Doğa İçin Tıkla: Change.org Türkiye’de Dijital Çevre Aktivizmi, Slacktivism ve İnsanmerkezcilik

Öz

Bu araştırma, Change.org Türkiye platformunda 1 Ocak–31 Aralık 2024 tarihleri arasında başlatılan çevre konu başlıklı 298 kampanyayı inceleyerek dijital çevre aktivizminin tematik yönelimlerini ve etkililiğini tartışmaktadır. Dijital medya toplumsal hareketler için yeni bir kamusal alan sunmakta; ancak literatürde slacktivism ve clicktivism eleştirileri bu katılım biçiminin düşük maliyetli ve çoğu zaman sembolik bir pratik olarak işleyebileceğini vurgulamaktadır. Araştırma, çevre kampanyalarını insanmerkezci çevrecilik ile slacktivism arasında kurulabilecek kuramsal paralellik üzerinden ele almaktadır. İnsanmerkezci çevrecilik doğayı insanın yaşam alanı ve refahı çerçevesinde savunurken, ekolojimerkezci yaklaşımlar doğanın içkin değerini öne çıkarır. Bookchin’in “idareci radikalizm” ve Luke’un “yeşil yönetimsellik” tartışmaları, çevre taleplerinin sistemi kökten sorgulamak yerine sistem içi ve yönetilebilir müdahaleler biçiminde formüle edildiğini göstermektedir. Yöntem olarak nitel betimsel doküman analizi kullanılmış, başlıklar kodlanarak 10 ana tema oluşturulmuştur. Bulgular, kampanyaların yaklaşık %80’inin bireyler tarafından başlatıldığını, imza dağılımının eşitsiz olduğunu ve çok az kampanyanın “başarılı” sayıldığını göstermektedir. Tematik yoğunlaşma özellikle “Kent ve Yapılaşma Tehditleri”, “Hayvan Hakları ve Refahı” ve “Ormanlar ve Vahşi Alanlar” ekseninde toplanırken, “Endüstriyel Tehditler” marjinal kalmıştır. Sonuç olarak Change.org çevre kampanyaları nicel olarak yaygın bir katılım üretse de büyük ölçüde sistem içi ve sınırlı bir muhalefet formu olarak görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• ekoloji
• çevrecilik
• slacktivism
• clicktivism

Click For Nature: Digital Environmental Activism, Slacktivism, and Anthropocentrism in Change.org Türkiye

Öz

This study analyzes the thematic orientations and effectiveness of digital environmental activism by examining 298 environment-related petitions launched on Change.org Türkiye between January 1 and December 31, 2024. While digital media provides new opportunities for participation and visibility in social movements, the literature also discusses these forms of engagement within the slacktivism framework, often characterized as low-cost and limited-impact practices. This study evaluates environmental petitions through a theoretical affinity between anthropocentric and ecocentric approaches and slacktivism debates. In this context, it is assumed that there is a structural relationship between anthropocentric environmental claims and individualized, low-cost forms of participation. Bookchin’s notion of “managerial radicalism” and Luke’s concept of “green governmentality” provide the analytical framework for this discussion. The study employs qualitative document analysis; campaign titles were coded into ten main themes and assessed alongside limited quantitative indicators. Findings show that petitions are predominantly launched by individuals, display unequal signature distribution, and only a small number are marked as successful. The results indicate that digital environmental petitions generate widespread participation but are largely shaped by local, anthropocentric concerns and reflect patterns associated with slacktivism.

Anahtar Kelimeler

• Ecology
• Environmentalism
• Slacktivism
• Clicktivism
• Change.Org
• Change.Org

Kaynakça

1. Adorno, T. W., & Horkheimer, M. (2010). Aydınlanmanın diyalektiği. Kabalcı.
2. Akın, D. (2021). Yeni medya örneğinde teknoloji ve toplumsal değişim bağı: Change.org üzerine bir inceleme. Middle Black Sea Journal of Communication Studies, 6(1), 17–29.
3. Aktaş, M., & Akçay, E. (2019). Dijital savunuculuk örneği olarak “Özgecan Yasası” Change.org imza kampanyası. Moment Dergi, 6(2), 305–336.
4. Arendt, H. (2013). İnsanlık durumu. İletişim.
5. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: Nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388.
6. Bauman, Z. (2015). Akışkan modern dünyada kültür. Atıf.
7. Beck, U. (1992). Risk society: Towards a new modernity. Sage.
8. Bennett, W. L., & Segerberg, A. (2012). The logic of connective action. Information, Communication & Society, 15(5), 739–768.

9. Bookchin, M. (2017). Ekolojik bir topluma doğru. Sümer.
10. Bullard, R. D. (1990). Dumping in Dixie: Race, class, and environmental quality. Westview.
11. Cangızbay, K. (1989). Habeas Corpus’tan Habeas Oikos’a veya ekolojizmin zorunlu güzergâhı. Türkiye Günlüğü Dergisi, (3), 39–40.
12. Castells, M. (2012). Networks of outrage and hope: Social movements in the internet age. Polity.
13. Chadwick, A. (2013). The hybrid media system: Politics and power. Oxford University Press.
14. Change.org. (n.d.). About. https://www.change.org/about
15. Change.org. (2024). Değişim raporu. https://www.change.org/l/tr/change-org-turkiye-2024-degisim-raporu?ysclid=m4zxbelzf497003033
16. Coser, L. (1956). The functions of social conflict. Free Press.
17. Coşkun Tuna, P., & Türkölmez, O. (2023). Yeni toplumsal hareketler ve dijital aktivizm. Kamu Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 4(2), 211–240.
18. Çayır, K. (2016). Yeni sosyal hareketler. Kaknüs.
19. Dahlberg, L. (2009). Libertarian cyber-utopianism and global digital networks. In P. Hayden & C. el-Ojeili (Eds.), Globalization and utopia: Critical essays (pp. 176–189). Palgrave Macmillan.
20. Earl, J., & Kimport, K. (2011). Digitally enabled social change: Activism in the internet age. MIT Press.
21. Erben, Ş. E. (2023). Bir tweet dünyayı değiştirir mi? Ekoloji mücadelesi ve dijital aktivizm. Yeni İnsan.
22. Ergül Güvendi, N. (2023). Kişilerarası iletişim perspektifinden dijital aktivizm ve göç. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 8(25), 618–624.
23. Foucault, M. (2013). Güvenlik, toprak, nüfus: Collège de France dersleri (1977–1978). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
24. Foucault, M. (2015). Hapishanenin doğuşu: Gözetim altında tutmak ve cezalandırmak. İmge.
25. Fraser, N. (2004). Kamusal alanı yeniden düşünmek. In M. Özbek (Ed.), Kamusal alan (pp. 103–132). Hil.
26. Giddens, A., & Sutton, P. W. (2021). Sosyoloji. Kırmızı.
27. Gürel, E., & Nazlı, A. (2019). Dijital aktivizm: Change.org kampanyaları üzerine bir analiz. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(4), 187–206.
28. Habermas, J. (2004). Kamusal alan. In M. Özbek (Ed.), Kamusal alan (pp. 95–103). Hil.
29. Habermas, J. (2015). Kamusallığın yapısal dönüşümü. İletişim.
30. Işık, G. (2018). Sanaldan sokağa “Kudüs Filistin’in başkentidir” hareketi. Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(13), 157–172.
31. Işık, G., & Çıkın, M. (2024). Entegre müzakereci sistem analizi. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(3), 1177–1200.
32. Karadoğan Doruk, E., & Akbıçak, A. (2017). Change.org kampanyaları üzerine çalışma. Intermedia International E-Journal, 4(7), 269–289.
33. Karagöz, K. (2013). Dijital aktivizm hareketleri. İletişim ve Diplomasi Dergisi, (1), 131–156.
34. Kıral, B. (2020). Doküman analizi yöntemi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170–189.
35. Kiraz, S., & Kestel, S. (2017). Kadınlar ve dijital aktivizm. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (53), 139–163.
36. Korkmaz, A. (2015). Twitter ve yeni toplumsal hareketler. In S. Karakulakoğlu & Ö. Uğurlu (Eds.), İletişim çalışmalarında dijital yaklaşımlar (pp. 93–116). Heretik.
37. Kümbetoğlu, B. (2012). Sosyolojide ve antropolojide niteliksel yöntem. Bağlam.
38. Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi. Sel.
39. Luke, T. W. (1999). Environmentality as green governmentality. In E. Darier (Ed.), Discourses of the environment (pp. 121–151). Blackwell.
40. Margetts, H., John, P., Hale, S., & Yasseri, T. (2016). Political turbulence. Princeton University Press.
41. Morozov, E. (2011). The net delusion. PublicAffairs.
42. Moore, J. W. (2015). Capitalism in the web of life. Verso.
43. Naess, A. (1994). Derin ekoloji. In G. Tamkoç (Ed.), Derin ekoloji (pp. 9–16). Ege.
44. Neuman, W. L. (2014). Toplumsal araştırma yöntemleri (Cilt 1). Yayınodası.
45. Rheingold, H. (1993). The virtual community. http://www.rheingold.com/vc/book/
46. Van Laer, J., & Van Aelst, P. (2010). Internet and social movement action repertoires. Information, Communication & Society, 13(8), 1146–1171.
47. Yegen, C. (2014). Slaktivizm: Change.org örneği. KTÜ İletişim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 84–108.
48. Yücel, Y. (2021). Change.org ve politik katılım. Ankara Üniversitesi İlef Dergisi, 7(2), 351–383.