Derleme

Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler

Cilt: 5 Sayı: 3 29 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler

Öz

Veteriner hekimliği alanındaki ilerlemeler ve evcil hayvanların aile üyeleri olarak giderek daha fazla kabul görmesiyle birlikte, köpeklerin ve kedilerin yaşam süreleri önemli ölçüde artmıştır. Bunun sonucunda, yaşa bağlı hastalıklar daha yaygın hale gelmiştir. Kognitif Disfonksiyon Sendromu (KDS), özellikle yaşlı ve geriatrik hayvanları etkileyen, insanlardaki Alzheimer hastalığına benzer nörodejeneratif bir durumdur. Klinik belirtiler geniş bir çeşitlilik gösterirken genellikle azalmış aktivite, dikkat eksikliği, anksiyete, idrar kaçırma, amaçsız dolaşma, uyku-uyanıklık döngüsü bozuklukları, mekânsal dezoryantasyon, hafıza kaybı ve davranış değişikliklerini içermektedir. Etkilenen hayvanların beyinlerinde, beta-amiloid plakları sıklıkla, hem ekstraselüler yaşlı plaklar hem de kan damarlarının etrafında gözlemlenmektedir. Kaydedilen ilerlemelere rağmen, KDS' nin tanı ve tedavisi hala zorluklar içermektedir. Bu derlemede, KDS' ye ilişkin güncel gelişmeler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Bartus, R. T., Dean, R. L., III, Beer, B., & Lippa, A. S. (1982). The cholinergic hypothesis of geriatric memory dysfunction. Science, 217(4558), 408–414.
  2. Bécuwe-Bonnet, V., Bélanger, M. C., Frank, D., Parent, J., & Hélie, P. (2012). Gastrointestinal disorders in dogs with excessive licking of surfaces. Journal of Veterinary Behavior: Clinical Applications and Research, 7(4), 195–204. Bowen, J., & Heath, S. (2005). Behaviour problems in small animals: Practical advice for the veterinary team. Elsevier Saunders.
  3. Camps, T., Amat, M., Mariotti, V. M., Le Brech, S., & Manteca, X. (2012). Pain-related aggression in dogs: 12 clinical cases. Journal of Veterinary Behavior, 7(2), 99–102.
  4. Černá, P., Gardiner, H., Sordo, L., Tørnqvist-Johnsen, C., & Gunn-Moore, D. A. (2020). Potential causes of increased vocalisation in elderly cats with cognitive dysfunction syndrome as assessed by their owners. Animals, 10(6), 1092. Schake, C. (n.d.). Sundowner syndrome in dogs. Positively. Retrieved December 28, 2019, from https://positively.com/contributors/sundowner-syndrome-in-dogs/
  5. Chambers, J. K., Tokuda, T., Uchida, K., Ishii, R., Tatebe, H., Takahashi, E., Tomiyama, T., Une, Y., & Nakayama, H. (2015). The domestic cat as a natural animal model of Alzheimer's disease. Acta Neuropathologica Communications, 3, 78.
  6. Cummings, B. J., Satou, T., Head, E., Milgram, N. W., Cole, G. M., Savage, M. J., Podlisny, M. B., Selkoe, D. J., Siman, R., Greenberg, B. D., & Cotman, C. W. (1996). Diffuse plaques contain C-terminal Aβ42 and not Aβ40: Evidence from cats and dogs. Neurobiology of Aging, 17(4), 653–659.
  7. Denenberg, S., & Landsberg, G. M. (2016). Excessive vocalization and waking at nights. In L. P. Tilley & F. W. K. Smith (Eds.), Blackwell’s Five-Minute Veterinary Consult: Canine and Feline (6th ed., pp. 470–471). Wiley & Sons.
  8. Farmer-Dougan, V., Quick, A., Harper, K., Schmidt, K., & Campbell, D. (2014). Behavior of hearing or vision impaired and normal hearing and vision dogs (Canis lupus familiaris): Not the same, but not that different. Journal of Veterinary Behavior: Clinical Applications and Research, 9, 316–323.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tek Sağlık

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

27 Mart 2025

Kabul Tarihi

25 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 5 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Coşkun, U., Sungur, A., Balıkçı, C., Kizilkanat, A. İ., Tendar, İ., Dinç, P., Cengiz, H. E., Erdoğan, S., Erdoğan, H., & Ural, K. (2025). Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 5(3), 77-89. https://doi.org/10.71255/maunsbd.1662318
AMA
1.Coşkun U, Sungur A, Balıkçı C, vd. Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;5(3):77-89. doi:10.71255/maunsbd.1662318
Chicago
Coşkun, Umut, Alper Sungur, Cansu Balıkçı, vd. 2025. “Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler”. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 5 (3): 77-89. https://doi.org/10.71255/maunsbd.1662318.
EndNote
Coşkun U, Sungur A, Balıkçı C, Kizilkanat Aİ, Tendar İ, Dinç P, Cengiz HE, Erdoğan S, Erdoğan H, Ural K (01 Aralık 2025) Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 5 3 77–89.
IEEE
[1]U. Coşkun vd., “Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler”, Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 5, sy 3, ss. 77–89, Ara. 2025, doi: 10.71255/maunsbd.1662318.
ISNAD
Coşkun, Umut - Sungur, Alper - Balıkçı, Cansu - Kizilkanat, Ayşe İdil - Tendar, İlayda - Dinç, Pelin - Cengiz, Halil Emre - Erdoğan, Songül - Erdoğan, Hasan - Ural, Kerem. “Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler”. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 5/3 (01 Aralık 2025): 77-89. https://doi.org/10.71255/maunsbd.1662318.
JAMA
1.Coşkun U, Sungur A, Balıkçı C, Kizilkanat Aİ, Tendar İ, Dinç P, Cengiz HE, Erdoğan S, Erdoğan H, Ural K. Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2025;5:77–89.
MLA
Coşkun, Umut, vd. “Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler”. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 5, sy 3, Aralık 2025, ss. 77-89, doi:10.71255/maunsbd.1662318.
Vancouver
1.Umut Coşkun, Alper Sungur, Cansu Balıkçı, Ayşe İdil Kizilkanat, İlayda Tendar, Pelin Dinç, Halil Emre Cengiz, Songül Erdoğan, Hasan Erdoğan, Kerem Ural. Kedi ve Köpeklerde Yaşla İlişkili Kognitif Disfonksiyon: Güncel Durum ve Gelişmeler. Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;5(3):77-89. doi:10.71255/maunsbd.1662318