Çalışan Annelerde Öz Şefkat ile Ebeveyn Tükenmişliği ve Mesleki Tükenmişlik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, çalışan annelerin öz şefkat, ebeveyn tükenmişliği ve mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin bazı demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi benimsenmiş ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunu farklı sektörlerde çalışan 403 anne oluşturmuştur. Veri toplama sürecinde “Tükenmişlik Ölçeği Kısa Formu”, “Öz Şefkat Ölçeği”, “Ebeveyn Tükenmişliği Ölçeği” ve “Kişisel Bilgi Formu” kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 23 programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla Pearson Korelasyon Katsayısı ve Çoklu Regresyon Analizi uygulanırken; ikili grup karşılaştırmalarında Mann Whitney U testi, ikiden fazla grup karşılaştırmalarında ise Kruskal Wallis-H testi kullanılmıştır. Bulgular, çalışan annelerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin yaş, eğitim durumu, gelir düzeyi, sektör, mesleki deneyim süresi ve çocuk sayısı gibi demografik faktörlere göre anlamlı farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Ayrıca, öz şefkat düzeyi ile mesleki ve ebeveyn tükenmişliği arasında negatif ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki bulunurken, mesleki tükenmişlik ile ebeveyn tükenmişliği arasında pozitif ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Sonuç olarak, çalışan annelerin öz şefkat ve ebeveyn tükenmişliği düzeylerinin mesleki tükenmişliği anlamlı düzeyde yordadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki Tükenmişlik
• Öz Şefkat
• Ebeveyn Tükenmişliği

Examination of the Relationship Between Self-Compassion and Parental Burnout and Occupational Burnout Among Working Mothers

Öz

The primary objective of this study was to examine the relationship between self-compassion, parental burnout, and occupational burnout levels among working mothers, and to investigate whether occupational burnout varies according to demographic characteristics. A quantitative research approach with a relational survey model was utilized. The sample comprised 403 mothers employed in various sectors. Data were collected using the “Burnout Inventory Short Form,” “Self-Compassion Scale,” “Parental Burnout Assessment,” and a “Demographic Information Form.” The data were analyzed using SPSS 23 software. Pearson’s Correlation Coefficient and Multiple Regression Analysis were employed to explore associations among variables, while the Mann Whitney U test and Kruskal-Wallis H test were used for group comparisons. The findings indicated that occupational burnout levels did not significantly differ based on variables such as age, educational background, income level, employment sector, years of work experience, and number of children. Moreover, a moderate and negative correlation was found between self-compassion and both occupational and parental burnout levels, whereas occupational burnout showed a moderate positive correlation with parental burnout. The results further revealed that self-compassion and parental burnout significantly predicted the occupational burnout levels of working mothers.

Anahtar Kelimeler

• Occupational Burnout
• Self-Compassion
• Parental Burnout.

Kaynakça

1. Akçamete, G., Kaner, S., & Sucuoğlu, B. (2001). Öğretmenlerde tükenmişlik, iş doyumu ve kişilik. Ankara: Nobel Yayınları.
2. Aksu, A., & Baysal, A. (2005). İlköğretim okulu müdürlerinde tükenmişlik. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 41(41), 7–24.
3. Arıkan, G., Üstündağ-Budak, A. M., Akgün, E., Mikolajczak, M., & Roskam, I. (2020). Validation of the Turkish version of the Parental Burnout Assessment (PBA). New Directions for Child and Adolescent Development, 2020(1), 1–18. https://doi.org/10.1002/cad.20372
4. Atlı, F. (2019). Öğretmenlerin öz-anlayışları ile mesleki tükenmişlikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
5. Babenko, O., Mosewich, A. D., Lee, A., & Koppula, S. (2019). Association of physicians’ self-compassion with work engagement, exhaustion, and professional life satisfaction. Medical Sciences, 7(2), 29. https://doi.org/10.3390/medsci7020029
6. Barutçu, E., & Serinkan, C. (2008). Günümüzün önemli sorunlarından biri olarak tükenmişlik sendromu ve Denizli’de yapılan bir araştırma. Ege Academic Review, 8(2), 541–561.
7. Basow, S. A. (1992). Gender stereotypes and roles (3rd ed.). Pacific Grove, CA: Brooks/Cole Publishing. Başol, G., & Altay, M. (2009). Eğitim yöneticisi ve öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 58(58), 191–216.
8. Başören, M. (2005). Çeşitli değişkenlere göre rehber öğretmenlerin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

9. Baştürk, S., & Taştepe, M. (2013). Bilimsel araştırma yöntemleri (ss. 129–159). Ankara: Vize Yayıncılık. Bayer, A. (2020). Modernleşme sürecinde aile: Değişen annelik ve babalık. Tevilat, 1(1), 35–60.
10. Büyüköztürk, Ş., Akgün, Ö. E., Demirel, F., Karadeniz, Ş., & Çakmak, E. K. (2015). Bilimsel araştırma yöntemleri (19. baskı). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
11. Cañadas-De la Fuente, G. A., Ortega, E., Ramirez-Baena, L., De la Fuente-Solana, E. I., Vargas, C., & Gómez-Urquiza, J. L. (2018). Gender, marital status, and children as risk factors for burnout in nurses: A meta-analytic study. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(10), 2102. https://doi.org/10.3390/ijerph15102102
12. Cemaloğlu, N., & Şahin, D. E. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Education Journal, 15(2), 463–484.
13. Çakmak, S., & Arıkan, G. (2024). Tükenmişlikten ebeveyn tükenmişliğine: Bakım vermek nasıl bir yük haline gelir? Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar – Current Approaches in Psychiatry, 16(1), 185–202. https://doi.org/10.18863/pgy.1267097
14. Çapri, B. (2013). Tükenmişlik ölçeği-kısa formu ile eş tükenmişlik ölçeği-kısa formunun Türkçe uyarlaması ve psikoanalitik-varoluşçu bakış açısından mesleki ve eş tükenmişlik ilişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1393–1418.
15. Çatal, B. (2024). Çalışan annelerin iş stresi, ebeveyn stresi ve psikolojik dayanıklılıkları ile mental sağlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
16. Çetiner, T., & Çelikkaleli, Ö. (2023). Üniversite öğrencilerinde uyumsuz mükemmeliyetçilik ile tükenmişlik arasındaki ilişkide öz-düzenleme ve öz-şefkatin aracılık rolü. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 1622–1645.
17. Deniz, M. E., Kesici, Ş., & Sümer, A. S. (2008). The validity and reliability study of the Turkish version of Self-Compassion Scale. Social Behavior and Personality, 36(9), 1151–1160. https://doi.org/10.2224/sbp.2008.36.9.1151
18. Dilekçi, E. N. (2023). Özel gereksinimli çocuğa sahip ebeveynlerin tükenmişlik düzeyinin şefkat ve öz-şefkat açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, KTO Karatay Üniversitesi].
19. Dinibütün, S. R. (2023). Factors affecting burnout and job satisfaction of physicians at public and private hospitals: A comparative analysis. Journal of Healthcare Leadership, 15, 387–401. https://doi.org/10.2147/JHL.S400635
20. Dönmez, K., & Sarı, T. (2021). Okul psikolojik danışmanlarında öz şefkat ile tükenmişlik arasındaki ilişkide umudun aracı rolünün incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (59), 60–84.
21. Durak, H. Y., & Seferoğlu, S. S. (2017). Öğretmenlerde tükenmişlik duygusunun çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 782–804.
22. Dursun, S. (2000). Öğretmenlerde tükenmişlik ile yükleme biçimi, cinsiyet, eğitim düzeyi ve hizmet süresi değişkenleri arasındaki yordayıcı ilişkilerin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
23. Engin, A. (2006). Milli Eğitim Bakanlığı ilköğretim müfettişlerinin tükenmişlik duygusu üzerine bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
24. Erkul, A. (2014). Meslek lisesi öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeyi [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
25. Erkul, A., & Dalgıç, G. (2014). Meslek lisesi öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi (Uluslararası E-Dergi), 4(2), 1–18.
26. Ertürk, E., & Keçecioğlu, T. (2012). Çalışanların iş doyumları ile mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiler: Öğretmenler üzerine örnek bir uygulama. Ege Akademik Bakış, 12(1), 39–52.
27. Esen, E., Soylu, Y., Siyez, D. M., & Demirgürz, G. (2017). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algısının toplumsal cinsiyet rolü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 46–63.
28. Evans, T. R., Roskam, I., Stinglhamber, F., & Mikolajczak, M. (2023). Burnout across boundaries: Can parental burnout directly or indirectly influence work outcomes? Current Psychology, 42(16), 14065–14075. https://doi.org/10.1007/s12144-021-02607-z
29. Farshi, S. S., & Omranzadeh, F. (2014). The effect of gender, education level, and marital status on Iranian EFL teachers’ burnout level. International Journal of Applied Linguistics and English Literature, 3(5), 128–133. https://doi.org/10.7575/aiac.ijalel.v.3n.5p.128
30. Ferreira, A. I., & Martinez, L. F. (2012). Presenteeism and burnout among teachers in public and private Portuguese elementary schools. The International Journal of Human Resource Management, 23(20), 4380–4390. https://doi.org/10.1080/09585192.2012.667435
31. Fındık, Ü. Y., Özgül, E., Nejdet, S., & Motör, D. (2011). Bir üniversite hastanesinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeyi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 27(3), 55–65.
32. Field, A. (2013). Discovering statistics using IBM SPSS statistics (4th ed.). SAGE Publications.
33. George, D., & Mallery, P. (2003). Frequencies SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. Boston, MA: Allyn & Bacon.
34. Gerber, Z., Davidovics, Z., & Anaki, D. (2021). The relationship between self-compassion, concern for others, and parental burnout in child’s chronic care management. Mindfulness, 12, 2920–2928. https://doi.org/10.1007/s12671-021-01660-3
35. Gladding, S. T. (2014). Aile terapisi: Tarih, teori ve uygulama (6. baskı). Upper Saddle River, NJ: Pearson.
36. Goldenberg, I., Stanton, M., & Goldenberg, H. (2016). Family therapy: An overview (Vol. 5). Cengage.
37. Gökçakan, Z., & Özer, R. (1999). Doğu Karadeniz Bölgesindeki görevli rehber öğretmenlerde tükenmişlik düzeyi nedenleri ve çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. IV. Ulusal Eğitim Bilimleri Kongresi, Anadolu Üniversitesi.
38. Gülalp, B., Karcioglu, O., Sari, A., & Koseoglu, Z. (2008). Burnout: Need help. Journal of Occupational Medicine and Toxicology, 3(1), 1–5. https://doi.org/10.1186/1745-6673-3-32
39. Güllüce, A. Ç., & İşcan, Ö. F. (2010). Mesleki tükenmişlik ve duygusal zekâ arasındaki ilişki. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İİBF Dergisi, 5(2), 7–29.
40. Güneş, İ., Bayraktaroğlu, S., & Kutanis, R. Ö. (2009). Çalışanların örgütsel bağlılık ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki: Bir devlet üniversitesi örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 481–497.
41. Gürler, N. (2018). İş stresi ve pozitif psikolojik sermayenin tükenmişlik üzerine etkisi: Bankacılık sektöründe bir araştırma [Yüksek lisans tezi, Bahçeşehir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
42. Hallaç, S., & Öz, F. (2014). Aile kavramına kuramsal bir bakış. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 6(2), 142–153. https://doi.org/10.5455/cap.20140223
43. Hashem, Z., & Zeinoun, P. (2020). Self-compassion explains less burnout among healthcare professionals. Mindfulness, 11(11), 2542–2551. https://doi.org/10.1007/s12671-020-01438-7
44. Haşit, G., & Yaşar, O. (2015). Çalışan kadınlarda örgütsel stres kaynakları: Bir kamu kurumu örneği. Sakarya İktisat Dergisi, 4(4), 1–30.
45. Hipps, E. S., & Malpin, G. (1991). The relationship of locus of control, stress related to performance-based accreditation, and job stress to burnout in public school teachers and principals. Annual Meeting of the American Educational Research Association (Apr 3–7), Chicago, IL.
46. Kaçan, C. Y., Örsal, Ö., & Köşgeroğlu, N. (2016). Hemşirelerde tükenmişlik düzeyinin incelenmesi. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi, 5(2), 65–74.
47. Kanbur, O. (2020). Fizik öğretmenlerinin iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin demografik değişkenler açısından incelenmesi [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü].
48. Karahan, Ş., & Balat, G. U. (2011). Özel eğitim okullarında çalışan eğitimcilerin öz-yeterlik algılarının ve tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(29), 1–14.
49. Neff, K. D. (2003b). The development and validation of a scale to measure self-compassion. Self and Identity, 2, 223–250.
50. Neff, K. D., & Germer, C. K. (2013). A pilot study and randomized controlled trial of the mindful self‐compassion program. Journal of Clinical Psychology, 69(1), 28–44. https://doi.org/10.1002/jclp.21923
51. Neff, K. D., Hsieh, Y.-P., & Dejitterat, K. (2005). Self-compassion, achievement goals, and coping with academic failure. Self & Identity, 4(3), 263-287. https://doi.org/10.1080/13576500444000317
52. Pines, A. M., & Aronson, E. (1988). Career burnout: Causes and cures. New York: Free Press.
53. Roskam, I., Brianda, M.-E. ve Mikolajczak, M. (2018). A step forward in the conceptualization and measurement of parental burnout: The Parental Burnout Assessment (PBA). Frontiers in Psychology, 9, 758.
54. Saçlı, Ç. (2011). Otel işletmelerinde tükenmişlik sendromu: Konya ili örneği [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
55. Terzi, Y., & Sağlam, V. (2008). Araştırma görevlilerinin mesleki tükenmişlik durumu. Physical Sciences, 3(1), 52–58.
56. Tol, U. U., & Taşkan, D. (2018). Erkeklik ve babalık hâlleri (Türkiye’de Babalığı Anlamak Serisi – III). İstanbul, Türkiye: AÇEV Yayınları.
57. Tümkaya, S. (1997). İlkokul, ortaokul ve lise öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri ile kullandıkları başa çıkma davranışları. IV. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Ankara.
58. Yılmaz Toplu, N. (2012). Okul öncesi ve ilköğretim öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri [Master's thesis]. Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü).
59. Yılmaz, B., Kara, M., & Selvi, H. (2023). The role of self-compassion and resilience in predicting parental burnout among working mothers. Current Psychology. https://doi.org/10.1007/s12144-023-04312-9