Türkiye’de Geometrik Düşünme Üzerine Yazılmış Tez Çalışmalarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı Türkiye’de geometrik düşünmeyi konu alan yüksek lisans ve doktora tez çalışmalarının eğilimleri hakkında genel bir bilgi edinmektir. Çalışmada nitel araştırma kapsamında doküman incelemesi kullanılmıştır. Çalışmanın veri kaynaklarını 2000-2023 yılları arasında Türkiye’de geometrik düşünme üzerine hazırlanan 126 tez çalışması oluşturmaktadır. Tezler hazırlanan Tez İnceleme Formuna göre incelenmiştir. Çalışma sonucunda geometrik düşünme üzerine hazırlanan tezlerin büyük çoğunluğunda van Hiele Geometrik Düşünme Teorisinin kullanıldığı görülmüştür. En çok araştırılan konu alanının başarı olduğu ortaya çıkmıştır. Tezlerin yıllara göre dağılımının düzenli bir şekilde olmasa da son yıllarda genel olarak artış gösterdiği belirlenmiştir. Yüksek lisans düzeyinde tez çalışmalarında nicel, doktora düzeyinde tez çalışmalarında ise karma araştırma yönteminin daha fazla kullanıldığı görülmüştür. Ortaokul öğrencileri ile daha fazla sayıda çalışma yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak sıklıkla testlerin kullanıldığı görülmüştür. Tezlerin sonuçlarına göre farklı öğrenme ortamlarının öğrencilerin geometrik düşünme düzeylerini ve zihnin geometrik alışkanlıklarını artırmada etkili olduğu görülmüştür. Araştırma sonucunda ortaya konulan sonuçların geometrik düşünme ile ilgili çalışma yapacak olan araştırmacılara yol göstereceği düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Geometrik Düşünme
• van Hiele Geometrik Düşünme Düzeyleri
• Duval’in Bilişsel Modeli
• Şekilsel Kavram Teorisi
• Zihnin Geometrik Alışkanlıkları

Review of Thesis Studies Written on Geometric Thinking in Türkiye

Öz

This study aims to obtain general information about the trends of master’s and doctoral thesis studies on geometric thinking in Türkiye. In the study, document analysis was used within the scope of qualitative research. The study’s data sources consist of 126 theses prepared on geometric thinking in Türkiye between 2000 and 2023. The theses were examined according to the prepared thesis review form. As a result of the study, it was seen that van Hiele Geometric Thinking Theory was used in the majority most of the theses prepared on geometric thinking. It turns out that the most researched subject area is achievement. It has been determined that the distribution of the theses over the years has generally increased in recent years, although not regularly. It has been observed that quantitative research methods are used more in master’s level thesis studies, and mixed research methods are used more in doctoral thesis studies. More studies have been conducted with middle school students. It has been observed that tests are frequently used as data collection tools. According to the results of the theses, different learning environments are effective in increasing students’ geometric thinking levels and geometric habits of the mind.

Anahtar Kelimeler

• Geometric Thinking
• van Hiele Levels of Geometric Thinking
• Duval’s Cognitive Models
• Formal Concept Theory
• Geometric Habits of Mind

Kaynakça

1. Akdemir, M. (2022). Ortaokul öğrencilerinin çokgenler konusundaki geometrik muhakemelerinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
2. Akdoğan, E. (2021). Türkiye’de matematiksel düşünme ve matematiksel muhakeme ile ilgili yazılan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
3. Altun, M. (2014). Matematik öğretimi (10. baskı). Aktüel Yayınları.
4. Ar, T. (2021). 2012-2020 yılları arasında geometri ve ölçme öğrenme alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
5. Arıcı, S. (2012). The effect of origami-based instruction on spatial visualization, geometry achievement and geometric reasoning of tenth-grade students (Unpublished master’s thesis). Boğaziçi University.
6. Atasever, D. (2019). Türkiye’de 2014-2018 yılları arasında matematik eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin analizi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
7. Aydoğmuş, M. (2021). Ortaokul matematik ders kitaplarında şekil ve kavram bilgisi kullanımı [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
8. Bülbül, B. Ö. (2016). Matematik öğretmeni adaylarının geometrik düşünme alışkanlıklarını geliştirmeye yönelik tasarlanan öğrenme ortamının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.

9. Büyükçam, S. (2021). Türkiye’de matematik eğitimi alanında matematik öz yeterlik üzerine yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
10. Canbolat, Ş. N. (2023). Ortaokul düzeyinde denklemlerle ilgili problem kurma üzerine yapılmış tezlerin içerik analizleri [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kırıkkale Üniversitesi.
11. Coşkun, A., & Soylu, Y. (2021). Türkiye’de matematik eğitimi alanında problem çözmeye yönelik yapılan çalışmaların bir içerik analizi. International Journal of Educational Studies in Mathematics, 8(3), 230-251. https://doi.org/10.17278/ijesim.984843
12. Çadırlı, G. (2017). Ortaokul öğrencilerinin geometri öz-yeterlik inançlarının ve geometrik düşünme becerilerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
13. Dağdelen, İ. (2024). Geometrik düşünme alışkanlıklarının geliştirilmesine yönelik hazırlanan öğretim tasarımının ortaokul öğrencilerinin bilişsel ve duyuşsal öğrenmelerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Kastamonu Üniversitesi.
14. Dağlı, H., & Peker, M. (2012). İlköğretim 5. sınıf öğrencileri geometrik şekillerin çevre uzunluğunu hesaplamaya ilişkin ne biliyor?. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 5(3), 330-351.
15. Dinç, S. (2021). Veri işleme ve olasılık öğrenme alanlarında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Kocaeli Üniversitesi.
16. Divrik, R., & Erenler, M. (2024). 2003-2024 yılları arasında geometrik düşünme düzeyleri üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin içerik analizi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 16, 464-488. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1470922
17. Driscoll, M. J., DiMatteo, R. W., Nikula, J., & Egan, M., (2007). Fostering geometric thinking: A guide for teachers grades 5-10. NH: Heinemann.
18. Duatepe, A. (2000). An investigation of the relationship between Van Hiele geometric level of thinking and demographic variable for pre-service elementary school teacher (Unpublished master thesis). Middle East Technical University.
19. Duatepe-Paksu, A. (2016). Van Hiele geometrik düşünme düzeyleri. E. Bingölbali, S. Arslan ve İ. Ö. Zembat (Ed.), Matematik eğitiminde teoriler içinde (s. 266-275). Pegem Akademi.
20. Duval, R. (1995). Geometrical pictures: Kinds of representation and specific processings. In R. Sutherland & J. Mason (Eds.), Exploiting mental imagery with computers in mathematics education (pp. 142-157). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-642-57771-0_10
21. Duval, R. (1998). Geometry from a cognitive point a view. In C. Mammana & V. Villani (Eds.), Perspectives on the teaching of geometry for 21st century (pp. 37-52). Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-011-5226-6
22. Er, G. (2019). Ortaokul öğrencilerinin Van Hiele geometri düşünme düzeylerinin ve geometriye yönelik tutumlarının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Trabzon Üniversitesi.
23. Erşen, Z. B. (2018). Onuncu sınıf öğrencilerinin geometrik düşünme alışkanlıklarını geliştirmeye yönelik öğretim ortamının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
24. Fidan, Y. (2009). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin geometrik düşünme düzeyleri ve buluş yoluyla geometri öğretiminin öğrencilerin geometrik düşünme düzeylerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
25. Fischbein, E. (1993). The theory of figural concepts. Educational Studies in Mathematics, 24(2), 139-162. https://doi.org/10.1007/BF01273689
26. Gal, H., & Linchevski, L. (2010). To see or not to see: Analyzing difficulties in geometry from the perspective of visual perception. Educational Studies in Mathematics, 74(2), 163-183. https://doi.org/10.1007/s10649-010-9232-y
27. Gecü, Z. (2011). Fotoğrafların dinamik geometri yazılımı ile birlikte kullanılmasının başarıya ve geometrik düşünme düzeyine etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
28. Geçici, M. E. (2022). Ortaokul öğrencilerinin geometri problemlerinde görsel akıl yürütme becerilerinin incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
29. Geçici, M. E., & Türnüklü, E. (2020). Türkiye’de problem kurma üzerine hazırlanan tezlerin tematik açıdan incelenmesi. International e-Journal of Educational Studies (IEJES), 4(7), 56-69. https://doi.org/10.31458/iejes.606783
30. Gera, M., & Vijaylakshmi. (2015). Effect of Duval cognitive model on geometric reasoning. International Journal of Research in Economics and Social Sciences, 5(9), 172-182.
31. Gömlekçi, M. (2021). Fen lisesi öğrencilerinin geometri başarıları ile Van Hiele geometri düşünme düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Dicle Üniversitesi.
32. Güven, B., & Karpuz, Y. (2016). Geometrik muhakeme: Bilişsel perspektifler. E. Bingölbali, S. Arslan ve İ. Ö. Zembat (Ed.), Matematik eğitiminde teoriler içinde (s. 245- 263). Pegem Akademi.
33. Güzeller, G. (2018). 5 ve 6. sınıf öğrencilerinin şekilsel kavram teorisi çerçevesinde temel geometrik kavramları anlamlandırmasının incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
34. Jones, K. (1998). Theoretical frameworks for the learning of geometrical reasoning. Proceedings of the British Society for Research into Learning Mathematics, 18(1-2), 29-34.
35. Karakuş, Y. (2023). Türkiye’de ilkokul ve ortaokul kademelerinde Gerçekçi Matematik Eğitimi (GME) üzerine yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
36. Karpuz, Y. (2018). Duval’in bilişsel modeline uygun tasarlanan öğrenme ortamının değerlendirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi.
37. Karpuz, Y., Koparan, T., & Güven, B. (2014). Geometride öğrencilerin şekil ve kavram bilgisi kullanımı. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 5(2), 108-118.
38. Kedikli, D., & Katrancı, Y. (2021). Geometrik düşünme düzeyleri ile ilgili tezlerin betimsel içerik analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(2), 251-273. https://doi.org/10.33400/kuje.950983
39. Kızıltoprak, A. (2020). Ortaokul öğrencilerinin dörtgenlere ilişkin geometrik muhakemelerinin gelişimi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
40. Korkmaz-Serbest, D. (2023). Ortaokul öğrencilerinin geometriye yönelik öz-yeterlikleri ile geometrik düşünme düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
41. Küçükay, S. (2022). Türkiye’de sayı hissi üzerine hazırlanmış lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
42. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). An expanded source book: Qualitative data analysis (2nd ed.). SAGE Publications.
43. Mutluoğlu, A. (2019). 6. sınıf matematik dersi geometri ve ölçme öğrenme alanında geliştirilen bir sanal manipülatif takımının (matmap) öğrencilerin akademik başarılarına, geometriye yönelik tutumlarına ve geometrik muhakeme süreçlerine etkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
44. Polat, K. (2023). Ulusal tez merkezi’nde ortaokul öğrencilerinin matematikte problem çözme üzerine yapılan tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi.
45. Sak, R., Şahin-Sak, İ. T., Öneren-Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 4(1), 227-250. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
46. Saraçoğlu, M. (2015). Türkiye'de geometrik düşünme üzerine yapılan araştırmalara ilişkin bir meta-sentez [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dicle Üniversitesi.
47. Selman, E. (2019). Türkiye’de bulunan üniversitelerde dönüşüm geometrisi konusunda yazılmış lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uludağ Üniversitesi.
48. Sert-Çelik, H. (2022). Van Hiele geometrik düşünme düzeyleri ile ilgili çalışmaların karşılaştırılmalı olarak incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Uludağ Üniversitesi.
49. Sharma, S. (2019). Use of theories and models in geometry education research: A critical review. Waikato Journal of Education, 24(1), 43-54. https://doi.org/10.15663/wje.v24i1.644
50. Şahin, M. (2019). Ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin şekil oluşturma düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Anadolu Üniversitesi.
51. Tolga, A. (2023). 7. sınıf öğrencilerinin çoklu temsil temelli öğretim sürecindeki zihnin geometrik alışkanlıklarının incelenmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Dokuz Eylül Üniversitesi.
52. Tolga, A., & Cantürk-Günhan, B. (2020). Ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin zihnin geometrik alışkanlıklarının incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 1-23.
53. Türnüklü, E., & Özcan, B. N. (2014). Öğrencilerin geometride RBC teorisine göre bilgiyi oluşturma süreçleri ile van Hiele geometrik düşünme düzeyleri arasındaki ilişki: Örnek olay çalışması. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(27), 295-316.
54. Uzun, Z. B. (2019). Ortaokul öğrencilerinin geometrik düşünme düzeyleri, uzamsal yetenekleri ve geometriye yönelik tutumları [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Balıkesir Üniversitesi. Van de Walle, J. A. (2004). Elemantary and middle school mathematics: Teaching developmentallv (5th ed.). Pearson.
55. Van Hiele, P. (1986). Structure and insight: A theory of mathematics education. Academic Press.
56. Yaldız, A. (2022). Türkiye’de istatistik ve olasılık öğrenme alanına ilişkin hazırlanan lisansüstü tezlerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi.
57. Yavuzsoy-Köse, N., & Tanışlı, D. (2014). Sınıf öğretmeni adaylarının geometrideki zihinsel alışkanlıkları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(3), 1203-1230.
58. Yıldırım, A. (2009). Euclidean reality geometri etkinliklerinin, işitme durumuna göre öğrencilerin Van Hiele geometri düzeylerine, geometri tutumlarına ve başarılarına etkisi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi.
59. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.