An Investigation by the Researchers into the Effect of the Value Chain Activity on Students' Value Acquisition

Öz

The teaching of values is considered essential for the continuity of society. Based on this premise, the present study aims to examine the impact of the Values Chain Activity on instilling the values included in the 2018 Social Studies Curriculum among students. The study employed a mixed-methods research design, and the study group consisted of 27 sixth-grade students from a classroom in one of the central districts of Balıkesir. Data was collected through the implementation of the Values Chain Activity, utilizing an Emotions Table and a Values Scale developed by researchers. The collected quantitative data were analyzed using a dependent samples t-test, while qualitative data were examined through content analysis. The findings revealed that the implementation of the Values Chain Activity had a moderate effect on students' acquisition of values. Specifically, the activity contributed to the development of values such as self-confidence, scientific thinking, respect, helpfulness, appreciation of family unity, responsibility, and diligence. Based on these results, it is recommended that similar activities be widely adopted, greater emphasis be placed on activity-based instruction in education, and school-based projects related to values be promoted

Anahtar Kelimeler

• Activity-Based Teaching
• Social Studies Education
• Values Education

Değerler Zinciri Etkinliğinin Öğrencilerin Sosyal Bilgiler Dersindeki Değerleri Edinmesine Yönelik Etkisinin İncelenmesi

Öz

Değerlerin öğretimi toplumun devamlılığı açısından önemli görülmektedir. Bu noktadan hareketle bu çalışmada, 2018 Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programında yer alan değerlerin öğrencilere kazandırılmasında değerler zinciri etkinliğinin etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Karma araştırma yöntemi kullanılan araştırmanın çalışma grubunu, Balıkesir merkez ilçelerinden birinde 27 kişilik bir sınıftaki 6. sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Veriler; değerler zinciri etkinliği uygulanarak, duygular tablosu ve araştırmacılar tarafından geliştirilen değerler ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Toplanan nicel veriler bağımlı guruplar t testi ile nitel veriler ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışma sonucunda; değerler zinciri etkinliği uygulamasının, öğrencilerin değer edinimleri açısından orta büyüklükte bir etki yarattığı ve bu süreçte özgüven, bilimsellik, saygı, yardımseverlik, aile birliğine önem, sorumluluk, çalışkanlık gibi değerlerin edinimine katkı sunduğu ve sınıf ölçeğinde planlanan değerler eğitimi uygulamalarının öğrencide, toplu hareket etmeden kaynaklı itici bir güç olduğu ve değer farkındalığının artırılmasına katkı sunduğu tespit edilmiştir. Bu bakımdan okullarda değerlerin edinimine yönelik, öğrencilerin yaparak yaşayarak öğrenmelerine olanak sunacak, okulun diğer paydaşlarını (öğretmen, veli, yardımcı personel vb.) da içine alan benzer projelerin yaygınlaştırılması, değerler eğitiminde etkinlik temelli öğretime daha fazla önem verilmesi ve okullarda değerlere yönelik projelerin yaygınlaştırılması şeklinde öneriler getirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Değerler eğitimi
• Etkinlik temelli öğretim
• Sosyal bilgiler eğitimi

Kaynakça

1. Aladağ, S. (2009). İlköğretim sosyal bilgiler öğretiminde değer eğitimi yaklaşımlarının öğrencilerin sorumluluk değerini kazanma düzeyine etkisi (Yayınlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
2. Altunsoy, Y., & Başcı Namlı, Z. (2021). Duygu ve düşüncelere saygı değerinin etkinlik temelli öğretiminin saygı eğilimine etkisi. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(42), 305- 335.
3. Akıncı, S. (1998). Keman eğitimine, "öğrenmenin geliştirilmesini sağlayan koşullar" açısından bakış. M. Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7, 1-10.
4. Aksoy, E. (2017). İlkokullarda değerler eğitiminde etkili olan faktörlere ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşlerinin değerlendirilmesi (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Siirt Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Siirt.
5. Aktepe, V. (2014). Etkinlik temelli̇ değer eğitiminin öğrencilerin yardımseverlik tutumlarına etkisi. Researcher, (2), 17-49.
6. Bakioğlu, A. & Levent, F. (2014). Türkiye’nin geleceği için önemli bir yatırım: Etik değerler eğitimi. Yeni Türkiye Dergisi, 10(58), 258-261.
7. Balcı, N. (2008). İlköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler dersinde değerler eğitiminin etkililiği (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
8. Ballı, M. N., & Deveci, H. (2023). Sosyal bilgiler dersi değer eğitimi etkinliklerinde aile katılımı: Öğretmen görüşleri ve uygulamaları. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (68), 249-281. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1320680.

9. Baykul, Y. (2000). Eğitimde ve Psikolojide Ölçme: Klasik Test Teorisi ve Uygulaması. ÖSYM Yayınları.
10. Beldağ, A., Özdemir, Ü. & Nalçacı, A. (2017). Sosyal bilgiler dersi öğretim programında yer alan değerlerin kazandırılmasına ilişkin veli görüşleri. Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 317-328.
11. Budak, S. (2021). Psikoloji sözlüğü (5. baskı). Bilim ve Sanat Yayınları.
12. Büyüköztürk, Ş. (2005). Anket geliştirme. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 133-151.
13. Büyüköztürk, Ş. (2024). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (31. baskı). Pegem Akademi.
14. Büyüköztürk, Ş. Kılıç Çakmak, E. Akgün, Ö. E. Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
15. Can, A. (2016). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (4. b.). Pegem Akademi.
16. Chumdari, C., Sri Anitah, S. A., Budiyono, B., & Suryani, N. (2018). Implementation of thematic instructional model in elementary school. International Journal of Educational Research Review, 3(4), 23–31. https://doi.org/10.24331/ijere.424241
17. Creswell, J. W. (2012). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (4th edition). Boston: Pearson Education.
18. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (4. Baskı). Thousand Oaks, CA: Sage
19. Creswell, J. W. & Plano Clark V. L. (2015). Karma yöntem araştırmaları tasarımı ve yürütülmesi. Anı Yayıncılık
20. Çakmak, Ö. (2019). 5. sınıf düzeyinde hazırlanan değer eğitimi etkinliklerinin uygulanabilirliği ve başarısı üzerine bir durum çalışması (Yayınlanmamış doktora tezi). Sakarya Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya.
21. Çiğdem, G. (2022). Sosyal bilgiler dersinde adil olma değerinin yaratıcı drama yöntemiyle kazandırılmasına yönelik bir eylem araştırması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
22. Değerler Eğitimi Materyal. (2022). Çalışan çocuklarla empati, sevgi bulmaca, özgüven soru cevap. https://www.degerler.org/ sayfasından erişilmiştir.
23. Değirmenci Toraman, K. ve Memişoğlu, H. (2022). Sosyal Bilgiler ders kitaplarındaki edebi ürün ve görsellerin değerler eğitimi açısından incelenmesi. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(2), 198-217, DOI: 10.24289/ijsser.1081371.
24. De Lange, J. (1996). Values education in practice: Observations from the field. Journal of Moral Education, 25(1), 23-34.
25. Denzin, N. K. (1978). The research act: A theoretical introduction to sociological methods. New York: McGraw-Hill.
26. Doğanay, A., Ataizi, M., Şimşek, A., Balaban Salı, J. ve Akbulut, Y. (2018). Araştırma modelleri. A. Şimşek (Ed.), Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri içinde (s. 80-106). Anadolu Üniversitesi Yayınları.
27. Dönmez, Ö. & Uyanık, G. (2022). Farklı ülkelerde değerler eğitimi ve değer eğitimi programlarından örnekler. Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(1), 74-88.
28. Duran, E., Durukan, E., Çözeli, M. & Gökler, F. (2022). Sıra sende: Değerler eğitimi oyunu ve etki değerlendirmesi. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(9), 1-22.
29. Erkuş, A. (2012). Varolan ölçek geliştirme yöntemleri ve ölçme kuramları psikolojik ölçek geliştirmede ne kadar işlevsel: Yeni bir öneri. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 3(2), 279-290.
30. Ertürk, S. (1998). Eğitimde program geliştirme. Meteksan.
31. Fichter, J. (2002). Sosyoloji nedir? (N. Çelebi Çev.). Toplum Yayıncılık.
32. Ginesar, Ö. & Katılmış, A. (2021). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik sınıf içinde ve dışında gerçekleştirdikleri faaliyetlerin incelenmesi. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(41), 37-77.
33. Green, S. B. & Salkind, N. J. (2005). Using SPSS for acinto and acintosh: Analyzing and understanding data. Upper Saddle River, NJ: Pearson/Prentice Hall.
34. Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1982). Epistemological and methodological bases of naturalistic inquiry. Educational Communication and Technology Journal, 30(4), 233-252.
35. Gürgür, M. (2019). Sosyal bilgiler öğretim programı’nda yer alan adalet değerinin kazandırılmasında Diriliş Ertuğrul dizisinin rolü (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara
36. Holloway, I., & Wheeler, S. (1996). Qualitative research for nurses. Oxford: Blackwell Science Ltd.
37. Lincoln, S. Y., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks, CA: Sage
38. Izgar, G., & Dilmaç, B. (2020). Değerler eğitimi (Kavram, İlke ve Yaklaşımlar). Pegem Akademi.
39. Kan, Ç. (2010). Sosyal Bilgiler Dersi ve değerler eğitimi. Milli Eğitim Dergisi, 40(187), 138-145. https://dergipark.org.tr/tr/pub/milliegitim/issue/36197/407034 sayfasından erişilmiştir.
40. Kapan, E. & Gökçe, N. (2017). Sosyal bilgiler dersinde değerlerin kazandırılması sürecinde yaşanan sorunlar ve öneriler. Education Sciences, 12(1), 1-19.
41. Korkak, S., & Topçu, E. (2025). Sosyal Bilgiler Öğretmenlerine Göre Uzaktan Eğitimde Değerler Eğitimi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 27(1), 41-56. https://doi.org/10.32709/akusosbil.1288175
42. Köksal, K., Kılıç, Z. Y., Yel, Ü., Erbaş, S. & Kılcan, B. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarının kök değerler açısından incelenmesi. Bayterek Uluslararası Akademik Araştırmalar Dergisi, 5(2), 74-87.
43. Köylü, M. (2016). Din eğitimi ve değerler: Teorik ve pratik yaklaşımlar. Dem Yayınları.
44. Kropp, P. (2006). Integrating moral values into education programs. Journal of Ethics in Education, 14(2), 77-95.
45. MEB. (2017). Öğretim programlarını izleme ve değerlendirme sistemi. http://mufredat.meb.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
46. MEB. (2018a). Sosyal Bilgiler Dersi öğretim programı (İlkokul ve Ortaokul 4, 5, 6 ve 7. Sınıflar). Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
47. MEB. (2018b). Güçlü yarınlar için 2023 eğitim vizyonu. Ankara: MEB.
48. MEB. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (4, 5, 6 ve 7. sınıflar). htps://mufre-dat.meb.gov.tr/ adresinden erişilmiştir (Erişim Tarihi: 20.02.2025).
49. Meydan, H. (2014). Okulda değerler eğitiminin yeri ve değerler eğitimi yaklaşımları üzerine bir değerlendirme. BEÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 93-108.
50. Özmantar, M. F. & Bingölbali, E. (2009) Etkinlik tasarımı ve temel tasarım prensipleri. E. Bingölbali, M. F.
51. Özmantar (Ed.), İlköğretimde karşılaşılan matematiksel zorluklar ve çözüm önerileri içinde (s. 313-348). Pegem Akademi.
52. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün, S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
53. Pırnaz, E. & Kuru, E. (2022). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin değerler eğitimine yönelik görüşleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 160-173, DOI: 10.17556/erziefd.1008843
54. Sağlam, A. (2016). Değerler eğitiminin öğrenci davranışlarına etkisinin veli görüşlerine göre incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 20(3), 723-742.
55. Schwartz, S. H. & Shalom, H. (1992). Universals in the content and structure of values: Theoretical advances and empirical tests in 20 countries. Advances in experimental social psychology, 25, 1-65
56. Shrestha, S., & Gupta, R. (2019). The fundamental qualities of life taught through values education. Journal of Educational Psychology, 32(4), 215-230.
57. Soriano, C., Franco, J., & Sleeter, C. (2011). The impact of values education on youth self-actualization. International Journal of Moral Education, 16(2), 99-121.
58. TDK (Türk Dil Kurumu) (2025). Genel Açıklamalı Sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
59. Tunalı, S. B., Gözü, Ö. & Özen, G. (2016). Nitel ve nicel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanılması “karma araştırma yöntemi”. Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi, 24(2), s 106-112
60. Ünal, O. (2021). Dizi ve filmlerin değerler üzerindeki yansımasına yönelik sosyal bilgiler öğretmen adaylarının görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 19(41), 277-311. DOI: 10.34234/ded.906251.
61. Willemse, M., Lunenberg, M., & Korthagen, F. (2005). Teachers as role models in values education. Teaching and Teacher Education, 21(1), 117-130.
62. Yağan, S. A. (2021). Türkiye ve Avustralya sosyal bilgiler 5. sınıf öğretim programlarının değerler eğitimi bağlamında karşılaştırılması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 51, 304-326.
63. Yalçın, A. (2014). Eğitim ve ahlak şurası taktim konuşması. Eğitim-Bir- Sen Yayınları.
64. Yalçın, A. (2021). 5. Sınıf sosyal bilgiler dersinde uygulanan sorumluluk temelli etkinliklerin öğrencilere sorumluluk değerini kazandırmadaki etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.
65. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
66. Yıldız, A. ve Çolak, K. (2022). Orhun kitabelerinde yer alan değerlerin sosyal bilgiler dersi öğretim programı değerleri açısından incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 20(1), 143-165.