Motivasyonda Etkili Dokunuş: Herzberg’in Çift Faktör Teorisi Bağlamında Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 9 Sayı: 1, 1 - 13, 31.12.2025

Ceren Evcimen , Ayşehan Çakıcı

https://doi.org/10.55044/meusbd.1770060

Öz

Araştırmanın amacı, Herzberg’in Çift Faktör Teorisini dayandırdığı araştırmanın replikasyonunu Mersin’den bir örnek üzerinde yapmaktır. Herzberg’in araştırma sorusu “İşinizde kendinizi ne zaman son derece iyi ve ne zaman son derece kötü hissettiğinizi ayrıntılı olarak açıklayınız.” olup; aynı soru Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı öğrencilerine yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla iletilmiştir. Programa dahil olan öğrenciler aynı zamanda aktif beyaz yakalı çalışanlardır. Alınan yanıtlar içerik analizine tabi tutulmuştur. Araştırma sonucunda, beyaz yakalı çalışanları en iyi hissettiren deneyimin daha çok işin kendisiyle en kötü hissettiren deneyimin ise daha çok olumsuz yönetici davranışlarıyla ilgili olduğu belirlenmiştir. Hijyen faktörlerin çok iyi hissettirmedeki yeri düşük, motive edici faktörlerin etkisi ise açık ara yüksek bulgulanmıştır. Hijyen faktörlerin çok iyi hissettirmeden ziyade çok kötü hissettirmede daha etkili olduğu tespitinin, Herzberg’in sonuçlarıyla tutarlı olduğu görülmüştür. İş başarımının ve takdir edilmenin tatmin ve motivasyondaki öneminin Türkiye’nin baskın toplumsal kültüründe de benzer olduğu düşünülmektedir. Yine tatminsizlik ve motivasyon faktörlerinin yokluğunun hijyen faktörlerle açıklanabildiği görülmüştür. Çalışmada işte başarısızlık hissinin, kişinin kendisini kötü hissetmesinde etkili olduğu, farklı bir bulgu olarak öne çıkmıştır. Sağlıklı bir iş ortamı için hijyen koşulların mutlaka sağlanması, iş başarısında destekleyici olunması ve takdirin unutulmaması motivasyon için basit, ancak etkisi büyük, uygulanması mümkün dokunuşlardır.

Anahtar Kelimeler

Motivasyon , Çift Faktör Teorisi , hijyen faktörler , motivasyon faktörler , iş başarımı.

Effective Touch in Motivation: An Evaluation in The Context of Herzberg's Dual Factor Theory

Öz

The aim of this research is to replicate Herzberg's research, which based his Dual Factor Theory, using a sample from Mersin. Herzberg's research question was, "Explain in detail when you feel extremely good and when you feel extremely bad at your job." The same question was posed to students in the Department of Business Administration at Mersin University's Institute of Social Sciences via a structured interview form. The students participating in the program were also active white-collar workers. The responses were subjected to content analysis. The study determined that the experience that made white-collar employees feel the best was related to the job itself, while the experience that made them feel the worst was related to negative managerial behavior. Hygiene factors were found to have a low impact on feeling very good, while the impact of motivating factors was found to be significantly higher. The finding that hygiene factors were more effective in making people feel very bad than in making people feel very good was consistent with Herzberg's findings. The importance of job performance and recognition in satisfaction and motivation is believed to be similar in Turkey's dominant social culture. It was also observed that dissatisfaction and the lack of motivation can be explained by hygiene factors. A distinct finding in the study was that a sense of failure at work contributes to a person's feelings of inferiority. Ensuring hygiene conditions are essential for a healthy work environment, supporting work success, and consistently providing recognition are simple yet highly effective and practical measures for motivation.

Anahtar Kelimeler

Motivation , Dual Factor Theory , hygiene factors , motivation factors , job achievement

Kaynakça

• Akgündüz, Y. (2020). Örgütsel davranış. Nobel Akademik.
• Alderfer, C. P. (1969). An empirical test of a new theory of human needs. Organizational Behaviour and Human Performance, 4 (2), 142-175. https://doi.org/10.1016/0030-5073(69)90004-X Ambrose, M. L. & Kulik, C. T. (1999). Old friends, new faces: Motivation research in the 1990s. Journal of Management, 25 (3),231-292. https://doi.org/10.1177/014920639902500302
• Ataman, G. (2009). İşletme yönetimi temel kavramlar ve yeni yaklaşımlar (3. Baskı). Türkmen Kitabevi.
• Bassett-Jones, N. & Lloyd, G. C. (2005). Does Herzberg's motivation theory have staying power?. The Journal of Management Development, 24 (10), 929-943. https://doi.org/10.1108/02621710510627064
• Can, H. (2005). Yönetim ve organizasyon (7. Baskı). Siyasal Kitabevi.
• Çakıcı, A. & Çakıcı, A.C. (2006). The place of politeness statements and request forms in superior-subordinate relationship [Sözlü Sunum]. 4th International Symposium, International Business Administration, 243-251, Carvina, Czech Republic.
• Çakıcı, A., Çakıcı, A.C. & Yılmaz, M. (2023). Otellerde ara kademe yönetici ve çalışanları iyi hissettiren karşılıklı davranışlar [Sözlü Sunum]. 23. Ulusal Turizm Kongresi, Pamukkale Üniversitesi, Denizli.
• Deci, E. L. & Ryan, R. M. (2000). The “what” and “why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11 (4), 227-268. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1104_01
• Erhan, T. & Bayrakçı, E. (2022). Herzberg’in Çift Faktör Teorisi: Turizm çalışanları üzerinde fenomenolojik bir araştırma. Uygulamalı Ekonomi ve Sosyal Bilimler Dergisi, 4 (1), 78-99. https://doi.org/10.46959/jeess.1060470
• Freud, S. (2011). Uygarlığın huzursuzluğu (4. Baskı). Metis Yayınları.
• Gökçe, G., Şahin, A. & Bulduklu, Y. (2010). Herzberg’in Çift Faktör Kuramı ve alt gelir gruplarında bir uygulama: Meram Tıp Fakültesi örneği. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 10 (20), 233-246. https://dergipark.org.tr/en/pub/susead/issue/28415/302467 Herzberg, F., Mauster, B., & Snyderman, B. (1959). The motivation to work (2. Baskı). Transaction Publishers.
• Herzberg, F. (1966). Work and the nature of man. World Publishing Company.
• Herzberg, F. (1968). One more time: How do you motivate employees?. Harvard Business Review.
• House, R. J. & Wigdor, L. A. (1967). Herzberg's dual-factor theory of job satisfaction and motivation: A review of the evidence and a criticism. Personnel Psychology, 20, 369-390.
• Hur, Y. (2018). Testing Herzberg’s Two-Factor Theory of motivation in the public sector: Is it applicable to public managers?. Public Organization Review, 18, 329-343. https://doi.org/10.1007/s11115-017-0379-1 Koçel, T. (2010). İşletme yöneticiliği (12. Baskı). Beta Yayıncılık.
• Locke, E. A. & Latham, G. P. (2004). What should we do about motivation theory? Six recommendations for the twenty-first century. The Academy of Management Review, 29 (3), 388-403. https://www.jstor.org/stable/20159050
• Lundberg, C., Gudmundson, A. & Andersson, T. D. (2009). Herzberg's Two-Factor Theory of work motivation tested empirically on seasonal workers in hospitality and tourism. Tourism Management, 30 (6), 890-899. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2008.12.003
• Maslow, A. H. (1954). Motivation and personality. Harper & Row.
• McCelland, D. C. (1961). The achieving society. D. Van Nostrand Company.
• Mirabela, M. & Madela, A. (2013). Cultural dimensions and work motivation in the European Union. The Annals of the University of Oradea Economic Sciences, 22 (1), 1511-1519. http://scholar.google.com.tr/scholar?hl=tr&q=CULTURAL+DIMENSIONS+AND+WORK+MOTIVATION+IN+THE+EUROPEAN&btnG=&lr= Özsoy, E. (2019). An empirical test of Herzberg's Two-Factor Motivation Theory. Marketing and Management of Innovations, 1, 11-20. https://acikerisim.sakarya.edu.tr/handle/20.500. 12619/45546
• Parolini, C. (1999). The Value Net: A Tool for Competitive Strategy. John Wiley & Sons.
• Peramatzis, G. & Galanakis, M. (2022). Herzberg’s motivation theory in workplace. Psychology Research, 12 (12), 971-978. https://www.davidpublisher.com/Public/uploads/Contribute/63c 8ac817a47d.pdf
• Shamir, B. (1991). Meaning, self and motivation in organizations. Organization Studies, 12 (3), 405-424. https://doi.org/10.1177/017084069101200304
• Yukl, G. (2018). Örgütlerde liderlik (8.baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.