Araştırma Makalesi

Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı

Cilt: 69 Sayı: 69 30 Aralık 2025
PDF İndir
EN AR TR

Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı

Öz

Cahiliye Dönemi şiir eleştirisi, Arap şiir eleştirisinin en erken ve temel evresini teşkil etmektedir. Bu döneme ait eleştiri örnekleri, toplumsal yapının şekillenmesinde önemli rol oynayan söz üretiminin; estetik duyarlılık taşıyan, lafız-anlam düalizminin farkında olan ve zihindeki iletiyi en doğru lafızlarla ifade etme kabiliyeti yüksek bireylerden sâdır olduğuna işaret etmektedir. Yine de Cahiliye Dönemi’nden günümüze ulaşan şiir eleştirisi örnekleri, modern çalışmalarda genellikle anlık izlenimler sonucu ortaya çıkan, rastlantısal ve öznel değerlendirmeler şeklinde görülmüş; eleştiri bilinci açısından tutarsız ve sistematiklikten uzak ifadeler olarak yorumlanmıştır. Bunun temel sebebi, Cahiliye Dönemi eleştirmenlerinin kısa ve sembolik ifadeler içeren değerlendirmelerde bulunmuş olmalarıdır. Bu çalışma, zikredilen kanaatleri tümüyle dışlamadan, söz konusu öznel ifadelerin ardında yer alan kültürel, şiirsel ve estetik kodları analiz etmeye yönelik bir çaba sunmaktadır. Çalışmanın temel amacı, Cahiliye Dönemi şiir eleştirisinin sadece bireysel beğeniye dayalı yargılardan ibaret olmadığı; aksine dönemin edebî birikimini ve beyan geleneğini yansıtan, belirli ölçütlerle temellenmiş bir değerlendirme pratiğine işaret ettiğini ortaya koymaktır. Bu kapsamda öncelikle Arap toplumunun ifade gücüne (beyan) dayalı hususlara temas edilmiş; ardından çalışmanın sınırları çerçevesinde seçilen örnekler üzerinden toplum tarafından kabul edilen ancak açık bir şekilde izah edilmeyen eleştiri ölçütleri analiz edilmiştir. Klasik kaynaklarda öne çıkan örneklerden hareketle Cahiliye Dönemi şiir eleştirisinin doğru bir şekilde anlaşılabilmesi için edebî değeri yüksek metinlerde sıklıkla yer alan sanatsal gücün tespit edilmesinin büyük önem taşıdığı vurgulanmıştır. Bunun yanında, araştırmada önerilen yorumlayıcı yaklaşımın, Cahiliye Dönemi şiirindeki sanatsal gücü tespit etmeye yönelik yeni bir perspektif sunduğu ifade edilmiştir. Böylece, söz konusu dönemin şiir eleştirisinin, bireysel beğenilere dayalı bir çözümlemeden çıkarak daha yapısal, bütüncül ve tarihsel bağlam içinde incelenebilir bir zemin bulabileceği savunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. ‘Âkûb, İsa Ali. et-Tefkîru’n-nakdî ‘inde’l-‘Arab madhel ilâ nazariyyeti’l-edebi’l-‘Arabî. 4. Basım, Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Muâsir, 2005.
  2. Abbas, İhsan. Târîhü’n-nakdi’l-edebî ‘inde’l-Arab nakdü’ş-şi‘r mine’l-karni’s-sânî hatta’l-karni’s-sâmin el-hicrî. 4. Basım, Beyrut: Dâru’s-Sekâfe, 1404/1983.
  3. Ahmed Hüseyin, Nasrüddin İbrahim. “el-Mevdû‘iyyetü fi’n-nakdi’l-Câhilî: kirâa fi’n-nassi’n-nakdî beyne hükûmeti’n-Nâbiga ve Ümmi Cündeb”. Mecelletü’d-Dirâsât el-Lugaviyye ve’l-Edebiyye, Edebiyat Özel Sayısı 2:2 (2011): 184-200.
  4. Aslan, Ramazan. “Nahiv İlminin Vaz’ Edilmesinde Bedevilerin Rolü”. İslami İlimler Dergisi 16:2 (Kasım 2021): 103-125.
  5. Araz, İsmail. İ‘câzü’l-Kur’ân eş-Şâfiye fi’l-i‘câz Risalesinin Tahlili. Ankara: Fecr Yayınları, 2024.
  6. Atîk, Abdülaziz. Târîhu’n-nakdi’l-edebî ‘inde’l-‘Arab. Beyrut: Dâru’n-Nahdati’l-‘Arabiyye, 1972.
  7. Bağdâdî, Abdülkâdir. Hizânetü’l-edeb ve lübbu lübâbi lisâni’l-‘Arab (nşr. Abdüsselâm Hârûn). I-XIII, Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1418/1997.
  8. Bâkıllânî, Ebû Bekr Muhammed b. Tayyib. İ‘câzü’l-Kur’ân (nşr. es-Seyyid Ahmed Sakr). Kahire: Dâru’l-Maârif, 1954.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Edebi Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

10 Eylül 2025

Kabul Tarihi

13 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 69 Sayı: 69

Kaynak Göster

APA
Araz, İ. (2025). Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 69(69), 251-274. https://doi.org/10.15370/maruifd.1781280
AMA
1.Araz İ. Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı. MÜİFD. 2025;69(69):251-274. doi:10.15370/maruifd.1781280
Chicago
Araz, İsmail. 2025. “Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 69 (69): 251-74. https://doi.org/10.15370/maruifd.1781280.
EndNote
Araz İ (01 Aralık 2025) Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 69 69 251–274.
IEEE
[1]İ. Araz, “Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı”, MÜİFD, c. 69, sy 69, ss. 251–274, Ara. 2025, doi: 10.15370/maruifd.1781280.
ISNAD
Araz, İsmail. “Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 69/69 (01 Aralık 2025): 251-274. https://doi.org/10.15370/maruifd.1781280.
JAMA
1.Araz İ. Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı. MÜİFD. 2025;69:251–274.
MLA
Araz, İsmail. “Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı”. Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 69, sy 69, Aralık 2025, ss. 251-74, doi:10.15370/maruifd.1781280.
Vancouver
1.İsmail Araz. Nesnelliğin İzinde, Edebî Zevkin Gölgesinde: Cahiliye Dönemi’nde Şiir Eleştirisinin Uygulanışı. MÜİFD. 01 Aralık 2025;69(69):251-74. doi:10.15370/maruifd.1781280

Cited By

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi

Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi açık erişimli bir dergidir

32812

Açık Erişim Politikası için tıklayınız.


This work is licensed under a Commons Attribution-NonCommercial 4.0.