Derleme

Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler

Cilt: 20 Sayı: 2 22 Ağustos 2024
PDF İndir
EN TR

Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler

Öz

Bağımsızlık, bireyin kendisinden beklenen becerileri bir başkasına bağımlı olmadan sergileyerek toplumun aktif bir üyesi olmasıdır. Bireyin bağımsızlığını doğrudan etkileyen ve yetersizlikten kaynaklanan pek çok sınırlılığın erken çocukluk döneminden itibaren sağlanan eğitsel düzenlemeler ve uyarlamalarla azaltılabildiği bilinmektedir. Ancak bu desteklerin yalnızca erken çocukluk ve çocukluk dönemi için değil yetişkinlik ve sonrası için de bağımsız yaşama hazırlayıcı olması önemlidir. Bütün bireyler gibi otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerin de kendi yaşamlarında söz sahibi olarak kendilerine ilişkin hedef belirleme ve bu hedefleri gerçekleştirmek için planlar yapma, bütün bunları nasıl yapacaklarını öğrenme ve bu şekilde yaşam kalitelerini arttırmaya gereksinimleri ve hakları vardır. Öz-belirleme, bireyin yaşamına ilişkin kararlarını yalnızca kendi inancı, iradesi ve değer yargıları doğrultusunda bağımsız olarak almasıdır. Çok boyutlu bir yapı olan yaşam kalitesi ise bireyin fiziksel, duygusal ve maddi refah, kişilerarası ilişkiler, sosyal katılım, haklar ve kişisel gelişim ve öz-belirleme dahil olmak üzere birçok alandaki refahını veya yaşamdan memnuniyetini ifade eden bir kavramdır. Otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerle gerçekleştirilen araştırmaların bulguları öz-belirleme düzeyi yüksek olan bireylerin bağımsızlıklarının arttığını, kendilerinin ve ailelerinin yaşam kalitelerinin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Bu araştırmada ulusal özel eğitim alanyazında henüz yeni bir kavram olduğu düşünülen öz-belirlemenin ne olduğu, otizm spektrum bozukluğu olan genç yetişkinlerin yaşamında öz-belirleyiciliğin önemi, yaşam kalitesi kavramı ve yaşam kalitesi ile öz-belirleme arasındaki ilişki açıklanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Alenazi, D. S., Hammad, S. M., & Mohamed, A. E. (2020). Effect of autism on parental quality of life in Arar City, Saudi Arabia. Journal of Family & Community Medicine, 27(1), 15-21. https://doi.org/10.4103%2Fjfcm.JFCM_157_19
  2. Allen, K. D., Wallace, D. P., Renes, D., Bowen, S. L., & Burke, R. V. (2010). Use of video modeling to teach vocational skills to adolescents and young adults with autism spectrum disorders. Education and Treatment of Children, 33(3), 339-349. https://doi.org/10.1353/etc.0.0101
  3. Altena, A. M., Boersma, S. N., Beijersbergen, M. D., & Wolf, J. R. (2018). Cognitive coping in relation to self-determination and quality of life in homeless young adults. Children and Youth Services Review, 94, 650-658. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2018.09.007
  4. Aykut, Ç. (2021). Gelişimsel yetersizlikten etkilenmiş öğrencilerin eğitiminde öz-belirlemeli davranışları destekleme İçinde Ç. Aykut ve N. Karasu (Ed.), Gelişimsel yetersizlikten etkilenmiş öğrencilerin eğitiminde öz-belirlemeli davranışları destekleme (s. 1-10). Vize Yayıncılık
  5. Azad, G. F., Dillon, E., Feuerstein, J., Kalb, L., Neely, J., & Landa, R. (2020). Quality of life in school-aged youth referred to an autism specialty clinic: A latent profile analysis. Journal of Autism and Developmental Disorders, 50, 1269-1280. https://doi.org/10.1007/s10803-019-04353-x
  6. Baack B. N. Abad, N., Yankey, D. Kahn, K. E. Razzaghi, Brookmeyer H. K., Kolis, J.; Wilhelm, E.; Nguyen, K. H., & Singleton, J. A. (2021)."COVID-19 Vaccination Coverage and Intent Among Adults Aged 18-39 Years-United States, March-May 2021" Morbidity and Mortality Weekly Report. 70 (25), 928-933. doi:10.15585/mmwr.mm7025e2.
  7. Billstedt, E., Gillberg, I. C., & Gillberg, C. (2011). Aspects of quality of life in adults diagnosed with autism in childhood: A population-based study. Autism, 15(1), 7-20. https://doi.org/10.1177/1362361309346066.
  8. Black, M. H., Greenwood, D. L., Hwa, J. C. C., Pivac, J., Tang, J., & Clarke, P. J. (2023). What Are You Worried About? Content and Extent of Worry in Autistic Adults. Journal of Autism and Developmental Disorders, 1-15. https://doi.org/10.1007/s10803-023-05963-2

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

22 Ağustos 2024

Gönderilme Tarihi

28 Şubat 2024

Kabul Tarihi

29 Nisan 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 20 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Orum Çattık, E., & Ergenekon, Y. (2024). Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 148-162. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1444166
AMA
1.Orum Çattık E, Ergenekon Y. Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. MEÜEFD. 2024;20(2):148-162. doi:10.17860/mersinefd.1444166
Chicago
Orum Çattık, Esra, ve Yasemin Ergenekon. 2024. “Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20 (2): 148-62. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1444166.
EndNote
Orum Çattık E, Ergenekon Y (01 Ağustos 2024) Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20 2 148–162.
IEEE
[1]E. Orum Çattık ve Y. Ergenekon, “Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”, MEÜEFD, c. 20, sy 2, ss. 148–162, Ağu. 2024, doi: 10.17860/mersinefd.1444166.
ISNAD
Orum Çattık, Esra - Ergenekon, Yasemin. “Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20/2 (01 Ağustos 2024): 148-162. https://doi.org/10.17860/mersinefd.1444166.
JAMA
1.Orum Çattık E, Ergenekon Y. Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. MEÜEFD. 2024;20:148–162.
MLA
Orum Çattık, Esra, ve Yasemin Ergenekon. “Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 20, sy 2, Ağustos 2024, ss. 148-62, doi:10.17860/mersinefd.1444166.
Vancouver
1.Esra Orum Çattık, Yasemin Ergenekon. Öz-Belirleme ve Yaşam Kalitesi: Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Genç Yetişkinler. MEÜEFD. 01 Ağustos 2024;20(2):148-62. doi:10.17860/mersinefd.1444166

Makaleler dergide yayınlandıktan sonra yayım hakları dergiye ait olur.
Dergide yayınlanan tüm makaleler, diğerleri tarafından paylaşılmasına olanak veren Creative Commons Alıntı-Gayri Ticari-Türetilemez 4.0 Uluslararası (CC BY-NC-ND 4.0) lisansı altında lisanslanır.