Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini Geliştirmeye Yönelik Yaratıcı Drama Uygulamaları

Yıl 2025, Cilt: 21 Sayı: 2, 697 - 708, 20.08.2025

Metehan Çelik , Filiz Yurtal , Münire Zeren Akgül

https://doi.org/10.17860/mersinefd.1701052

Öz

Bu araştırmanın amacı, yaratıcı drama uygulamalarıyla desteklenen eğitimin, öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet eşitliği algısını geliştirmedeki etkisini incelemektir. Karma yöntem desenine sahip bu çalışmada, nitel ve nicel veriler birlikte kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, bir üniversitenin sınıf öğretmenliği programında son sınıfta öğrenim gören 44 öğretmen adayı oluşturmaktadır. Nicel veriler, Toplumsal Cinsiyet Oluşumu Ölçeği (TCOÖ) ile toplanmıştır. Nitel veriler ise açık uçlu sorulardan oluşan yazılı görüş alma formu ile toplanmıştır. Nicel verilerinin analizinde parametrik olmayan istatistik analizler kullanılmıştır. Araştırma bulgularında, deney grubundaki öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet rolleriyle ilgili eşitlikçi ve geleneksel cinsiyet rolü ön test ve son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark olduğu görülmektedir. Drama destekli eğitim sonrasında deney grubunun eşitlikçi cinsiyet rolü puanlarında artış, geleneksel cinsiyet rolü puanlarında ise anlamlı düzeyde azalma gözlemlenmiştir. Nitel bulgulara göre öğretmen adayları, bireylere kadın ya da erkek kimliklerinden ziyade birey olarak yaklaşılması gerektiğini, toplumsal cinsiyet rolleriyle ilgili sorumlulukların ortak paylaşılması gerektiğini ve cinsiyet temelli ayrımcılığın önlenmesi gerektiğini ifade etmişlerdir. Ayrıca eşitlik kavramının insan hakları ve özgürlüklerini yansıtan bir bakış açısıyla ele alınmasının önemine vurgu yapmışlardır.

Anahtar Kelimeler

Toplumsal cinsiyet eşitliği , Yaratıcı drama , Öğretmen adayları

Creative Drama Practices to Improve Gender Equality

Öz

The aim of this study is to examine the effectiveness of education supported by creative drama practices on improving pre-service teachers' perceptions of gender equality. This study employed a mixed-methods research design, incorporating both qualitative and quantitative data. The study group consisted of 44 senior-year pre-service teachers enrolled in the primary school teaching program at a university. Quantitative data were collected using the Socialization of Gender Roles Scale (SGNS). Qualitative data were gathered through a written form containing open-ended questions. Non-parametric statistical analyses were used for the analyze the quantitative data. The findings indicate significant differences in favor of the experimental group between the post-test scores for egalitarian and traditional gender roles
Following the drama-based training, an increase in egalitarian gender role scores and a significant decrease in traditional gender role scores were observed in the experimental group. According to the qualitative findings, pre-service teachers emphasized the importance of viewing individuals as people rather than identifying them solely by gender, sharing responsibilities related to gender roles equally, and preventing gender-based discrimination. Additionally, they highlighted the importance of addressing the concept of equality from a perspective that reflects human rights and freedoms

Anahtar Kelimeler

Gender equality , Creative drama , pre-service teachers

Kaynakça

• Acar-Erdol, T., Bostancioglu, A., & Gözütok, F. D. (2022). Gender equality perceptions of preservice teachers: are they ready to teach it?. Social Psychology of Education, 25(4), 793-818.
• Adıgüzel, H. Ö. (2010). Eğitimde yaratıcı drama. Naturel Yayınevi.
• Aslan, G. (2011). Gender perceptions of preservice teachers. International Journal of Social Sciences and Humanity Studies, 3(2), 241-254.
• Arıcı, F. (2011). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin algılar ve psikolojik iyi oluş [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
• Aydın, M., Bekar, E. Ö., Gören, Ş. Y., & Sungur, M. A. (2016). Hemşirelik öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(1), 223-242.
• Berekashvili, N. (2012). The role of gender-biased perceptions in teacher-student interaction. Psychology of language and communication, 16(1), 39-51.
• Boehnke, M. (2011). Gender role attitudes around the globe: Egalitarian vs. traditional views. Asian Journal Of Social Science, 39(1), 57-74.
• Burt KB & Scott J (2002) Parent and adolescent gender role attitudes in 1990s Great Britain. Sex Roles, 46(7/8):239–245
• Can, A. (2013). Spss ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi (I. baskı). Pegem Akademi.
• Caldarella, P., Shatzer R. H., Richardson, M. J. Shen, J., Zhang, N. & Zhang, C. (2009). The impact of gender on chinese elementary school teachers’ perceptions of student behavior problems. New Horizons in Education, 57(2), 17-31.
• Chapman, A. (2002). Gender biases in education. http://www.edchange.org/multicultural/papers/genderbias.html
• Cohen, L. & Manion, L. (1994). Research methods in education (4. Edit.). Routledge.
• Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2011). Designing and conducting mixed methods research. Sage Publications.
• Crompton R & Lyonette C (2008) Who does the housework? The division of labour within the home. In A. Park., J. Curtice., K. Thomson., M. Phillips., M. Johnson., & E. Clery (Eds), British social attitudes (24th report) (pp 53–80). Sage. https://dx.%3Cwbr%3Edoi.%3Cwbr%3Eorg/10.4135/9781849208697.n3
• Daşlı, Y. (2019). Öğrencilerin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumların belirlenmesi üzerine bir alan araştırması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 364-385.
• Duffy,J., Warren, K., & Walsh, M. ( 2001) Classroom interactions: Gender of teacher, gender of student, and classroom subject. Sex Roles, 45, 579–593.
• Erden, F. T. (2009). A course on gender equity in education: Does it affect gender role attitudes of preservice teachers? Teaching and teacher education, 25(3), 409-414.
• Ekiz, D. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri. Anı Yayıncılık.
• Esen, E. (2017). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algısının toplumsal cinsiyet rolü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. e-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 46-63.
• Esen, E., Soylu, Y., Siyez, D. M., & Demirgürz, G. (2017). Üniversite öğrencilerinde toplumsal cinsiyet algısının toplumsal cinsiyet rolü ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. e-International Journal of Educational Research, 8(1). 46-63.
• Freeman, G. D., Sullivan, K., & Fulton, C. R. (2003). Effects of creative drama on self-concept, social skills, and problem behavior. The Journal of Educational Research, 96(3), 131-138. DOI: 10.1080/00220670309598801
• Gray, C. & Leith, H. (2004). Perpetuating gender stereotypes in the classroom: A teacher perspective. Educational Studies, 30(1), 3-17. DOI: 10.1080/0305569032000159705
• Haines, E. L., Deaux, K., & Lofaro, N. (2016). The times they are a-changing… or are they not? A comparison of gender stereotypes, 1983–2014. Psychology of Women Quarterly, 40(3), 353-363.
• Hayat, K. ve Walton, S. (2013). Drama tabanlı eğitim yoluyla bir üniversite ortamında eşitlik ve çeşitlilik eğitimi sunmak. Örgütsel Kültürde Psikolojik Sorunlar Dergisi, 3(1), 290-305.
• Hyde, J. & DeLamater, J. (2014). Understanding human sexuality (12th Edition). McGraw-Hill Higher Education.
• İnceoğlu, M. (2011). Tutum, algı ve iletişim [Attitudes, perceptions, and communication]. Ekinoks Yayıncılık
• Jordan, W.R. & Follman, J.M. (1993). Using technology to improve teaching and learning. Hot topics: Usable research. (ERIC Document Reproduction Service No. ED 355 930)
• Karakaya, H. (2018). Bir iktidar aracı olarak kadın hayatında şiddet [Violence as a tool of power in women’s life]. In Y. Kubar, & H. Karakaya (Eds.), Toplumsal cinsiyet algısına ekonomik ve sosyolojik bir bakış [An economic and sociological approach to gender perceptions] (pp. 85–131). Gazi Kitabevi.
• Karasu, F., Göllüce, A., Güvenç, E., & Çelik, S. (2017). Üniversite Öğrencilerinin Toplumsal Cinsiyet Rollerine İlişkin Tutumları. SDÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 8(1), 21-27.
• Kulik L, & Rayyan F (2003) Spousal relations and well-being: a comparative analysis of Jewish and Arab dual-earner families in Israel. Jounal Community Psychology, 31(1):57–73. doi:10.1002/jcop.10035 Lahelma, E. (2011). Gender awareness in Finnish teacher education: an impossible mission?. Education Inquiry, 2(2), 263-276.
• Little, S. D., & Tolbert, L. V. A. (2018). The problem with Black boys: Race, gender, and discipline in Christian and private elementary schools. Christian Education Journal Research on Educational Ministry, 15(3), 408–421. https://doi.org/10.1177/0739891318805760
• Lye DN, & Waldron I. (1997) Attitudes toward cohabitation, family,and gender roles: relationships to values and political ideology. Sociological Perspectives, 40(2):199–225.
• Mickelson KD, Claffey ST, & Williams SL (2006) The moderating role of gender and gender role attitudes on the link between spousal support and marital quality. Sex Roles, 55(73–82). DOI:10.1007/s11199-006-9061-8 Okello, W. K. (2022). “[Existing] while Black”: Race, gender, and the surveillance of blackness. Educational Studies, 58(2), 250–266. https://doi.org/10.1080/00131946.2022.2051029
• Orr, A. R. (2020). Pre-service teachers’ gender beliefs in relation to their beliefs about children’s mistakes (Unpublicated masters thesis). Educational Psychology University of Alberta. file:///C:/Users/HP/Downloads/Orr_Alicia_R_202009_MEd.pdf
• Öcal Yüceol, S.E. (2016). Toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumlar ile ilişki doyumu ve romantik ilişkilerde akılcı olmayan inançlar arasındaki ilişkiler [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Bilim Üniversitesi, İstanbul.
• Özen, F. (2018). Investigation of the Experiences of Classroom Teacher Candidates in the Reconstruction of Gender Role: A Case Study in Turkey. Journal of Education and Training Studies, 6(8), 29-43.
• Pınar, G., Taşkın, L. & Eroğlu, K. (2008). Başkent Üniversitesi öğrenci yurdunda kalan gençlerin toplumsal cinsiyet rol kalıplarına ilişkin tutumları. Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 15(1), 47–57.
• Rathus, S. A., Nevid, J. S., & Fichner-Rathus, L. (2014). Human sexuality in a world of diversity (Ninth Edition). Pearson.
• Razali, N. M., & Wah, Y. B. (2011). Power comparisons of Shapiro-Wilk, Kolmogorov-Smirnov, Lilliefors and Anderson-Darling tests. Journal of Statistical Modeling and Analytics, 2(1), 21-33.
• Savaş, G. (2018). Türkiye’de yaşayan bireylerin toplumsal cinsiyet eşit(siz)liği algısı. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 1(2) 101-121.
• Slater, L. M. (2003). Gender bias in elementary schools: An examination of teacher attitudes [Undergraduate Thesis]. Miami University, Ohio.
• Starr, C. R., & Simpkins, S. D. (2021). High school students’ math and science gender stereotypes: Relations with their STEM outcomes and socializers’ stereotypes. Social Psychology of Education, 24(1), 273-298.
• Swales, R. (2010). How to get the best out of dramabased training. Industrial and Commercial Training,42(5), 260–264.
• Tatar, M. & Emmanuel, G. (2001). Teachers’ perceptions of their students’ gender roles. The Journal of Educational Research, 94(4), 215-224. DOI: 10.1080/00220670109598755
• Toivanen, T. (2012). Drama Education in the Finnish School System: Past, Present and Future. Eds. Niemi, H. , Toom, A. and Kallioniemi, A. Miracle of Education The Principles and Practices of Teaching and Learning in Finnish Schools, 227-236. Rotterdam: Sense Publishers.
• Uzun, Z., Erdem, S., Güç, K., Uzun, Ş., Erdem, A., & Erdem, E. (2017). Toplumsal cinsiyet algısı ve toplumsal cinsiyet rollerine eğitimin etkisi: Deneysel bir çalışma. Journal of Human Sciences, 1(14), 678-693.
• Ülker, F., & Tanrıseven, İ. (2019). Yaratıcı dramanın ergenlerin toplumsal cinsiyet rolleri tutumu üzerindeki etkisi. Journal of Advanced Education Studies, 1(1), 53-67.
• Wienclaw, R. (2011). Sociology reference: guide gender roles and equality. Press.https://xyonline.net/sites/xyonline.net/files/2020-01/Salem%20Press%2C%20Gender%20Roles%20%26%20Equality%20%282011%29.pdf)
• Yıldırım, A., & Şimsek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
• Zimmermann, C. R., & Keynton, R. (2021). When to call home?: The intersection of race and gender and teacher communication with parents in first grade. Race, Ethnicity and Education, 27(2), 193–212. https://doi.org/10.1080/13613324.2021.1890567