunların görüşleri, Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(3), 1209-1222. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2948
48. Rubin, H.J. & Rubin, I.S. (2011), qualitative interviewing: the art of hearing data, Sage Publications, Thousand Oaks, CA.
49. Seale, C. (1999). Quality in qualitative research. Qualitative Inquiry, 5(4), 465-478. https://doi.org/10.1177/107780049900500402
50. Seidman, I. (2006). Interviewing as qualitative research: A guide for researchers in education and the social sciences. Teachers College Press.
51. Shenton, A.K. (2004), Strategies for ensuring trustworthiness in qualitative research projects, Education for Information, 22(2), 63–75, https://doi.org/10.3233/efi-2004-22201
52. Strauss, A.& Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research: Grounded theory procedures and techniques. Sage Publications.
53. Subaşı, M. ve Okumuş, K. (2017). Bir araştırma yöntemi olarak durum çalışması. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(2), 419-426.
54. Suna, Ç. G., & Özkan, A. (2022). Ebeveynlerin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutum düzeylerinin incelenmesi (Hakkâri ili örneği). Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 508-524.
55. Sunay, H. (1998). Spor eğitim alt yapısında beden eğitimi öğretmeni ve antrenörün önemi. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 43-50.
56. Tinning, R. (2009). Pedagogy and human movement: Theory, practice, research. Routledge.
57. Tisdell, E. J., Merriam, S. B., & Stuckey-Peyrot, H. L. (2025). Qualitative research: A guide to design and implementation. John Wiley & Sons.
58. Uğraş, S. ve Aral, H. (2018). Ortaokul beden eğitimi ders programındaki kazanımların yenilenmiş Bloom taksonomisine göre değerlendirilmesi. Journal of Global Sport and Education Research, 1(1), 33-46.
59. Uğraş, S. ve Tutal, V. (2021). Beden eğitimi ve spor dersi memnuniyet ölçeği geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Spor ve Performans Araştırmaları Dergisi, 12(2), 174-185. https://doi.org/10.17155/omuspd.836342
60. Uslu, E., & Özlü, K. (2022). Ortaokul öğrencilerinin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumları ile beden eğitimi dersindeki mutluluk düzeylerinin incelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi, 7(3), 287-306.
61. Ünlü, H., Alış, R., Balanlı, O. F., & Bölükbaş, A. (2023). Beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutum ile ilgili lisansüstü tezlerin incelenmesi. Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 17(2), 127-136.
62. Yazıcı, A. (2024). Hollanda ve Türkiye’de eğitim sistemlerinde beden eğitimi ve spor. Uluslararası Türk Spor ve Egzersiz Psikolojisi Dergisi, 4(2), 118-127.
63. Yetiş, Ü., Aytaç, K. Y. ve Çalğan, G. (2022). Ortaöğretim kademesinde öğrenim gören öğrencilerin beden eğitimi ve spor dersine yönelik tutumlarının incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 5(Özel Sayı 2), 906-917. https://doi.org/10.38021/asbid.1212514
64. Yıldıran, İ. ve Yetim, A. (1996). Orta öğretimde beden eğitimi dersinin öncelikli amaçları üzerine bir araştırma. Gazi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(3), 36-43.
65. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
66. Yılmaz, A. ve Cihan, H. (2018). Okul yöneticisi, beden eğitimi öğretmeni ve öğrencilerin beden eğitimi dersine ilişkin görüşleri: nitel bir çalışma, Gazi Beden Eğitimi ve Spor Dergisi, 23(1), 9-24.